Hans Tigchelaar, de Grande Armée en het 33e Regiment Lichte Infanterie (deel II)

 

De terugtocht

De terugtocht begon op 20 oktober. Vooraan de wagens met de trofeeën en de algemene legertros, daarna de gardes, daarachter Murats ruiterij? Vervolgens het IIIde en Vde korps, vervolgens het IVde en VIIIste; en het Iste? Generaal Mortier sloot de rij, met 3.000 Russische krijgsgevangenen? Hij liet de restanten van de muren om het Kremlin opblazen, dat deels mislukte omdat het op 22 oktober begon te regenen. 

He (Napoleon) is a regular fool of a conscript to have waited so long in Moscow. A fortnight was long enough to eat and drink everything we found there; but to stay there thirty four days just waiting for winter to come on! I call that folly.[Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 150]

Het Ie legerkorps bleek inmiddels te zijn gehalveerd. Het had bij het oversteken van de Niemen eind juni 70.000 man, bij de aftocht uit Moskou drie maanden later een sterkte van 27.449 man infanterie en artillerie, 1.500 ruiters, 144 stukken geschut en een voertuigencolonne van 633 wagens.

Op 23 oktober stuitte De Beauharnais bij Malojaroslawez op het Russische leger. Op 24 oktober brak een zwaar gevecht uit en brand. Er was veel te weinig ruimte voor een echte slag.1 Het kleine stadje wisselde zeker achtmaal van eigenaar, de Fransen waren verbijsterd. Er vielen 10.000 doden.

Op de terugtocht wordt Napoleon de weg naar Kaluga, waar zich voorraden voor het Russische leger bevinden, afgesneden. “Vooruit of terug?” schilderij door Vasily Vereshchagin

De terugtocht via Kaluga in de hoop voedselvoorraden aan te treffen, bleek een vergissing. De weg was afgesloten door de Russen. De Kozakken onder Platov en de troepen onder Milarodovisch volgden hen op de hielen.  Napoleon werd bijna gevangen genomen, en stak een flesje gif bij zich? 100 km ten zuidwesten Moskou, besloot Napoleon opnieuw de beste en meest gebruikelijk route van Moskou via Borovsk en Mojaisk naar Smolensk aan te houden en het niet op een nieuwe confrontatie te laten aankomen. Ze trokken door een gebied dat op de heenweg was geplunderd,  en langs Borodino waar nog lijken lagen. De gewonden die al die tijd in een plaatselijk klooster hadden doorgebracht werden meegenomen. De uit Moskou meegebrachte etenswaar raakte op; ziekten braken uit, en soldaten vielen af. 

Modderige weg bij Borovsk

Op 25 oktober was het mistig. In de nacht van 27/28 oktober begon de winter; de temperatuur daalde tot -5°. De volgende dag begon het sneeuwen. Paarden gleden uit en werden opgegeten nog voor ze dood waren. Het meenemen van de kanonnen en roofwaar werd problematisch. Soldaten smeten hun wapens of kookpotten weg niet in staat ze langer vast te houden. Ook hun buit, boeken, kandelaars of schilderijen kwam terecht langs de kant van de weg. Overal bevroren lijken; beroofd van hun schoenen, kleren en eten. De helft van de karren met voedsel, ammunitie, medicijnen en kostbaarheden werd op bevel van Napoleon achtergelaten. Davout, die de terugtocht moest dekken, bevond zich met zijn achterhoede in Borowsk toen de eerste troepen in Gzjatsk aankwamen. De stoet was 120 km lang. De manschappen verloren hun regimenten en 30.000 man uitvallers dwaalden rond. 

File:Épisode de la retraite de Russie - Nicolas-Toussaint Charlet.jpg
Épisode de la retraite de Russie, Nicolas-Toussaint Charlet, huile sur toile, Musée des Beaux-Arts, Lyon, France.

Eind oktober had het leger drie dagen rust, na twee lange dagmarsen om de Russen af te schudden. Het was prachtig weer, maar al het voedsel was op. Voor de soldaten was paardenvlees op smaak gebracht met buskruit is de enige oplossing. Het werd “een eindeloos durende terugtocht, waar om elke hap eten werd gevochten, waar een plaats aan het vuur alleen werd gegund als men ook zelf hout meebracht, waar gewonden werden beroofd van dekens, van schoeisel en kleren, waar zieken werden ‘gedumpt’ om onderdak, wagens en paarden voor validen te verkrijgen …” Vanaf dat moment waren alle legerkorpsen enige dagen verenigd. Napoleon en zijn garde gingen voorop, werden ze ‘nachts aangevallen door Denis Davydov met 50 huzaren en 80 kozakken bewapend met een spies van 2 meter (geholpen door boeren en partizanen). Ze voerden ‘s schijnaanvallen uit en proberen zoveel mogelijk krijgsgevangen en bagagewagens te buit te maken, en voeren 7 à 800 bijeengedreven ossen af. De moerassen verhinderden Napoleon af te buigen naar het noorden, richting Vitebsk. 

Op 31 oktober bracht het 1e legerkorps de nacht door in Guderovo (?), ze werden aangevallen door de kozakken onder Platov. Het was prachtig weer, maar het vroor 10 graden. Er werden 7 à 800 Russische krijgsgevangen meegevoerd. Zij kregen niets te eten en kannibalisme sloeg toe.2 De hele dag was het Russische leger in zicht. Op 3 november 1812 was het 33e regiment in gevechten gewikkeld bij Vyasma. Zwaar gewonden werden achtergelaten. De volgende dag bereikte de voorhoede het zwaar verwoeste Dorogobusch. Sergeant Bourgogne ontdekte dat hij onder de luizen zat en gooide al zijn kleren in het vuur. Een marketenster beviel van baby midden in de nacht bij zware vorst; het zou niet lang leven. Op 5 november werden molentjes verstrekt om zelf graan te kunnen malen, maar ze bleken te zwaar om mee te nemen en kwamen langs de weg terecht. 

File:Battle vyazma.jpg
Peter von Hess. Am 3. November 1812 schlug die russische Armee in der Schlacht von Wjasma die zurückweichenden französischen Truppen und nahm insgesamt etwa 5 oder 7.000 Mann gefangen. Dem gingen langwierige und blutige Kämpfe um die Stadt voraus.

Op 6 november was het mistig en begon het te regenen; het werd slapen in de modder. Napoleon kreeg bericht dat er in Parijs een coup was gepleegd. De volgende dag kregen ze te maken met een sneeuwstorm. Er stond een ijskoude noordenwind en het werd aardedonker. In korte tijd lag alles bedekt met een halve meter sneeuw. De paarden weigerden hun werk te doen en vielen om de haverklap om. 3 De Grande Armée verloor 3.000 trekpaarden en opnieuw zijn bijna 100 karren achtergelaten. ‘s Nachts was het -10°. De uniformen en overjassen bleken onvoldoende om zich te beschermen. Mannen en paarden werden onder de sneeuw begraven; ook de kanonnen moesten worden achtergelaten. Er vormden zich bendes. Doodgewaande soldaten werden beroofd van hun geld. Boven de 15.000 gewonde soldaten, onderweg achtergelaten, hingen immense groepen raven. 

Het bleek nog maar het begin van de ellende. Er was geen tijd om te koken, dus dronken ze enkel het nog verse paardenbloed. Niemand deelde meer en zorgde voor zijn eigen welbevinden. De soldaten waren bereid een moord te doen als iemand wat aan het koken was. Ook Everts schreef dat soldaten uit wanhoop overgingen op kannibalisme.4 Toen er een schuur afbrande, kwamen er bijna 800 man om het leven. De soldaten in de achterhoede hadden het het zwaarst, zij moesten al de verschrikkingen in aanschouw nemen. 

Napoleons Soldaten beim Verzehr von Pferdefleisch

Die dag verliet Napoleon Dorogobusch; de legerkorpsen van Davout en Ney vertrokken op de twee opeen volgende dagen onder voortdurende aanvallen. Generaal Victor kreeg de opdracht Polotsk te heroveren. Napoleon stuurde De Beauharnais naar Vitebsk. Hij stak op 9 november de rivier de Wop over. De oevers waren stijl en spekglad; mensen en paarden gingen voortdurend onderuit. Eugène moest 60 stukken geschut achterlaten. De volgende dag is door de sappeurs een brug gebouwd die bestormd werd door een grote massa uitvallers toen de constructie nog niet helemaal voltooid was. Tientallen verdronken. Toen De Beauharnais  probeerde over te steken werd hij tegengehouden door Kozakken. Er vielen minstens 1.000 doden. Hij keerde op de 13e onverrichte zake terug naar Smolensk,5 zonder voorraden en munitie.6

File:Vop river.jpg
De oevers van de Wop

Het Ve en VIIIe legerkorps onder Poniatowsky en Juno telden niet meer mee. Velen waren gedeserteerd; er waren nog 1.500 man over. Ook de helft van de troepen onder Ney was ondertussen weggelopen en ging op eigen houtje op zoek naar eten. (Een deel daarvan zou zichzelf hebben overgegeven aan de Russen, maar is door lokale bevolking om het leven gebracht of opnieuw aan de Grande Armée uitgeleverd?7) Generaal Augerau was omsingeld en 2.000 man moesten zich overgeven.

Op 7 november kwam Everts met het 1e bataljon van het 33e regiment, dat Minsk bezet had gehouden, en op 6 oktober de opdracht kreeg richting Moskou te lopen aan in Dorogobusch. Om de bij Borodino veroverde “trésor imperial” mee te nemen? Hij was op 31 oktober in Smolensk aangekomen en waar de lijken nog steeds een meter hoog lagen. Everts verstrekte rijst, brood, zout en wodka aan De Marguerye en de restanten van het  2e en 3e bataljon.8 Uit de overblijvers is vervolgens één bataljon gevormd. Het bataljon is opnieuw opgenomen in de vierde divisie, maar nu onder Friedrichs. (De Marguerye hield het commando.) Alle hoop was op Smolensk gericht met het idee daar tot het voorjaar te kunnen bivakeren.

De sneeuw ligt een halve meter hoog. De vuren willen amper branden.
't Was op een dag in het begin van november; steeds maar sneeuw, niks anders dan sneeuw; sneeuw met een halve storm, je kon niet zien waar je op de wereld was. En zo is het gebeurd dat we weer kwestie hadden met de Kozakken. We lieten ons neervallen bij een bosje, we konden niets zien. Toen het schieten over was, toen was het al bijna duister en was er van onze makkers en van het hele Franse leger niets meer te zien.9

Op 8 november kwam Napoleon aan in Smolensk met de Keizerlijke Garde. Die dag stond er een sneeuwstorm en was het buitengewoon koud (-15°)? De volgende dagen kwamen nog eens 50.000 man in Smolensk aan, sommigen ondersteund door hun kamaraden. De voorraden in de stad waren beperkt, slechts voor 8 à 10 dagen. Soldaten zonder bevelvoerende officieren werden niet binnengelaten. De manschappen vormden nieuwe regimenten en kozen officieren om in de stad aan iets eetbaars te komen. Niettemin hebben zich wrede taferelen afgespeeld voor de muren toen de grote groep uitvallers, met hulp van het Ie legerkorps de deuren van de magazijnen openbraken.10 De hypocriete Dumonceau schreef dat er voldoende te eten was voor de officieren, alhoewel ook hij de stad niet in mocht.11 De manschappen lieten zich vol lopen met wodka met alle gevolgen vandien.

Het 33e regiment kwam op de 13e in Smolensk aan. Het werd de stad niet binnengelaten en moest buiten de poorten op een heuvel haar bivak opslaan. Op het niet vertonen van de juiste formulieren (betreffende het verenigde regiment?)  kreeg Everts slechts acht zakken roggemeel en twee vaatjes wodka mee.8 Met het meel werd een soort koek of pudding gemaakt, die ook nog eens zwaar op maag lag. ‘s Nachts begon het hard te waaien vanuit het noorden. Het regiment had een groot vuur aangelegd omdat er voldoende hout was. Niettemin overleden 60 mannen,13 14 die vanaf de heuvel naar beneden reden, maar in de sneeuw bleven steken,[Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 80] waarna de soldaten toestemming kregen hun bivak te verplaatsen naar de voet van de heuvel. Wel dienden op de top wachten op de uitkijk blijven staan (bij een temperatuur van -20°), die elk half uur moesten worden afgelost.15 

The Night Bivouac of Napoleon’s Army during retreat from Russia in 1812 by Wassili Wassiljewitsch Wereschtschagin. Oil on canvas. Historical Museum, Moscow, Russia.

Sinds zijn vertrek uit Moskou was Napoleon 60.000 man en 400 kanonnen kwijt geraakt. De Russen leken Smolensk te omsingelen en de route naar Minsk en Vilnius af te snijden. Napoleon verwachtte aanvallen, maar Kutuzov hield zich al twee weken op een afstand. Hij trok parallel aan het hoofdleger van Napoleon naar het westen. De Russische opperbevelhebber wilde niets riskeren en gaf er de voorkeur aan zich bloot te stellen aan de verwijten van zijn ondergeschikten. Zijn generaals eisten zijn aftreden bij de tsaar, maar Kutuzov wist dat hij met zijn grote leger en vele kanonnen nauwelijks manouvreren kon. Napoleon beschikte nauwelijks meer over een cavallerie en een artillerie, in tegenstelling tot de Russen. Toen Polotsk was veroverd  en ook de weliswaar beperkte voorraden in Vitebsk in handen van de Russen waren gevallen, zag Napoleon zich gedwongen verder te trekken richting Minsk. Daar lag voor een maand voedsel opgeslagen.16 Op de 12e was het -23°. Zijn generaals drongen er bij Napoleon op aan alle aanwezige kanonnen onklaar te maken en achter te laten.

Am 13. November begann der französische Abzug aus Smolensk; 10.000 Kranke, Verwundete und Nachzügler wurden in der Stadt zurückgelassen. Ihnen folgten 70.000 Mann der russischen Hauptarmee unter Michail Kutusow.17

Iedere dag vertrok een ander (gereduceerd) legerkorps uit Smolensk nadat ze vier dagen “rust” hadden genoten. Het kostte enige moeite voordat de regimenten zich hadden gereorganiseerd.18 Junot vertrok op de 13e  met 800 Polen (het Ve legerkorps, niet onder Poniatowski, maar onder Józef Zajączek) en 7, 8 à 1.000 Westfalen (uit het VIIIe legerkorps), Hollandse grenadiers en artillerie; op de 14e Napoleon met zijn Keizerlijke Garde (6, 8, 11 of 16.000 man?) en 2.000 man kavallerie, weliswaar zonder paarden; op de 15e De Beauharnais met 6 à 7.000 Italianen, op de 16e Davout met 6, 9, 10 of 12.000 man. Ney liet als laatste de stadsmuren opblazen en vormde de achterhoede met 3, 5, 7 of 8.500 man. (De aantallen kunnen met een korreltje zout beschouwd worden, want niemand weet blijkbaar precies hoe groot de korpsen nog waren; de schattingen lopen wel erg sterk uiteen.) Het opdelen in kolonnes zou een fatale beslissing blijken, dat vele soldaten onder De Beauharnais, Davout en Ney het leven kostte.

Thus the French approached Krasny in a piecemeal 50 kilometres long column of disconnected corps, not massed together in preparation for battle.19 The Russians attacked each column separately in a series of pitched battles that lasted several days.

Bijna 41.500 soldaten liepen tussen Smolensk en Krasny, een afstand van 50 km, 10 uur lopen; 12 à 16.000 man zonder wapens. Omdat de soldaten, zieken en gewonden zich op de meest merkwaardige wijze tegen de kou probeerden te beschermen leek het wel een karnavalsoptocht. Kutuzov had voor de kortste, een zuidelijker route vanuit Viazma gekozen en won tijd toen Napoleon zich ophield in Smolensk. Kutuzovs voorhoede was daardoor eerder in Krasny.

De schermutselingen bij Krasny

Op 14 november – er was bijna 1,5 m sneeuw gevallen – trok de voorhoede van de Grande Armée op naar Krasny via de hoofdweg. De korpsen onder Józef Zajączek en Jean-Andoche Junot trokken in kolonne moedig langs de Russen, die vanaf een afstand schoten en met hun paarden kleine aanvallen uitvoerden.

File:Retreat of Napoleon Army from Moscow 1812.jpg
Much of the fighting at Krasny consisted of Cossacks capturing French stragglers (d.w.z. de uitvallers).
According to the plan, the Russians turned Krasny, had to go to the rear of the French and cut them from further movement on Orsha. In response to the plan Field-Marshal Kutuzov divided the army into two unequal parts. The first that was bigger, under Tormasov, pushed around to take Dobroe - the first village, lying in the path of Napoleon from Krasny to Orsha. The second, smaller part, under Prince Golitsyn, marched straight to Krasny through the village of Uvarovo.

Plate 77 from Atlas to Alison’s History of Europe by Alison & Johnston

On November 3 (15th) by the village Krasny the unit of the General M. A. Miloradovich took advantage of the fact that when leaving Smolensk Napoleon divided his army into four columns, attacked French and captured 2,000 men and 11 guns. This made Napoleon stop further advance in order to bring up other echelons. However when on November 4 (16th) the Corps of Eugene de Beauharnais was approaching Krasny village, it suffered a strong attack inflicted by Miloradovich and was defeated. The same fate awaited Corps under Davout and Ney. Without waiting for Ney’s rearguard, the French Emperor jointly with the Old Guard with the rest of the Davout’s Corps broke through the cover of Tormasov’s troops and moved to Orsha.20

Op zondag 15 november had Miloradowitsj  in een omtrekkende beweging Merlino bereikt  en liet met 30 eskadrons (17 à 20.000 soldaten) de doortocht van de Jonge Garde via de hoofdweg bij het oversteken van een moerassig dal versperren. Het verbaasde leger, dat geen aanvallen van voren verwachtte, trok zich terug en liet haar bagagewagens achter. Toen Napoleon en de Keizerlijke oude garde naderbij kwamen, begeleid door muziek, werd deze door  Adam Petrovich Ozjarovski en de Russische infanterie en artillerie beschoten. De legendarische Davidov nam 2.000 Franse soldaten gevangen uit de achterhoede (volgens Tolstoy 7.000) en elf kanonnen. De keizer gaf een teken tot halt in Krasny en de Russen verlieten het dorp na een kort gevecht. Ozjarovski (?) trok zich terug.

Index
Zwischen Korythnia and Krasnoi den 15 November 1812

Napoleon maakte zich ongerust en beval de legerkorpsen in Smolensk haast te maken, want Kutuzov, die om de twee dagen een dag rust liet inlassen om zijn leger bij elkaar te houden, zou binnen een dag Krasny kunnen bereiken en met een overmacht aan soldaten Beauharnais, Davout en Ney de doortocht kunnen verhinderen. Kutuzov had toen Napoleon met succes kunnen aanvallen omdat twee van de drie Franse legerkorpsen zich nog op grote afstand bevonden. Kutuzov maakte hier mogelijk een grote fout door Napoleon niet aan te vallen. Hij was mogelijk onder de indruk van de slagkracht van de voorhoede, die zich de vorige dag een weg gebaand hadden door de russische stelling, maar voorspelde een overwinning binnen enkele dagen. Tegen de wil van Kutuzov besloten zijn generaals de uitgehongerde en vermoeide legerkorpsen, in de mist of in het halfduister aan te vallen en vervolgens te vernietigen.

Kutuzov's reaction to the Imperial Guard's forward movement led to the most decisive and controversial development of the battle: he promptly cancelled his army's planned offensive, even in spite of the Russians' overwhelming superiority in strength.21

Kutuzov liet het niet tot een echte slag komen, maar lastte een rustdag in. (Die dag regende het volgens Gijswijt van der Netten.) Volgens Tolstoy in de roman Oorlog en Vrede wilde Kutuzov Napoleon, die zelf al tot de conclusie was gekomen zo snel mogelijk het land te verlaten, enkel het land uitjagen. “Some historians argue that Kutuzov wanted Napoleon to survive in order to counterbalance England’s dominance of international affairs, others argue that he did not want to jeopardize his place in posterity by risking open combat with Napoleon.”

File:1-Kozak na koniu 3.jpg
Kozak met spies door Józef Brandt

Dat leverde Napoleon meer tijd om zich te beraden op de gang van zaken. Hij hoopte dat De Beauharnais, Davout en Ney contact zouden maken en zo gezamenlijk de Russen zouden aanvallen. De keizer stuurde een bataljon jagers onder Durosnel terug om met twee kanonnen de weg vrij te houden voor De Beauharnais. De Russen bezetten een nabij gelegen heuvel het eerst. Eugène  vocht de hele dag, maar de schemering dwong hem een einde aan de slag te maken. Een Russische onderhandelaar met het voorstel zich over te geven is teruggezonden? Na een aanval op de linkervleugel om de Russen te misleiden bereikte De Beauharnais via de rechterkant van het Russische leger Krasny en kon in de avond met  slechts de helft van het IVe korps (1.500 of 3.000 man?) en het achterlaten van al zijn (17) kanonnen, doordringen tot de Keizerlijke Garde. Napoleon nodigde de beide commandanten uit voor het avondeten, waar hij besloot tot een tegenactie om zo de terugtocht van de achteroprakende korpsen van Davout en Ney mogelijk te maken. De Jonge Garde onder Roguet ging midden in de nacht ten zuiden van Krasny tot een tegenaanval over om Miloradowitsj te dwingen zijn gunstige positie op de heuvels te verlaten. 

"Ils se mirent en marche à deux heures du matin sur trois colonnes: les fusiliers grenadiers au centre, les tirailleurs et voltigeurs à droite et à gauche"

Er lagen honderden Russen in de sneeuw, die zich voor dood hielden, maar plotseling opstonden en begonnen te schieten. De Voltigeurs van de Jonge Garde had het bevel niet te schieten – mogelijk vanwege een gebrek aan munitie – en enkel hun zwaarden en bajonetten te gebruiken? De Oude Garde vormde de tweede linie onder het bevel van Napoleon. De Russen werden van voren en van achter aangevallen en volgens sergeant Bourgogne zou niemand van hen de slag die slechts vijf minuten duurde, overleefd hebben. Daarop gooide het restant aan Russen  hun wapens in een nabijgelegen meertje, maar staken het dorp  in de brand. Toen ze inzagen – oog in oog vechtend – dat hun overlevingskansen klein waren, eveneens vanwege een gebrek aan munitie, gaven ze zich over. (Kutuzov werd voorzichtig.)

I have omitted to say that, as the head of our column
charged into the Russian camp, we passed several hundred Russians stretched on the snow ; we believed them to be dead or dangerously wounded. These men now jumped up and fired on us from behind, so that we had to make a demi-tour to defend ourselves. Unluckily for them, a battalion in the rear came up behind, so that they were taken between two fires, and in five minutes not one was left alive. This was a stratagem the Russians often employed, but this time it was not successful.

We went through the Russian camp, and reached the
village. We forced the enemy to throw a part of their
artillery into a lake there, and then found that a great number of foot soldiers had filled the houses, which were partly in flames. We now fought desperately hand-to hand. The slaughter was terrible, and each man fought by himself for himself.[Memoirs of sergeant Bourgogne, p.109]

De overval op het Russische legerkamp bij Putkova lukte, maar de Jonge Garde verloor 300 man.

David Chandler and many other historians confuse this night attack by the Young Guard against Ozharovsky on Nov. 15th/16th with the Imperial Guard's feint against the Russian center on the morning of Nov. 17. Chandler et al. are in error on this count.
This check stopped the movement of the Russian army for four-and-twenty hours, put it in the Emperor's power to remain at Krasnoi, and enabled Eugene to rejoin him during the following night.
Om dit te voorkomen besloot de Keizer met de Gardes te Krasnoi stand te houden, de achter hem volgende korpsen in te wachten en dezen door eene aanvallende beweging lucht te verschaffen. Tindal's 3e regiment grenadiers, gesteund door het hollandsche regiment roode lanciers, werd bestemd om den aanval te doen op het door de Russen bezette dorp Uwarowo. Nog slechts 500 man sterk werd het regiment tot één bataljon geformeerd onder bevel van een der bataljons kommandanten, luitenant-kolonel George. Generaal Fantin des Odoards, destijds kapitein in het 2e regiment grenadiers, verhaalt in zijn Journal (Paris 1895, 345), dat hij bij die gelegenheid, toen Napoleon een der bataljons zijner Garde (en dat moet het bataljon grenadiers van Tindal's regiment geweest zijn) tegen den vijand deed oprukken, den Keizer heeft hooren zeggen: ‘Allons, grenadiers, abordez ces bâtards - là. A la guerre comme en amour, il faut se voir de près.'22
Na het commando 'Grenadiers de la Garde en avant' trokken de compagnieën van het derde regiment Hollandse grenadiers over de ijzige grond op de Russen af. Tussen de garde en het Russische leger ontspon zich een felvuurgevecht, waarbij steeds meer grenadiers sneuvelden. Onder druk van de Russische overmacht trok het snel slinkende derde regiment zich terug op Krasnoj. Om zeven uur 's avonds, toen het al donker was, stonden de grenadiers tussen de brandende huizen van het dorpje. Henry Lachouque, chroniqueur van de garde, vergelijkt de situatie met Dantes hel.23 24 De Russen liepen daar nu ook rond, en de overlevenden van het bataljonvoerden in de straten nog enkele charges uit. De uitgeputte overlevenden werden afgelost door 600 man van de Jonge Garde.25
File:Krasnoi.jpg
The battle of Krasny

Davout besloot niet op Ney te wachten, die nog moest vertrekken en pas een dag later zou aankomen. Op de 17e overnachtte het 33e RLI in Lubnya. Het vertrok om 3 uur ‘s ochtends. Om acht uur ‘s ochtends werd het Ie legerkorp, bestaande uit 7.500 man en 15 kanonnen,  vanaf de rechteroever beschoten door honderd kanonnen en vervolgens aangevallen door Miladorovich; 12.000 man werden gedwongen hun wapens over te leveren.26 Overal stond water, tot groot voordeel van de Russen. Davout was afgesloten van de hoofdmacht. Hij zag geen gelegenheid Ney op de hoogte te stellen van het gevaar bij het dal en hem duidelijk te maken een meer noordelijke route te kiezen naar Orsha. Tot overmaat van ramp slaagden de kozakken erin de achterhoede beroven van de in Moskou gestolen waar  de staf van Davout en een kist met stafkaarten in beslag te nemen.27 

Miloradovich, permitted by Kutuzov to recommence his attack, opened a massive artillery barrage on Davout near Eskovo. The panicked French troops began fleeing from the road, and as Russian infantry and cavalry attacks were likely to follow, the I Corps was soon threatened with destruction.28
The sources conflict as to when the Russians advanced on Krasnoi. Riehn, page 355, claims Miloradovich was not allowed to pursue the Young Guard until around 12:00 p.m., and that not until 3:00 p.m. did his troops attack Friedrich in the town. Segur claims the Young Guard did not begin withdrawing until 2:00 p.m.
File:Battle of Krasnoi 1812.PNG
De slag bij Krasny op 17 november 1812, door Jean Antoine Siméon of kolonel Langlois (1841) Vermoedelijk het 33e regiment lichte infanterie in carré om een aanval van de Russische cavalerie af te slaan.

Op 17 november kwam het enige bataljon van 33e RLI aan bij een bos en sloegen hun bivak op bij Lubnya. De volgende ochtend om drie uur zette het zich in opnieuw beweging in de richting van Krasny. Het Russische leger onder Miladorovich bestookte het Iste legerkorps zes uur later in de flank in de buurt van een posthuis bij het dorpje Maleyevo. Ze waren een gemakkelijk doelwit voor de  vier eskadrons zware kurassiers en Russische artillerie en jagers. De Russen hadden zich aan de overkant van breed dal opgesteld en troffen meestal doel, toen het Ie legerkorps aankwam, de brug verstopte en door het moeras trok. 

Near Krasnoé, at the end of the day, the 33rd formed the rearguard of the corps. Strong, 5-600 man (the complete regiment), the regiment was ordered to take a small piece of forest just outside the town. Marching outside of the town it became clear that the task was impossible. Cossacks and other troops were everywhere. Nevertheless they received orders to stay outside the town to act as the rearguard of the 4th division, which was at the back of Davout's corps. Thus being the very last unit of the corps they prepared to withdraw 'in echelon" and follow the rest of the corps at 300 paces. This was at 15.30 hours and it was starting to get dark.[The story of  Kolonel de Jongh

Friedrichs zette eerst twee compagnieën van het 33e regiment in, en stuurde Marguerye naar voren,  maar al snel het hele bataljon. Tot overmaat van ramp arriveerde Russische infanterie en ook artillerie. Hun kanonnen richtten een ware slachting aan. (In dat gevecht verloor het 33ste regiment veertig manschappen en twee officieren.) Wat er over was van het 33e RLI, een bataljon bestaande uit ca 380 of 390 man, dekte de aftocht van Friedrichs? Vervolgens trokken ze uit het dal door een holle weg; ook daar hadden de Russen kanonnen opgesteld. Het bleek ommogelijk te vluchten; iedere kogel trof doel.29

As soon as the 33rd started to withdraw a loud "Hurrah" sounded and the Cossacks were attacking. The 33rd formed square and the Cossacks withdrew. The 33rd was marching again when they were attacked again, this time by 3 squadrons of Guard Cuirassiers. The attack was repelled. But the Cuirassiers stayed nearby and the 33rd was unable to start to march again. The 4th division was not waiting and the distance between the 33rd and the division was becoming bigger and bigger. And then the Russian infantry and artillery was arriving. Two guns were opening up a lively fire. Kolonel Marguerye was trying to send out skirmishers to force the artillery crews to withdraw. But the skirmishers were unable to go far, because the Cuirassiers were nearby. Then several companies of Guard infantry were approaching in open lines and starting to exchange fire. Due to this and the artillery fire many men where soon dead or wounded. The left side of the square was so much opened up that Kolonel Marguerye ordered the officers to pick up muskets and add their fire. But the openings were too big. The Guard Cuirassiers were attacking, followed by the infantry with drawn bayonet and a close combat was the result. Almost all remaining man where killed by sable or bayonet by the furious Russians. It was only because of some of the 33rd officers were asking Russian officers for protection that the battle was ended.[The story of Kolonel de Jongh]  
Russie, Krasny (RUS-052.jpg)
Rivière Losvinka, site de la bataille  de Krasnoi, Photo Jacques Sierpinski
"A victory for the Russians under General Miloradovich (III, V, VI, VII and VIII Corps of Kutuzov's army), over the remnants of the Grande Armée under Napoleon. This four-day action saw the remnants of the Grande Armée, some 50,000 men in all, strung out of a column four days long, hurry their way past the 90,000 Russians. The Russians claimed 13,000 killed, 26,500 captured, 133 guns and fifteen colours, standards and eagles taken, as well as Marshal Davout's baton. No serious effort was made to stop the fugitives; Kutuzov could have annihilated Napoleon here. For some reason he let most of them go."
At 3:00 a.m. on November 17, the 9,000 troops of Davout's I Corps decamped from their bivouac near Rzhavka and began a forced march to Krasny. The reports of Eugène's defeat the previous day were so dismaying that Davout felt it necessary to abandon his original plan of postponing his movement until Ney's III Corps, still at Smolensk, had caught up with him.30

Het 33e bezweek toen het van twee kanten werd aangevallen door de Russische cavallerie, ondersteund door de infanterie. De Marguerye droeg tweemaal op een carré te vormen.31 Generaal Friedrichs trok zijn 4e divisie terug.32 Toen het 33e wilde terugtrekken, raakten ze ingesloten en zonder munitie; vanwege bevroren handen waren de soldaten niet meer in staat zich te verdedigen.

Just then the Dutch Grenadiers of the Guard abandoned
an important position, which the Russians instantly filled with their artillery, and directed their fire against us. Our position after this was untenable. A regiment sent to recover the ground was forced to retire ; another moved forward as far as the foot of the batteries, but was stopped by a body of Cuirassiers. It then retired to the left of the
battery, forming into a square. The enemy's cavalry came on to the attack again, but were received by a heavy fire, which killed a great many. A second charge was made, and met with the same reception. A third charge, supported by grape-shot, was successful. The regiment was overwhelmed. The enemy broke into the square and finished off the remainder with their swords. These poor fellows, nearly all very young, having their hands and feet mostly frost-bitten, had no power to defend themselves,and were absolutely massacred.[Memoirs of sergeant Bourgogne, p.115]

17 officieren werden gedood, waaronder La Serré (Antoine Francois de Seriere du Bisournet?) en 21 gewond, waaronder De Marguerye. Het 33e telde 300 doden. Abraham Schuurman, kapitein van het 3e bataljon, de lieutenant Anthonie Davids van de Velde, een timmermansknecht uit Scherpenisse (Tholen) en Hendrik Jans ten Cley uit Hoogeveen maakten zich uit de voeten, maar zijn klaarblijkelijk gevangen genomen.T.C.G. Veeren uit Borculo,  adjudant-majoor van het 3e bataljon, ontsnapte en zou in het voorjaar 1813 Holland zijn aangekomen?[The story of Kolonel de Jongh] [NIMH] Everts nam het bevel over. Het schamele restant, negen officieren (L. Akersloot van Houten, luit-kol. De Jongh en Schuurman, kap. G.W. van Winsheym (?), kap. C.G.J. van Ingen, kap. G.A. de Hardt, Schreuder, onderluitenant J.P. van Gorkum, en adj-majoor Everts) en 66 manschappen van wie slechts 25 niet gewond, moest zich overgeven.33 Alle overlevenden werden krijgsgevangen genomen.34 De negen officieren, twee luitenants G.L. Hellewich, en A.H.A. Noot  en vier soldaten, waaronder F. van Krieken, werden afgevoerd naar Mglin en een half jaar later naar Tambov, 400 kilometer ten zuidoosten van Moskou.35 [Adj-Majoor Everts, Lt-Kol de Jongh, and A. Schuurman. Kapitein G.W. van Winsheym (?), J.H. de Hart (?), and G.J.J van Ingen (?), luitenant J.D.B Wilkens, onderluitenant F.M. Hellewich [NIMH] and J.C. Noot (?).]

"Enige tijd later werd het 33e regiment Lichte Infanterie onophoudelijk door de Russische ruiters aangevallen. Door zich telkens in carré te vormen, wisten het regiment steeds de aanvallen der Russen af te slaan. Ten laatste werden ze ook door het vijandelijke voetvolk met geschut bestookt, zodat eindelijk slechts 78 van de onzen overbleven, waarvan 53 nog gewond waren."36
Aan die van Eugène en van Davout mocht dit gelukken, aan het laatste nog ten koste van het 33e regiment lichte infanterie, [deels] uit Hollanders bestaande, aangevoerd door den franschen kolonel Henry-Jean-Baptiste de Marguerye, hetwelk mede geheel te gronde ging."37 Het 78 man tellende 33e regiment werd geheel gevangen genomen, waarvan 24 "ongekwetst".38
Vóór de gevechtshandelingen die dag begonnen waren had deze eenheid [het 33e regiment] nog een sterkte van zo'n 500 à 600 militairen. Uiteindelijk werden 78 man van dit 33e door de Russen, gevangen genomen, het merendeel van hen gewond. De rest was gesneuveld. Slechts negen militairen van dit regiment zagen uiteindelijk het vaderland terug.39
File:Hess-1812losmina.jpg
The battle of Losmina by Peter von Hess
The first corps was thus preserved, but we learned at the same time, that our rear-guard could no longer defend itself at Krasny; that Ney was probably still at Smolensk, and that we must give up waiting for him any longer. Napoleon, however, still hesitated; he could not determine on making this great sacrifice.

‘Middags, 17e november, vertrok Napoleon uit Krasny in de richting van Orsha.

...after midday, we sighted the Old Guard, with Napoleon riding in their midst... the enemy troops, sighting our unruly force, got their muskets at the ready and proudly continued on their way without hurrying their step... Like blocks of granite, they remained invulnerable... I shall never forget the unhurried step and awesome resolution of these soldiers, for whom the threat of death was a daily and familiar experience. With their tall bearskin caps, blue uniforms, white belts, red plumes, and epaulettes, they looked like poppies on the snow-covered battlefield... Column followed upon column, dispersing us with musket fire and ridiculing our useless display of chivalry... the Imperial Guard with Napoleon ploughed through our Cossacks like a 100-gun ship through fishing skiffs.40
As described by Segur : "Russian battalions and batteries covered horizon on three sides - from the front, on the right, with our rear."

Voor het eerste zette Napoleon de keizerlijke oude garde in, mannen langer dan 1,70 m;  6.000 man, die nog nooit hadden gevochten. Het 3e Régiment Grenadiers te voet  werd “als een blok graniet” in carré opgesteld naast de weg.41 Het had geen beschikking over kanonnen, enkel musketten en ging ten onder na een drie uur durend gevecht met Tormasov’s troepen tot de munitie op was. De Russen slaagden er niet in de terugtocht tegen te houden. Napoleon offerde het 3e regiment op.[Geschichte Napoleons und der großen Armee im Jahre 1812, Volume 4, S. 25. Door Paul Philippe de Ségur]  “The Dutch lost 464 people out of 500.”42 43 

1812, Dutch Grenadiers of the Imperial Guard, by high bearish caps, blue uniforms, white belts, red plumes and epaulettes, they looked like a poppy in the snow! Denis Davydov, “the diary of the guerrilla warfare of 1812”

De hekkesluiter Ney deed met zijn zes overgebleven kanonnen bij Merlino een aantal vergeefse pogingen door te breken. Hij werd omsingeld boven op een heuvel; velen gaven zich over. Aan het einde van de middag besloot Ney met het restant bij duisternis langs de Russen te trekken en een noordelijke route te nemen. Ney, zonder ruiterij, verdwaalde in de mist, maar door de stroom van de Losvinka te volgen slaagde hij erin  na vijf uur lopen de Dnjepr te vinden. Ze wachtten tot middernacht, toen de plotseling de Kozakken verschenen. Het lukte hem en een deel van zijn korps zigzaggend de rivier, die nauwelijks bevroren was het aan alle kanten krakende ijs over te steken, maar 2.000 van zijn soldaten en een onbekend aantal uitvallers  verdronken in de rivier. Ney had al zijn kanonnen en wagens moeten achterlaten. 

Op 18 november dooide het en werd Ney tijdens een dikke mist een bos zonder wegen of paden ingejaagd,44 achtervolgd door Platov met zijn kozakken. Hij werd omsingeld maar liet een carré vormen om ze af te slaan. De Russen boden hem 4 of 5 keer een capitulatie aan, maar Ney weigerde zich over te geven. De Russische afgezant is vervolgens 26 dagen gevangen gehouden,45  46 omdat er tijdens de onderhandelingen werd geschoten. Ney verliet het kamp in de nacht en het begon opnieuw te sneeuwen. Ney bereikte Orsha de volgende dag met 800 uitgeputte manschappen, die niet meer in staat leken om te vechten. De Russen konden niet anders concluderen dat de Grande Armée tot een ongeorganiseerde meute was vervallen. (Wittgenstein werd naar Borisov gedirigeerd, Tschitschagov rukte op vanuit het zuiden.) 

File:Adolphe Yvon (1817-1893) - Marshall Ney at retreat in Russia.jpg

Ney’s breakthrough on 18 November 1812, by Peter von Hess.

While crossing the Dnieper, Ney lost more soldiers who fell into the cracks into the ice and drowned, but he managed to escape the Russians. Of his corps, barely three thousand managed to rejoin the rest of the Grand Army. Ney’s regiment was practically annihilated, yet to the demoralised French, the news of his arrival was as sweet as victory.47
Davout was replaced by Ney and then was blamed for that marshal's force being cut off.

De Russen houden het op 6 of 13.000 doden, 26.500 krijgsgevangenen, 116 of 133 kanonnen en vijftien vaandels.  (Van een stoet met 3.400 gevangengenomen soldaten stierven 250 man in een nacht in Roslavl, slechts 400 kwamen aan in hun ballingsoord. Op 19 februari 1814 werden zij in vrijheid gesteld.48)

Dem sowjetischen Historiker und Napoleon-Biographen Tarlé zufolge verloren die Franzosen allein am 16. und 17. November 1812 etwa 14.000 Mann, davon 5.000 an Toten und Verwundeten, während die übrigen gefangenen genommen wurden. Ney verlor bis zum 18. November zunächst 4.000 Mann seines Korps und dann 2.000 weitere.49 Die DDR-Militärhistoriker Helmert und Usczeck rechneten für alle vier Tage vom 15. bis zum 18. November mit 6.000 Toten und Verwundeten sowie 26.000 Gefangenen auf französischer Seite.50
„This army had left Moscow one hundred thousand strong; in five-and-twenty days it had been reduced to thirty-six thousand men. The artillery had already lost three hundred and fifty of their cannon, and yet these feeble remains were always divided into eight armies, which were encumbered with sixty thousand unarmed stragglers, and a long train of cannon and baggage.“51

Hier zou ik mijn verslag van het 33e RLI kunnen beeindigen, want het is opgehouden  te bestaan, maar het vervolg, de oversteek van de Berezina, is zo fascinerend dat ik nog even doorga.

File:French retreat in 1812 by Pryanishnikov.jpg
De restanten van de Grande Armée of zijn het Kozakken met hun hooivorken die Franse krijgsgevangenen afvoeren? Schilderij door Illarion Pryanishnikov

De slag aan de Berezina

Op de 16e had de Poolse bezetting Minsk moeten opgeven en Tschitschagov veroverde grote hoeveelheden voedsel, ammunitie en wapens, waar Napoleon op had gehoopt.52

De gouverneur Mikołaj Oppeln-Bronikowski vluchtte,  gesteund door een Poolse regiment, naar Borisov om de strategische brug te bezetten.

La Bérézina en hiver sous la neige. L’expression n’a pas d’équivalent en russe ou en biélorusse. Photo par Jacques Sierpinski

Op 18 november begint het licht te regenen. Er ontstaat opnieuw een spekgladde ijzellaag. Het ongedierte – de mannen hadden zich in weken niet gewassen of geschoren – bezorgt de manschappen ondertussen een genadeloze jeuk. De kavallerie en artillerie houden op te bestaan. Het verlies aan paarden was zo groot, dat er vier kompagnieen worden gevormd bestaande uit louter officieren! Er is geen munitie meer en om een aanval door de Russen te vermijden, moeten de troepen doorlopen. Om Orsha te bereiken, ca 70 kilometer ten westen voordat de Russen ze vinden, is nu het enige doel van uitgehongerde Franse troepen. De keizer bleef iedere 15 minuten staan volgens Ségur en keek om zich heen alsof hij geen afscheid kon nemen. Bij Orsha steken ze de Dnjepr over.

Napoleon entered Orcha with six thousand guards, the remains of thirty-five thousand! Eugene, with eighteen hundred soldiers, the remains of forty-two thousand! Davout, with four thousand, the remains of seventy thousand!
Everything, however, was now changed; two hostile armies were cutting off his retreat. The question to decide was, through which of them he must attempt to force his way: and as he knew nothing of the Lithuanian forests into which he was about to penetrate, he summoned such of his officers as had passed through them in order to reach him.

Napoleon houdt halt in Dubrouna met nog 5.000 man van de Jonge Garde. Op de 19e is het restant van het leger in Orsha verzameld, behalve de rossige Ney, die de volgende dag aankwam met hoogstens 1.200, 800 of misschien slechts 500 man. De soldaten zoeken niet langer naar hun regiment, maar naar hun legerkorps, of wat daarvoor door moest gaan. Volgens Thiers bestaat het leger nog maar uit 24.000 man alsmede 25.000 uitvallers. Ze hebben twee dagen rust en het is mogelijk voedsel te kopen. (Het is prachtig weer; lichte dooi, de zon schijnt uitbundig op de berijpte takken.) Napoleon laat zijn correspondentie en vaandels verbranden en geeft opdracht alle niet strict noodzakelijke wagens achter te laten, ook die met brugmateriaal (60 bootjes). Op de 24e hebben de legerkorpsen onder Oudinot (II legerkorps met 9.000 man) en Victor (IXe korps, 11.000 man), die waren achtergebleven, zich bij Bobr opnieuw aangesloten bij de Grande Armée. De Russische generaal Bennigsen nam ontslag omdat hij opnieuw wilde aanvallen, maar Kutuzov hield dat tegen. De Grande Armée was nog te omvangrijk, en zou naar het zich liet aanzien vanzelf ondergaan. Overal lagen lijken, gebroken wagens en bevroren paarden. Slechts enkelen hadden nog een wapen, de meeste bevroren handen en voeten.

Im Rücken Napoleons allerdings schlug Tschitschagow am 21. November 1812 Dombrowski, besetzte am 22. November Borissow und vereinigte sich dort mit Wittgenstein. Damit war Napoleon tatsächlich der Rückweg abgeschnitten. Rasch marschierte Oudinot, der anstelle des verwundeten St. Cyr dessen Korps übernommen hatte, auf Borissow und schlug Tschitschagow am 23. November zurück. Der Rückweg war zwar kurzzeitig wieder frei, doch Tschitschagow hatte in Borissow die Brücken über die Beresina zerstören lassen, weshalb Napoleons Armee den Fluss an einer anderen Stelle weiter nördlich überqueren musste. Die sich dort am 26. November entwickelnde Schlacht an der Beresina endete für die Franzosen mit dem Verlust von weiteren 30.000 Mann und dem endgültigen Untergang der Armee.
Only days before the French Commander-in-Chief, Napoleon Bonaparte, had ordered all sixty boats of the army bridging train to be burned along with all other gear he had deemed nonessential. General Éblé protested the decision at the time and discretely ordered two wagons of charcoal and six wagons of tools to be spared. He also assigned each of his men to carry a tool and some cramp irons.53 The Berezina bridges would be built using only these hand-tools, during the winter, for an army on the verge of disintegration.54
http://hoynck-van-papendrecht.nl/wp-content/uploads/wwwopac-kopie-3.jpg
De oversteek van de Berezina door Jan Hoynck van Papendrecht

De brug bij Borisov was op de 21e op drie plaatsen verwoest door Tsjitsjagov, en kon niet meer hersteld worden. “De val klapte dicht besefte de keizer. Tsjitsjagov met een Moldavisch leger bevond zich voor hem, Wittgenstein ten noorden, Kutuzov ten zuiden en Miloradovitsj en Platov met zijn kozakken zaten hem op de hielen.” Napoleon moest zich overgeven of elders de Beresina oversteken. Ze werden op een goede oversteekplaats bij Studzjanko, ten noorden van Borisov, gewezen (door een boer, een jood, of een Poolse ruiter). Napoleon gaf opdracht twee bruggen te bouwen in het ijskoude water, op 180 meter afstand van elkaar. Een was voornamelijk bedoeld om de artillerie en de transporteenheden over te zetten; de ander voor de infanterie. De kozakken keken vanaf de rechteroever toe.55 De Berezina die van noord naar zuid stroomt, was nauwelijks bevroren, een meter diep, en gevuld met drijfijs. De rivier was volgens Lachouque ca 30 meter breed, maar volgens Marbot niet breder dan de Rue Royale in Parijs (23  meter).[https://www.owep.de/artikel/415/hoechstens-so-breit-wie-rue-royale-in-paris] (Inclusief de moerassige oostelijke oever 87m breed.) Dat de river diep en woest was, is een onjuiste voorstelling van zaken, enkel in het midden raakten de paarden niet meer de grond. Volgens sergeant Bourgogne smaakte het water modderig.56 Op de 26e begon het opnieuw licht te sneeuwen en werd het opnieuw kouder. Vroeg in de middag stak Oudinot als eerste over en viel de Russen aan. De kavalerie was de rivier zwemmend overgestoken. Om vier uur ‘s middags was ook de tweede brug klaar. Een aantal maarschalken waaronder Victor en Daendels kregen de opdracht de aftocht te dekken. Nadat Napoleon met zijn 700 à 800 man gardetroepen en 100 Mammelukken in de middag van 27e november de Berezina was overgestoken stak Ney over met  zijn overgebleven manschappen. Om acht uur ‘s avonds stort de tweede brug in; drie uur later was die hersteld. Om twee uur ‘s nachts zakte de brug opnieuw in en pas drie uur later zover hersteld dat de overtocht van Victor door kan gaan.57 Om schokken en trillingen te vermijden moesten ze van hun paarden afstijgen en een voor een oversteken. De spekgladde brug, net boven de waterspiegel, lag bedekt met paardenmest; geen enkele plank was zichtbaar. De brug schudde en wankelde voortdurend. Pontoniers, die tot hun oksels in het water stonden, waren constant bezig de bruggen te herstellen. Ze werden elk kwartier afgelost. (Er zou geen wodka, enkel wijn, zijn geweest om zich op te warmen; de pontonniers stierven aan onderkoeling.) Een ongeorganiseerde massa, zorgde voor grote files toen de Russen erin  slaagden op de heuvels een batterij in positie te brengen en het vuur te openen op de troepen van Victor. De menigte kwam slechts schoorvoetend vooruit. De oever is moerassig, paarden komen vast te zitten en mensen niet meer vooruit. Wie niet meer kan opstaan wordt vertrapt. Tot overmaat van ramp begon het opnieuw te sneeuwen. 

„Durch die viele Passage der Pferde war der vor der Brücke befindliche Morast beinahe aufgetäut, sodaß die meisten Pferde hier einsanken, die dann durch die Anstrengungen, sich emporzuarbeiten, mehrere Menschen umwarfen, die, da von allen Seiten gedrängt wurde, meistenteils verloren waren. So mußte man also, um nach der Brücke zu gelangen, von einem Pferd aufs andere springen. Wer ausglitschte und unter ein Pferd zu liegen kam, wurde von den Nachfolgenden zertreten.

Wer unglücklicherweise die Brücke verfehlte, denn da man, in den Haufen eingepreßt, nicht wissen konnte, in welcher Direction dieselbe lag, und sich also vom Ohngefähr leiten lassen mußte, da der Fluß nicht zugefroren war und Hülfe unmöglich, ertrinken.

Auf der Brücke selbst war die Gefahr nicht groß. Ich war so glücklich, diese Brücke, welche so vielen das Leben kostete, nachmittags 4 Uhr hinter mir zu haben. Das diesseitige Ufer ist mit Holz besetzt.“[Wie mein Ururururgroßonkel 1812 die Beresina überlebte]
Datei:P1030732-001.JPG
Blik op de Berezina en Studzjanko (uiterst links) vanaf de heuvel waar de Russen zich hadden opgesteld. De Grande Armée trok door het dal. Eigen foto
De moerassige oever van de Beresina bij Studienka. Het dorp werd afgebroken voor de bouw van de twee bruggen, iets noordelijker. Eigen foto

Volgens Thiers had zich een grote groep uitvallers bij de rivier “genesteld” die was niet van plan verder te trekken. Ze lagen in de sneeuw zonder enige beschutting. Er werden grote vuren aangelegd, maar was niet genoeg brandhout. Er was een overmacht aan Russische soldaten onder Wittgenstein en Tsjitsjagov, die zich inmiddels aan de overkant had opgesteld. Aan beide kanten van de rivier werd gevochten. Oudinot raakte zwaar gewond, en Ney nam het bevel over.

Napoleon liet Eblé de volgende ochtend (de 29e) de bruggen achter zich verbranden en de ongeorganiseerde meute (6 à 8.000 woedende mannen en vrouwen) en de troepen onder Partouneaux van 4.000 soldaten, waaronder het 125e regiment, die bij Borisov de Russen afleiden, aan haar lot over; die proberen op zwemmend de rivier over te steken. Op de 28e zou het -20° C zijn geweest en duizenden stierven van de kou; 15.000 mannen zouden krijgsgevangenen zijn gemaakt. Een totale omsingeling van de Grande Armée was mislukt. Napoleon wist te ontsnappen, maar  80% (ca 40.000 man) hebben de overtocht bij de Berezina niet gehaald; 200 kanonnen en een enorme buit zijn achtergelaten. Degenen die de overkant wel hebben gehaald, feliciteren elkaar, maar ze moesten nog 1.400 km lopen naar Vilnius. 

De Grande Armée haastte zich richting Zembin, en stopte pas in Kamen. Op 30 november was het -30° C; Oudinot die gewond was geraakt, verschanste zich met 25 man in een boerderij, omsingeld door 2.000 kozakken. Op 1 december sneeuwde het hevig; op 6 december was het -37° C; 8 december was de noodlottigste dag toen het hard begon te waaien? Sommige soldaten waren sneeuwblind geworden, anderen liepen gangreen op omdat ze te dicht bij het vuur kropen. Door de koude was de Grande Armée nog eens de helft van zijn soldaten kwijt geraakt. De wegen leken op een slagveld, zoveel lijken. Er bleek voldoende paardevlees, maar het ontbrak hen aan messen om het vlees af te snijden. Op 9 december kwamen de eersten van de uitgehongerde, en in lompen gehulde horde aan in Vilnius en verstopte de poort, te moe om andere doorgangen te zoeken. Een poging van de officieren op ordelijke wijze de stad binnen te marcheren mislukte. Er kwamen ca 50.000 man de stad binnen, die zeven weken niet goed hadden gegeten. Sommigen leken gek geworden, anderen gedroegen zich debiel volgens sergeant Bourgogne. De middenstanders sloten hun winkels al gauw. ‘s Nachts werden de Kozakken afgeslagen. 

Murat, die nog strijdlustig was, wilde topoverleg voeren over de te volgen strategie, maar van de ongeveer honderd generaals in de stad kwamen er niet meer dan tien opdagen.58 Murat gaf Louis Henri Loison het bevel een divisie van vers gerecruteerden die zich in Vilnius bevond langs de weg naar Smarhon of Osziama te posteren om de stad te beschermen tegen 9.000 kozakken die in aantocht waren. “Dat bleek een rampzalig idee, want in één nacht vroren er van de 10.000 mannen, die niet gewend waren in de buitenlucht te overleven, 8.000 dood.”59 Volgens Philippe-Paul de Ségur vroren er van de divisie, bestaande uit 15.000 man 12.000 dood in drie dagen tijd. Dat zou volgens Zamoyski de in opdracht zijn geweest van Dirk van Hogendorp (1761–1822),60 maar het kan ook van Murat zijn geweest. Loison schijnt een spreekverbod opgelegd te hebben verkregen.

Johannes Hari (I), “Bivouac at Molodetschno during the Night of the 3rd to 4th of December 1812, episode from Napoleon’s Retreat
In his anxiety, the Emperor assembled the marshals who remained with him. These were Berthier, Bessières, Mortier, and Lefebvre; these were saved; they had cleared the obstacle; they had only to continue their retreat through Lithuania, which was open to them; but would they abandon their companions in the midst of the Russian army? No, certainly; and they determined once more to enter Russia, either to deliver, or to perish with them.

Op de avond van 5 december besloot Napoleon in Smarhon zich naar Parijs te begeven, voordat het nieuws over de dramatische terugtocht de hoofdstad zou bereiken, zich realiserend dat hij zijn macht zou kunnen verliezen. Hij gebruikte de berliner van generaal d’Ornano, zijn achterneef, die bij Krasny gewond was geraakt en gaf het bevel over aan Joachim Murat. Op 10 december was Napoleon, enkel vergezeld van generaal Caulaincourt, de Poolse gids en vertaler Stanisław Dunin-Wąsowicz en een Mammelukse lijfwacht/koetsier in Warschau aangekomen. Op de 14e was hij in Dresden en op de 18e kwam hij ‘s avonds in Parijs aan; Napoleon verraste zijn vrouw.

Napoleons nächtliche Ankunft in Dresden Morgens um 4 Uhr am 14. Dezember 1812
„Het leger trekt verder, een spoor van lijken achterlatend, tot ze op 9 december in Vilnius aankomen. Een dag later verschijnen ook [weer] de kozakken en er beginnen hevige gevechten in de straten van Vilnius, tussen de Fransen en de Russen.61

Platov en Kutuzov bereikten Vilnius op resp. 10 en 12 december; Ney liet een halve kilometer voor de stad alles verbranden. De Armée sloeg in totale verwarring op de vlucht en begaf zich richting Kaunas; de achterhoede nog steeds onder bevel van Ney. Ze hebben volgens De Larrey minstens 20.000 man, 300 officieren, zeven generaals alsmede zieken en gewonden achtergelaten. De meeste stierfen aan onderkoeling, ondervoeding of typhus. In totaal hebben de Russen 37.000 Franse soldaten begraven op acht verschillende locaties. Ver buiten de muren van Vilnius werden al in de zomer van 1812 minstens 7.200 man begraven; de doodsoorzaak typhus of ondervoeding.[Mass grave of Napoleon’s soldier in December 1812 by Rimantas Jankausas ] Op 13 december verliet de Keizerlijke Garde (of wat daar van over was) Kaunas en stak de Niemen over. In die nacht stierfen nog 1.500 man die dronken op straat in slaap waren gevallen. Op 14 december verliet Ney enkel vergezeld van officieren en de laatste Fransman, generaal Guillaume-Mathieu Dumas, Rusland. Na vijf maanden was Napoleons invasie voorbij.62 

Op 1 januari 1813 trok het leger Russische leger over de Niemen? Op 13 januari gaf ook Joachim Murat, de koning van Napels, er de brui aan en trok naar Italië. Hij deed het bevel over aan Eugène de Beauharnais, die op 31 december 1812 was verslagen door bij Kwidzyn (Marienburg) in Noord-Polen.

Van de meer dan 600.000 man, die met tussenpozen Rusland hadden betreden, keerden er slechts 58.000 terug (volgens Tarlé 28.000; volgens het NIMH 44.000, waaronder 400 Nederlanders). Van de 1.372 stukken geschut werden er slechts 200 gered. Alle bagage ging verloren.  “Van de twaalf man die oorspronkelijk op pad waren gegaan, keren er twee levend terug. Eén sterft op het slagveld of bezwijkt later aan zijn verwondingen. Twee zijn gevangen genomen. De overige zijn bezweken onderweg,”63 waarvan een derde aan infecties, veroorzaakt door luizen. Volgens het NIMH zou slechts 5% de tocht hebben overleefd.

Ondanks een enorme hoeveelheid ‘overwinningsmonumenten’ die hedentendage nog overal in Rusland zichtbaar zijn, blijft het feit dat Napoleons leger is verslagen door Napoleons eigen besluiteloosheid, een voorspelbare en volstrekt falende logistiek, en de extreme winterse omstandigheden. Niet door superieure Russische militaire operaties.64 Napoleon had zijn leger verzwakt door overal garnizoenen achter te laten. Zelf noemde hij zijn beslissing om toch naar Moskow te gaan, en vervolgens daar te lang te blijven zijn grootste fout en schijnt gezegd te hebben: “Van het verhevene naar het belachelijke is slechts één stap en slechts het nageslacht heeft een oordeel te vellen.”

Bis Dezember 1812 soll es zwar 81.000 Rückkehrer gegeben haben, doch kaum 1.500 Franzosen waren noch kampffähig

De oorlog telde aan beide zijden mogelijk een miljoen slachtoffers. Het totaal aantal krijgsgevangenen wordt geschat op 150.000 tot 200.000? Van de ca 66.000 man in het Ie legerkorps onder Davout lukte het duizend man om terug te keren. Het 33e regiment infanterie de ligne bleef nog even bestaan, het nam nieuwe rekruten op, die in 1813 nog streden in Duitsland.65 Het regiment is eind mei 1814 opgeheven en de restanten zijn samengevoegd met het 32e.66

Carte figurative des pertes successives en hommes de l’Armée Française dans la campagne de Russie 1812–1813, eine im Jahr 1861 veröffentlichte Grafik zu den Verlusten der Napoleonischen Armee von 1812/13 von C.F. Minard. Die Temperaturangaben sind in Réaumur (−30 °Réaumur = −37,5 °Celsius). N.B. De Slag bij Krasnoi kende Minard niet?

Externe links

Blatter aus meinem Portefeuille, im Laufe des Feldzugs 1812 in Russland, an Ort und Stelle gezeichnet von C.W. v. Faber du Faur,und mit erlauternden Andeutungen begleitet

Christian Wilhelm Faber du Faur (1780-1857) Drawings and lithographs

Campagne de Russie de 1812, website met veel illustraties op lokatie

Referenties

Deze tekst is beschikbaar onder CC-BY-SA/GFDL

  1.  De veldtogt in Rusland, in het jaar 1812 door Carl von Clausewitz
  2. Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 63
  3. De paarden waren niet voorzien van hoefijzers met winterbeslag. Met name binnen het hoefijzer vormt zich dan een sneeuwbal.
  4. H.P. Everts, Campagne et captivité de Russie, p. 147
  5.  Empire Of France Under Napoleon Vol. VIII … Door Marie Joseph Louis Adolphe Thiers
  6.  A. Zamyovski, p. 409-411
  7. Belarus in wartime Situation in the regions occupied by Napoleon’s troops
  8.  1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen
  9. Friezen onder Napoleon
  10.  Hollandsch penning-magazijn voor de jeugd
  11. W. Oosterbeek (2014) Naar Moskou! Naar Moskou! p. 126
  12.  1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen
  13. H.P. Everts, Campagne et captivité de Russie, p. 146
  14. Russische Veldtocht; 15.000 Nederlandse militairen
  15. Funnekotter, p. 223-225
  16.  Richard K. Riehn, 1812 Napoleon’s Russian Campaign, p. 349.
  17. Heinz Helmert, Hansjürgen Usczek: Europäische Befreiungskriege 1808 bis 1815. Militärverlag der DDR, Berlin 1986
  18.  Rusland tegen Napoleon Door Dominic Lieven
  19. French Infantry During the Napoleonic Wars
  20. During the Patriotic War of 1812 the second battle by Krasnoye village was fought
  21. Battle of Krasnoi
  22. NNBW
  23. The Anatomy Of Glory; Napoleon And His Guard, A Study In Leadership by Commandant Henri Lachouque
  24. F.H.A. Sabron (1898) Geschiedenis van het 124ste regiment infanterie van Linie onder keizer Napoleon I, p. 21
  25. ‘Allons, grenadiers, abordez ces batârds’ Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven
  26. Nieuwen utilen almanach en wegwyzer der stad Gend, in ‘t bezonder …, Volume 23
  27. History of Europe (from 1789 to 1815), p. 80 by sir Archibald Alison (1st bart.)
  28. Battle of Krasnoi
  29. With Napoleon’s Guard in Russia: The Memoirs of Major Vionnet, 1812 Door Louis Joseph Vionnet,Jonathan North
  30. Battle of Krasnoi
  31. B. Funnekotter, p. 243
  32. 1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen
  33.  Carnets et journal sur la campagne de Russie : extraits du Carnet de La Sabretache, années 1901-1902-1906-1912. Baron Jean Jacques Germain Pelet; M.E. Jordens; Guillaume Bonnet; Henri-Pierre Everts. Paris : Librairie Historique F. Teissèdre, 1997.
  34. Sabron, p. 110
  35. Sabron, p. 112
  36. God redde Nederland door Jan Kuiper
  37. Tindal, Ralph Dundas, baron (NNWB)
  38. Bijdragen tot de krijgsgeschiedenis van Napoleon Bonaparte: Veldtogten van … Door Ernst van Löben Sels
  39. ‘Allons, grenadiers, abordez ces batârds’ Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven
  40. A. Zamyovski, p. 409-411
  41. Geschichte Napoleons und der großen Armee im Jahre 1812, Volume 4 Door Paul Philippe de Ségur
  42. Zamoyski, 2005, blz. 424
  43. ‘Allons, grenadiers, abordez ces batârds’ Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven
  44.  Hollandsch penning-magazijn voor de jeugd
  45. Russisch-Deutscher Krieg gegen Frankreich (I. 1812)
  46. George Blond (1979) La Grande Armée, p. 383
  47. Art of the Russias
  48. Sabron, 112, 114; Funnekotter, p. 287
  49. Eugen Tarlé: Napoleon. Rütten und Loening, Berlin 1963
  50. Heinz Helmert, Hansjürgen Usczek: Europäische Befreiungskriege 1808 bis 1815. Militärverlag der DDR, Berlin 1986
  51. History of the Expedition to Russia by Comte de Philippe-Paul Ségur
  52.  Eugen Tarlé: Napoleon. Rütten und Loening, Berlin 1963
  53. Leo Tolstoy (2006) War and Peace. Translated by Louise & Aylmer Maude. Wordsworth Classics of World Literature, Book XV, chapter 10, p. 864
  54. THE BRIDGES THAT ÉBLÉ BUILT
  55. Twaalf kilometer ten zuiden van Borisov werd in de nacht van de 25e op de 26e gefingeerd dat er een brug zou worden gebouwd om de Tsjitsjakov op een dwaalspoor leiden van de werkelijke oversteekplaats.
  56. De Berezina wordt gevoed door meer dan vijftig zijrivieren, maar  vervoert eenderde minder water dan de Maas, IJssel of Schelde! Ze stroomt vanuit een enkele kilometers noordelijker gelegen uitgestrekt moerasgebied van 20.000 ha, en heeft derhalve weinig verval.
  57. Jongh de J.W (1911) Schoolplaten voor de vaderlandse geschiedenis
  58. B. Funnekotter, p. 271
  59. B. Funnekotter, p. 271; Memoirs of sergeant Bourgogne, p. 217
  60. Zamoyski (2004), p. 504-505
  61. Russische Veldtocht; 15.000 Nederlandse militairen
  62. B. Funnekotter, p. 277
  63. W. Oosterbeek, p. 88
  64.  Victor A.C. Remouchamps
  65. Funnekotter, p. 297
  66. Mémiores des Hommes, Ministère de la Defense

881 totaal aantal vertoningen, 1 aantal vertoningen vandaag

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *