{"id":10,"date":"2013-09-27T20:11:36","date_gmt":"2013-09-27T18:11:36","guid":{"rendered":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=10"},"modified":"2025-08-22T10:12:38","modified_gmt":"2025-08-22T08:12:38","slug":"jean-jacques-rousseau","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/","title":{"rendered":"Jean-Jacques Rousseau, filosoof"},"content":{"rendered":"<p><script type=\"text\/javascript\">\/\/ <![CDATA[ var _gaq = _gaq || []; _gaq.push(['_setAccount', 'UA-45803007-1']); _gaq.push(['_trackPageview']); (function() { var ga = document.createElement('script'); ga.type = 'text\/javascript'; ga.async = true; ga.src = ('https:' == document.location.protocol ? 'https:\/\/ssl' : 'http:\/\/www') + '.google-analytics.com\/ga.js'; var s = document.getElementsByTagName('script')[0]; s.parentNode.insertBefore(ga, s); })(); \/\/ ]]><\/script><b>Jean-Jacques Rousseau<\/b> (<a title=\"Gen\u00e8ve (stad) (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Gen%C3%A8ve_%28stad%29&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Gen\u00e8ve<\/a>, <a title=\"\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=28_juni&amp;action=edit&amp;redlink=1\">28 juni<\/a> <a title=\"1712\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/1712\">1712<\/a> &#8211; <a title=\"Ermenonville\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ermenonville\">Ermenonville<\/a>, <a title=\"2 juli (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=2_juli&amp;action=edit&amp;redlink=1\">2 juli<\/a> <a title=\"1778\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/1778\">1778<\/a>) was een invloedrijk <a title=\"Zwitserland (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Zwitserland&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Zwitsers<\/a>&#8211;<a title=\"Frankrijk\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Frankrijk\">Frans<\/a> <a title=\"Auteur\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Auteur\">schrijver<\/a> en filosoof uit de Verlichting. Hij begon zijn loopbaan als lakei, particulier secretaris, muziek- en huisleraar en componist, tot hij succes kreeg als auteur. Hij had meer effect op het nageslacht dan enig ander schrijver of denker uit de achttiende eeuw.<sup class='footnote'><a href='#fn-10-1' id='fnref-10-1' onclick='return fdfootnote_show(10)'>1<\/a><\/sup> Hij was niet alleen bekend door zijn werk, maar ook vanwege zijn persoonlijkheid;<sup id=\"cite_ref-Leo_Damrosch_2011_p._544_1-0\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-Leo_Damrosch_2011_p._544-1\">[1] &nbsp;<\/a><\/sup>net als een popster stond hij bekend onder zijn voornaam. Moreel gezien bleef zijn hele leven een onaangepaste adolescent.<sup class='footnote'><a href='#fn-10-2' id='fnref-10-2' onclick='return fdfootnote_show(10)'>2<\/a><\/sup><\/p>\n<div id=\"globalWrapper\">\n<div id=\"column-content\">\n<div>\n<div id=\"bodyContent\">\n<div id=\"mw-content-text\" dir=\"ltr\" lang=\"en\"><figure id=\"attachment_220\" aria-describedby=\"caption-attachment-220\" style=\"width: 213px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-220 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg\" width=\"213\" height=\"300\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-220\" class=\"wp-caption-text\">Het geboortehuis van Rousseau in de Grand Rue 40, Gen\u00e8ve.[2]<\/figcaption><\/figure>Toen het leven in Parijs hem niet langer kon bekoren, trok Rousseau zich als een kluizenaar terug en richtte zijn aandacht op de onbedorven mens en ongerepte natuur. Hij nam steeds meer afstand van zijn rationele en athe\u00efstische vrienden en keerde zich tenslotte tegen ieder van hen.<\/div>\n<div dir=\"ltr\" lang=\"en\">&nbsp;<\/div>\n<div dir=\"ltr\" lang=\"en\">Rousseau is moeilijk in te delen. Hij was zowel een representant als een bestrijder van de idee\u00ebn uit de Verlichting; hij droeg bij aan de <a title=\"\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die\">Encyclop\u00e9die<\/a>, maar geloofde niet in vooruitgang; hij wantrouwde de rede die volgens hem de mens met zichzelf en de natuur in conflict bracht. Hij was liever een man vol tegenstrijdigheden, dan van vooroordelen.<sup id=\"cite_ref-4\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-4\">[4] <\/a><\/sup>Rousseau, een autodidact, is een van de belangrijkste filosofen uit de westerse geschiedenis en heeft een diepgaande invloed uitgeoefend op de literatuur, de smaak, zeden en de politiek.<sup id=\"cite_ref-3\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-3\">[3]<\/a><\/sup> Tot een van de meest spraakmakende staatkundige geschriften uit de achttiende eeuw behoort zijn <i>Du Contrat social<\/i>, waarvan de invloed merkbaar is in de Universele verklaring van de rechten van de mens. Hij schreef een romantische autobiografie, de <i>Bekentenissen<\/i>, waarin hij zijn zielenroerselen bloot legde; daarmee heeft hij op veel schrijvers na hem invloed uitgeoefend. Met zijn liefde voor de natuur stond Rousseau in de <i>Julie<\/i>, een van de best verkochte boeken uit de 18e eeuw, aan het begin van de Romantiek. Rousseau werd bewonderd door Pestalozzi, Kant, Goethe, Schiller, Robespierre, Stendhal en Chateaubriand.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3>Jeugd<\/h3>\n<div>\n<div>\n<div>\n<figure id=\"attachment_223\" aria-describedby=\"caption-attachment-223\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Genff_2_Merian.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-223 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Genff_2_Merian.jpg\" width=\"250\" height=\"171\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-223\" class=\"wp-caption-text\">Gen\u00e8ve in de 17e eeuw door Caspar Merian<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rousseau werd in Gen\u00e8ve geboren als zoon van Isaac Rousseau, afkomstig uit een protestantse familie van klokkenmakers, die &#8211; naar eigen zeggen &#8211; had gewerkt voor de sultan in <a title=\"Constantinopel\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Constantinopel\">Constantinopel<\/a>, maar terugkeerde toen zijn vrouw een erfenis kreeg. Zijn moeder Suzanne Bernard, de pleegdochter van een welgestelde predikant, stierf een week na de bevalling. De eerste tien jaar van zijn leven werden hij en zijn zeven jaar oudere broer Fran\u00e7ois door de jongste zuster van zijn vader opgevoed. Daarna woonden zij bij hun vader, een ongewone en opvliegende man. Hij speelde goed viool en had ooit dansleraar willen worden.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<figure id=\"attachment_226\" aria-describedby=\"caption-attachment-226\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Lac_Annecy_ile_cygnes.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-226 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Lac_Annecy_ile_cygnes.jpg\" width=\"250\" height=\"167\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-226\" class=\"wp-caption-text\">Meer van Annecy<\/figcaption><\/figure>\n<p>Samen met zijn vader las Rousseau romans, soms tot aan het ochtendgloren. Zijn vader werd beschuldigd van het trekken van zijn degen tegen een landeigenaar. Om de gevangenis te ontvluchten, vestigde het gezin zich in <a title=\"Nyon (gemeente) (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Nyon_%28gemeente%29&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Nyon<\/a>. Rousseau haalde er kwajongens streken uit en werd om die reden op zijn tiende met een volle neef bij een predikant in <a title=\"Bossey\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bossey\">Bossey<\/a> ondergebracht. Rousseau had een moeilijk karakter. In zijn autobiografie schreef hij over zijn vele leugens, zijn masochistische neigingen, maar ook over het lezen van werken van <a title=\"Plutarchus\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Plutarchus\">Plutarchus<\/a>.<\/p>\n<h3>Madame De Warens<\/h3>\n<div>\n<div>\n<div>\n<figure id=\"attachment_222\" aria-describedby=\"caption-attachment-222\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Chamb\u00e9ry_083.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-222 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Chamb\u00e9ry_083.jpg\" width=\"250\" height=\"188\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-222\" class=\"wp-caption-text\">Het buitenhuis &#8220;Les Charmettes&#8221; van Madame De Warens, tegenwoordig een museum.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Vanaf zijn twaalfde was Rousseau in Gen\u00e8ve werkzaam als leerjongen bij een notaris. Vijf jaar lang woonde hij vervolgens bij een graveur die grof en gewelddadig was. Nadat deze hem betrapte op een diefstal van appels en gereedschap, liep Rousseau op 14 maart 1728&nbsp; weg. Een pastoor adviseerde hem om onderdak te vragen in Annecy bij de 29-jarige <a title=\"Fran\u00e7oise-Louise de Warens\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Fran%C3%A7oise-Louise_de_Warens\">Madame de Warens<\/a>, die de jonge vagebond tot de rooms-katholieke kerk wilde bekeren. Zij stuurde hem naar Turijn, waar hij herdoopt werd. Hij werkte als lakei en secretaris en werd belaagd door een joodse homosexueel. Hij keerde na ruim een jaar naar Madame de Warens terug. Zij werd zijn weldoenster, tutor en vanaf de herfst van 1732 zijn minnares.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Rousseau leerde Latijn, las de klassieken, zong in een kerkkoor en trok in bij een alcoholische en epileptische dirigent.<sup id=\"cite_ref-5\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-5\">[5]<\/a><\/sup> Hij vestigde zich als muziekleraar in Vevey, werkte bij het kadaster in <a title=\"Chambery\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Chambery\">Chambery<\/a>. Opnieuw deed hij een poging zich als muziekleraar te vestigen, maar verviel in melancholie.<\/p>\n<p>Rousseau kreeg interesse voor de manier waarop kinderen leren en werd in 1739 of 1740 huisleraar van Jean Bonnot de Mably, de zoon van een rechter in Lyon. Daar leerde hij zijn broers, de filosofen <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Gabriel_Bonnot_de_Mably\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gabriel<\/a> en <a title=\"Etienne Bonnot de Condillac\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Etienne_Bonnot_de_Condillac\">Etienne Bonnot de Condillac<\/a> kennen. Rond deze tijd begon hij met het lezen van de auteurs van de Verlichting, maar verdiepte zich ook in Blaise Pascal, een christelijk filosoof.<\/p>\n<h3>Veneti\u00eb<\/h3>\n<div>\n<div>\n<div>\n<figure id=\"attachment_232\" aria-describedby=\"caption-attachment-232\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-VignesSion.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-232 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-VignesSion.jpg\" width=\"250\" height=\"166\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-232\" class=\"wp-caption-text\">De stad Sion, waar Rousseau een week verbleef, inspireerde hem voor zijn roman Julie.<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1742 trok hij opnieuw naar Parijs. Daar hoopte hij belangstelling te kunnen wekken voor een door hem ontwikkeld muziekschrift dat gebaseerd was op getallen. Hij werd in de intellectuele kringen welwillend ontvangen en ontmoette <a title=\"R\u00e9aumur\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/R%C3%A9aumur\">R\u00e9aumur<\/a>, <a title=\"Bernard le Bovier de Fontenelle\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bernard_le_Bovier_de_Fontenelle\">Fontenelle<\/a>, <a title=\"Pierre Carlet de Marivaux\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Carlet_de_Marivaux\">Pierre Carlet de Marivaux<\/a>, <a title=\"Diderot\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Diderot\">Diderot<\/a>, <a title=\"Jean-Philippe Rameau\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Philippe_Rameau\">Rameau<\/a>, maar in zijn notatiesysteem, waarmee hij melodie maar geen harmonie kon weergeven, zag de <a title=\"Acad\u00e9mie des Sciences\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_des_Sciences\">Acad\u00e9mie des Sciences<\/a> geen brood en werd opnieuw huisleraar. In juli van dat jaar vertrok hij naar de republiek Veneti\u00eb als secretaris van de Franse ambassadeur Montaigu.<sup id=\"cite_ref-6\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-6\">[6]<\/a><\/sup> Rousseau was in Veneti\u00eb geboeid door de caf\u00e9&#8217;s, gemaskerde bals, prostituees, het theater,&nbsp;de <a title=\"Opera seria\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Opera_seria\">opera seria<\/a> en de zangeres <a title=\"Barbara Campanini\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Barbara_Campanini\">Barbara Campanini<\/a>, maar ergerde zich aan de leegheid en ijdelheid van zijn werkgever. Binnen een jaar was hij terug in Parijs. Inmiddels was zijn groeiende vijandigheid jegens de Franse adellijke elite gevoed, die later in zijn geschriften een uitlaatklep zou vinden.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3>Th\u00e9r\u00e8se Levasseur en Rousseaus onwettige kinderen<\/h3>\n<div>\n<div>In 1745 leerde hij in zijn pension <em>H\u00f4tel St. Quentin<\/em> de verlegen <a title=\"Th\u00e9r\u00e8se Levasseur\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A9r%C3%A8se_Levasseur\">Th\u00e9r\u00e8se Levasseur<\/a> kennen, de jonge, ongeletterde dochter van een ambtenaar. Hij begon een verhouding met deze wasvrouw, naaister en dienster die nauwelijks wist welke dag en welk jaar het was. Toen zij in 1746 zwanger raakte, haalden hij en haar moeder haar over de baby vlak na de geboorte af te geven bij een vondelingentehuis.<sup id=\"cite_ref-7\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-7\">[7]<\/a><\/sup> Hetzelfde gebeurde met de vier volgende baby\u2019s, waarvan de laatste in 1751 geboren werd. (Van een onwettig kind werd ook toen schande gesproken.) In de <i><a title=\"Emile of over de opvoeding (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Emile_of_over_de_opvoeding&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Emile<\/a><\/i> en in zijn <i><a title=\"Bekentenissen (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Bekentenissen&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Bekentenissen<\/a><\/i> toonde hij wel spijt over dit voor hem \u2018noodlottige gedrag\u2019.<sup id=\"cite_ref-8\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-8\">[8] <\/a><\/sup>Tussen 1746 en 1751 werkte hij als onderzoeksassistent voor monsieur Dupin, eigenaar van het kasteel van Chenonceau. Rousseau nam zijn ontslag en betrok een woning in Parijs aan de Rue Platri\u00e8re, nu Rue Jean-Jacques Rousseau. Zijn nieuwe vrienden steunden hem in zijn zelfgekozen armoede, maar al snel vermoedde hij een samenzwering.<sup id=\"cite_ref-9\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-9\">[9]<\/a><\/sup><\/div>\n<\/div>\n<h3>Rousseau, de Encyclop\u00e9die en de opera<\/h3>\n<figure id=\"attachment_228\" aria-describedby=\"caption-attachment-228\" style=\"width: 216px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Pompadour6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-228 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Pompadour6-216x300.jpg\" width=\"216\" height=\"300\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-228\" class=\"wp-caption-text\">Mme de Pompadour zong een partij in Le devin du village. Op haar tafel staat deel IV van de Encyclop\u00e9die. Pastel door Maurice Quentin de La Tour<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rond 1749 vroeg <a title=\"Denis Diderot\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Denis_Diderot\">Diderot<\/a> hem mee te werken aan zijn grote project, de <a title=\"Encyclop\u00e9die\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Encyclop%C3%A9die\">Encyclop\u00e9die<\/a>, monument van de Verlichting. Rousseau schreef artikelen over politiek en muziek en nam deel aan de bijeenkomsten bij <a title=\"Paul Henri Thiry d'Holbach\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Henri_Thiry_d%27Holbach\">Paul Henri Thiry d&#8217;Holbach<\/a>, waar hij ook andere medewerkers ontmoette: <a title=\"Nicolas de Condorcet\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_de_Condorcet\">Nicolas de Condorcet<\/a>, <a title=\"Jean Le Rond d'Alembert\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Le_Rond_d%27Alembert\">Jean Le Rond d&#8217;Alembert<\/a> en de Duitse diplomaat <a title=\"Friedrich Melchior Grimm\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Melchior_Grimm\">Friedrich Melchior Grimm<\/a>. Rousseau bezocht Diderot dagelijks toen die vier maanden werd opgesloten in het kasteel van Vincennes, vanwege zijn radicale, athe\u00efstische theorie\u00ebn, die hij had verkondigd in zijn <i>Brieven over de blinde<\/i> (1749). Onderweg werd Rousseau zich bewust van de maatschappelijke tegenstrijdigheden. Met Diderot bediscussieerde hij het mogelijke antwoord op een uitgeschreven prijsvraag.&nbsp;<\/p>\n<p>Rousseau heeft verschillende toneelstukken geschreven en komische opera&#8217;s gecomponeerd. Zijn baanbrekende opera <i><a title=\"Le devin du village\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Le_devin_du_village\">Le devin du village<\/a><\/i> (<i>De waarzegger van het dorp<\/i>), met een nieuw soort recitatieven, werd in 1752 in aanwezigheid van koning <a title=\"Lodewijk XV van Frankrijk (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Lodewijk_XV_van_Frankrijk&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Louis XV<\/a> en diens ma\u00eetresse <a title=\"Madame de Pompadour\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Madame_de_Pompadour\">Madame de Pompadour<\/a> opgevoerd in het kasteel van Fontainebleau. Rousseau zat in zijn gewone plunje en ongeschoren in de loge. De koning wilde Rousseau de volgende dag een jaargeld aanbieden, maar die weigerde op de uitnodiging in te gaan. Volgens zijn eigen verklaring was hij te verlegen en niet in staat tot het opvoeren van een gevat toneelstukje, maar het is ook mogelijk dat hij door zijn hinderlijke incontinentie ieder maatschappelijk verkeer uit de weg ging.<sup id=\"cite_ref-10\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-10\">[10]<\/a><\/sup><\/p>\n<pre>... Rousseau dacht dat taal en muziek op gelijke voet met elkaar konden leven, maar later geloofde hij niet meer dat je 'taal kon laten zingen of muziek laten spreken'. Om het hart van de luisteraar te roeren moest een componist de muziek voorop stellen, want anders kon je de tekst net zo goed declameren.<sup id=\"cite_ref-11\">[11]<\/sup><\/pre>\n<p>In 1753 schreef Rousseau een verhandeling over de &#8220;moderne&#8221; Franse muziek, en omdat hij de kant van de Italiaanse opera had gekozen werd hij een tegenstander van <a title=\"Jean-Philippe Rameau\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Philippe_Rameau\">Rameau<\/a> in de zo genoemde Buffonistenstrijd. Vanwege zijn opstelling werd zijn gratis toegang tot de opera ingetrokken. Niettemin leverden de vele opvoeringen van de <i>De waarzegger van het dorp<\/i> hem zoveel geldelijk voordeel op dat hij een aantal jaren rustig kon werken <sup id=\"cite_ref-12\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-12\">[12]<\/a><\/sup> en Madame de Warens een financi\u00eble tegemoetkoming kon sturen.<\/p>\n<h3>Doorbraak als denker over de maatschappij<\/h3>\n<p>In 1750 werd Rousseau op slag beroemd toen hij de prijsvraag won die was uitgeschreven door de Acad\u00e9mie van <a title=\"Dijon\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Dijon\">Dijon<\/a> die zich afvroeg &#8220;<em>Heeft de vooruitgang van de wetenschap en de kunsten bijgedragen aan het corrumperen of aan het zuiveren van de zeden<\/em>&#8220;? Rousseau gaf hierop een paradoxaal antwoord met zijn &#8220;<em>Vertoog over de wetenschappen en de kunsten<\/em>&#8220;. Hij sneed een probleem aan waar iedere ontwikkelde maatschappij mee te maken heeft, de vruchten van de vooruitgang. Hierin stelde hij dat de vooruitgang van kunst, letteren en wetenschap ernstige vijanden van de moraal waren, en door het kweken van behoeften tevens de bron van slavernij. Rousseau concludeerde dat materi\u00eble vooruitgang de mogelijkheid van oprechte vriendschap had ondermijnd en had vervangen door jaloezie, angst en wantrouwen. Hij toonde zich een tegenstander van de vooruitgang die zo door zijn vrienden werd nagestreefd.<sup id=\"cite_ref-13\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-13\">[13]<\/a><\/sup> Voltaire kreeg een kopie toegestuurd en bedankte hem voor zijn boek &#8220;tegen het menselijke ras&#8221;. Rousseau publiceerde een uittreksel en een commentaar op de nagelaten werken van <a title=\"Abb\u00e9 de Saint Pierre (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Abb%C3%A9_de_Saint_Pierre&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Abb\u00e9 de Saint Pierre<\/a>; het stimuleerde zijn denken.<\/p>\n<figure id=\"attachment_227\" aria-describedby=\"caption-attachment-227\" style=\"width: 225px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Montmorency_Mus\u00e9e_J.J.Rousseau_little_garden_house.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-227 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Montmorency_Mus\u00e9e_J.J.Rousseau_little_garden_house-225x300.jpg\" width=\"225\" height=\"300\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-227\" class=\"wp-caption-text\">Het tuinhuis, waar hij schreef, door Rousseau Hermitage genoemd.<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1754 bekeerde hij zich in zijn geboortestad opnieuw tot het protestantisme. In zijn <i>Vertoog over de ongelijkheid tussen mensen<\/i> uit 1755, opgedragen aan de Geneefse republiek, stelt hij dat de mens van nature, en voorafgaand aan enige opvoeding, goed is en alleen door ervaringen in de maatschappij gecorrumpeerd wordt. Volgens Rousseau waren &#8220;<em>Mensen slachtoffers van hun eigen gedrag, niet van de erfzonde<\/em>&#8220;.<sup id=\"cite_ref-14\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-14\">[14]<\/a><\/sup> In hetzelfde jaar publiceerde hij in de Encyclop\u00e9die een <i>Vertoog over de politieke economie<\/i>. Hij construeerde een model voor een transparente democratie, zonder volksvertegenwoordiging, enkel werkzaam op kleine schaal, waarin &#8216;<em>een ieder iets heeft en niemand iets teveel<\/em>&#8216;; waarin de burgers &#8216;<em>zoveel mogelijk handelen in overeenstemming met het algemeen belang<\/em>&#8216; zonder dat daarvoor een zware staatsmacht nodig is. Door middel van zeden en vermogenspolitieke maatregelen probeerde Rousseau dit te bewerkstelligen.<sup id=\"cite_ref-15\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-15\">[15]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Al in 1640 was er boek verschenen waarin Walter Hamond, een chirurgijn, beweerde dat de bewoners van Madagaskar de gelukkigste mensen op aarde waren. Ook Rousseau bewonderde de &#8220;edele wilde&#8221;, de neger uit Afrika en de de indiaan uit Amerika. Hij zag af van het dragen van witte sokken, gaf zijn baan op en verkocht zijn horloge omdat hij de juiste tijd niet langer nodig had.<sup id=\"cite_ref-16\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-16\">[16]<\/a><\/sup><\/p>\n<h4>Montmorency<\/h4>\n<div>\n<div>\n<div>\n<p>In het voorjaar van 1756 vestigde Rousseau zich in Montmorency met zijn vriendin, de 80-jarige &#8220;schoonmoeder&#8221; en zijn hond Sultan. Hij woonde bij Madame d&#8217;Epinay, waar hij zijn belangrijkste werken in het tuinhuisje schreef. Hij leefde op en begon een relatie met haar nicht Sophie d&#8217;Houdetot, dat tot onverkwikkelijke situaties leidde. Hij raakte bevriend met Karel II van Montmorency, en zijn vrouw Madeleine-Ang\u00e9lique, beter bekend als La Mar\u00e9chale. In 1760 steunde hij <a title=\"\u00c9tienne de Silhouette\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89tienne_de_Silhouette\">\u00c9tienne de Silhouette<\/a>, het hoofd van de belastingen die de adel en geestelijkheid wilde aanslaan om de schatkist te vullen, maar al binnen een jaar zijn functie moest neerleggen.<sup id=\"cite_ref-17\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-17\">[17]<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3>Rousseau als romanticus<\/h3>\n<figure id=\"attachment_225\" aria-describedby=\"caption-attachment-225\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Julie_LePrince_painting.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-225 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Julie_LePrince_painting.jpg\" width=\"250\" height=\"191\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-225\" class=\"wp-caption-text\">Boottochtje op het meer van Geneve, uit &#8220;Julie ou La Nouvelle H\u00e9lo\u00efse&#8221;. (1824)<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1761 verscheen in Amsterdam zijn liefdesroman in briefvorm <i>Julie ou la Nouvelle H\u00e9lo\u00efse<\/i>.<sup id=\"cite_ref-19\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-19\">[19]<\/a><\/sup> <a title=\"Chr\u00e9tien-Guillaume de Lamoignon de Malesherbes\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Chr%C3%A9tien-Guillaume_de_Lamoignon_de_Malesherbes\">Malesherbes<\/a>, het hoofd van de Franse censuur, bood Rousseau aan gebruik te maken van de diplomatieke post en zo te kunnen besparen op verzendkosten van de drukproeven van <i>Julie<\/i>.<sup id=\"cite_ref-20\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-20\">[20]<\/a><\/sup> <i>Julie<\/i> was een ongekende <a title=\"Hype\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Hype\">hype<\/a> en bracht veel emoties te weeg. Het boek was zo&#8217;n groot succes dat de uitgevers ertoe over gingen de exemplaren per uur uit te lenen. Sommige lezers konden nauwelijks geloven dat het om een tweetal fictieve figuren ging. Rousseau werd een idool en wandelen in de bergen werd mode. Het werk is op de <a title=\"Index Librorum Prohibitorum\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Index_Librorum_Prohibitorum\">Index Librorum Prohibitorum<\/a> geplaatst, maar heeft mogelijk een grotere invloed gehad op de Franse Revolutie, dan zijn <i>Contrat Social<\/i>. Het boek beleefde voor het einde van de 18e eeuw meer dan 70 herdrukken.<\/p>\n<p>De onmogelijke liefdesgeschiedenis tussen Saint-Preux en de adellijke Julie d&#8217;\u00c9tanges speelt zich af in een klein stadje aan de voet van de <a title=\"Alpen\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Alpen\">Alpen<\/a>. Rousseau beschrijft de eisen die de samenleving stelt als Julie zwanger wenst te worden van haar leraar in de verwachting dat hij haar zal trouwen. Haar vader is ontzet als Saint-Preux een huwelijksaanzoek doet. Het is niet de rivaliteit tussen twee families, zoals in Romeo en Julia, maar het klassenverschil. Julie werd de draagster van de nieuwe moraal in de wereld van concurrentie, macht en geweld.<\/p>\n<h3>Rousseau als pedagoog<\/h3>\n<figure id=\"attachment_221\" aria-describedby=\"caption-attachment-221\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Allan_Ramsay_003.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-221 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Allan_Ramsay_003.jpg\" width=\"250\" height=\"299\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-221\" class=\"wp-caption-text\">Portret van Jean-Jacques Rousseau in Armeense kledij door Allen Ramsey (1766) uit de periode dat hij in Engeland verbleef.<\/figcaption><\/figure>\n<p>In een tijdperk van overbeschaving, ongeloof en cynisme kwam Rousseau met een roman met een morele strekking. Zijn boek <i>Emile, of Over de opvoeding<\/i> waarover hij twintig jaar lang had nagedacht werd na drie jaar schrijven gedrukt in Frankrijk met stilzwijgende toestemming van Malesherbes met het argument van werkgelegenheid.<sup id=\"cite_ref-21\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-21\">[21]<\/a><\/sup> In dit boek stelt Rousseau dat ieder mens een uniek karakter heeft, en vrijheid nodig heeft om zich te kunnen ontplooien. Een jongen, uit goed milieu, is in het middelpunt geplaatst. Hij wordt opgevoed door een huisleraar, zonder dwang of straf, zonder haast, in de provincie, ver van het ijdele stadsleven, ge\u00efsoleerd en in verbondenheid met de natuur. Moeders zouden zelf hun baby borstvoeding moeten geven en niet een voedster moeten inschakelen. Kinderen zouden volgens hem losse kleding moeten dragen. Moeders zouden zich meer moeten bekommeren met de opleiding van hun kinderen.<\/p>\n<p>Het boek&nbsp;<i>Emile,<\/i> waarin hij de beginselen van de kerk bekritiseerde, werd in juni 1762, kort na verschijnen, verboden en verbrand, zowel op de trappen van het Parlement van Parijs als in Gen\u00e8ve, maar niet om de pedagogische opvattingen en aanbevelingen van Rousseau, die menig huisvader in verwarring zou brengen. De controverse draaide om de in het boek opgenomen geloofsbelijdenis van een kapelaan uit Savoie. Hierin bepleit Rousseau een de\u00efstische natuurgodsdienst en verwerpt hij centrale dogma\u2019s uit de rooms-katholieke en protestantse kerk. Rousseau is omschreven als een gelovige zonder kerk.<\/p>\n<p>Rousseau kon goed en innemend schrijven; al zijn boeken vallen op door gedenkwaardige openingszinnen.<sup id=\"cite_ref-22\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-22\">[22]<\/a><\/sup> Hij en Voltaire voerden een pennestrijd over de &#8220;beste wereld&#8221;. Van <a title=\"Immanuel Kant\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Immanuel_Kant\">Immanuel Kant<\/a> is bekend dat hij iedere dag op dezelfde tijd ging wandelen behalve op de dag dat hij begon met het lezen van <i>Emile<\/i> en zijn ommetje in K\u00f6nigsberg voor een keer oversloeg. Kant beschouwde hem als de Newton &#8220;der moralischen Welt, der ihre geheimsten Gesetze und Triebfedern aufgedeckt habe&#8221;. Rousseau introduceerde een persoonlijke stijl in de filosofische literatuur. Hij had zelfs een portret van hem aan de wand.[Ernst Cassirer (1921) Kants Leben und Lehre, p. 4, 60, 92-93, 386]&nbsp;<\/p>\n<h3>Rousseau over de beste staatsvorm<\/h3>\n<p><i>Het maatschappelijk verdrag<\/i>, een aan verstand, frustratie en fantasie ontsproten constructie, berust op het idee van de volkssoevereiniteit, en de &#8220;algemene wil&#8221; als enige en onbeperkte bron van het staatsgezag en daarmee ook van het recht. Niet meer een contract tussen individuen en de persoon die als soeverein over hen zal heersen, maar een verdrag van vrije individuen onderling, die besluiten een gemeenschap te vormen. Dit <i>contract<\/i> uit het jaar 1762 gaat in tegen het absolutisme (gangbaar tot diep in de 18e eeuw). Het democratische Gen\u00e8ve, een stadstaat aan de voet van de Alpen, werd plotseling de ideale staatsvorm.<sup id=\"cite_ref-18\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-18\">[18]<\/a><\/sup> Het was een door Rousseau ge\u00efdealiseerd Gen\u00e8ve waarin alle burgers elkaar kennen. Rousseau schreef later:<i>&#8220;Zij die pochen dat ze het helemaal begrijpen, zijn knapper dan ik. Het is een boek dat opnieuw zou moeten worden geschreven&#8230;<sup id=\"cite_ref-Leo_Damrosch_2011_p._544_1-1\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-Leo_Damrosch_2011_p._544-1\">[1]<\/a><\/sup><\/i><\/p>\n<h3>Op de vlucht<\/h3>\n<h4>M\u00f4tiers<\/h4>\n<figure id=\"attachment_233\" aria-describedby=\"caption-attachment-233\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Vue_du_Val-de-Travers_dans_son_\u00e9crin_de_verdure_M\u00f4tiers_le_20.07.2009..jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-233 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Vue_du_Val-de-Travers_dans_son_\u00e9crin_de_verdure_M\u00f4tiers_le_20.07.2009..jpg\" width=\"250\" height=\"125\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-233\" class=\"wp-caption-text\">Gezicht op M\u00f4tiers Val de Travers aan de voet van het Juragebergte waar Rousseau van 10 juli 1762 tot 8 september 1765 verbleef.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ondanks zijn contacten en beschermheer vluchtte Rousseau in juni 1762 na publicatie van zijn <i>Emile<\/i> en <i>Contrat Social<\/i> om aan een arrestatie en de gevangenis te ontkomen. De kerk en de staat hadden hem tot vijand verklaard. Het is niet onwaarschijnlijk dat men enkel probeerde Rousseau het land uit te krijgen.<sup id=\"cite_ref-23\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-23\">[23]<\/a><\/sup> Rousseau reed in een open wagen, door zijn beschermheer ter beschikking gesteld, van Montmorency dwars door Parijs richting <a title=\"Yverdon\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Yverdon\">Yverdon<\/a>. Hij vestigde zich nog geen maand later in <a title=\"M\u00f4tiers\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%B4tiers\">M\u00f4tiers<\/a>, in het Pruisische Neuch\u00e2tel, waar Th\u00e9r\u00e8se zich bij hem voegde. In een brief aan <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/biografie\/frederik-ii-van-pruisen\/\">Frederik de Grote<\/a> vroeg hij om asyl in Zwitserland. Die antwoordde dat hij een kleine toelage zou krijgen, maar vond wel dat zonderlinge Rousseau, een pilaarheilige, die elegant kon schrijven, verkeerde, lachwekkende idee\u00ebn aanhing. Zonder wetten, zonder maatschappij, zonder staat en zonder kunst en wetenschap zou de mensheid niet veel toekomst hebben.[<a href=\"https:\/\/philosophisches-jahrbuch.de\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/PJ25_S477-486_Schindele_Friedrich-der-Grosse-\u00fcber-Rousseau.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Friedrich der Grosse \u00fcber Rousseau<\/a>]<sup id=\"cite_ref-24\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-24\">[24]<\/a><\/sup> Rousseau berispte de oorlogvoerende koning.<\/p>\n<p>In 1763 verscheen bij zijn Amsterdamse uitgever <a title=\"Marc-Michel Rey\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Marc-Michel_Rey\">Marc-Michel Rey<\/a> Rousseaus antwoord aan <a title=\"Christophe de Beaumont\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Christophe_de_Beaumont\">Christophe de Beaumont<\/a>, de aartsbisschop van Parijs. In 1764 werd Rousseau aangevallen door <a title=\"Voltaire\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Voltaire\">Voltaire<\/a>&nbsp;o.a. op het te vondeling leggen van zijn kinderen.<sup id=\"cite_ref-25\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-25\">[25]<\/a><\/sup><\/p>\n<figure id=\"attachment_230\" aria-describedby=\"caption-attachment-230\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-St._Petersinsel_Nordlaendte_01_12.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-230 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-St._Petersinsel_Nordlaendte_01_12.jpg\" width=\"250\" height=\"167\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-230\" class=\"wp-caption-text\">Het St Petersinsel, waar Rousseau tussen 12 september en 25 oktober 1765 verbleef. Met de M\u00f6nch en de Jungfrau op de achtergrond<\/figcaption><\/figure>\n<p>In december 1764 kreeg Rousseau bezoek van <a title=\"James Boswell\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/James_Boswell\">James Boswell<\/a>; ze bespraken uitgebreid het christelijk geloof. Boswell had een oogje op de 20- jaar oudere <a title=\"Therese Levasseur\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Therese_Levasseur\">Therese Levasseur<\/a>, die menig bezoeker op een afstand hield, maar de viriele Schot voor eerlijk hield.<sup id=\"cite_ref-300jahrerousseau.wordpress.com_26-0\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-300jahrerousseau.wordpress.com-26\">[26]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-27\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-27\">[27]<\/a><\/sup> In datzelfde jaar kwam hij in contact met de Surinamer&nbsp;<a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/societeit-van-suriname\/pierre-alexandre-dupeyrou\/\">Pierre-Alexandre DuPeyrou<\/a>. Bij een wandeltocht kwamen de twee mannen bij het Bielermeer terecht. Rousseau vatte het plan zich voor langere tijd te vestigen op een eiland, het Petersinsel, nadat bij hem een raam was ingegooid en hij was bekogeld door de woedende bevolking van M\u00f4tiers, opgezet door de woedende plaatselijke dominee, die niet wilde dat Rousseau bij het avondmaal verscheen. Rousseau kleedde zich destijds nogal opvallend met een Armeense muts. In maart 1765 beloofde Rousseau zich nooit meer over geloofszaken uit te laten. Rousseau begon met het polijsten van van steentjes en kantklossen. Om zijn verblijf te bekostigen, bezorgde Rousseau Du Peyrou alle afschriften van brieven en papieren tot 1760 met de bepaling die pas na zijn dood uit te geven.<sup id=\"cite_ref-28\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-28\">[28]<\/a><\/sup> Du Peyrou beheerde ook zijn geldzaken en gaf hem een driemaandelijkse toelage.<sup id=\"cite_ref-29\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-29\">[29]<\/a><\/sup> De rustige periode op het kleine eilandje, waar hij zich wijdde aan botanie en een <a title=\"Herbarium\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Herbarium\">herbarium<\/a> aanlegde, werd be\u00ebindigd door de regering van het kanton Bern, onder druk van Gen\u00e8ve.<\/p>\n<p>Rousseau beschrijft in zijn vijfde brief uit <i>Overpeinzingen van een eenzame wandelaar<\/i> zijn verblijf aan het Bielermeer; het is een hoogtepunt uit het Franze proza.<sup id=\"cite_ref-30\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-30\">[30]<\/a><\/sup> Rousseau trok naar Straatsburg en vertrok op 9 december naar Parijs waar hij op 16 december aankwam. Op 4 januari 1766 reisde hij naar Calais in gezelschap van zijn hond.&nbsp; In een tweede koets zaten Jean-Jacques de Luze, de zoon van een Zwitserse industrieel en <a title=\"David Hume\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/David_Hume\">David Hume<\/a>, die hem onderdak zou verlenen en aanbod de Engelse koning te vragen hem een pensioen te verlenen. Tijdens de overtocht verbleef Rousseau bij slecht weer tien uur aan dek; bij aankomst in Dover kuste hij zijn weldoener.<\/p>\n<p><span style=\"font-family: Bitter, Georgia, serif; font-size: 20px;\">Wootton Hall<\/span><\/p>\n<figure id=\"attachment_235\" aria-describedby=\"caption-attachment-235\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Dovedale_007443_1d799daa.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-235 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Dovedale_007443_1d799daa.jpg\" width=\"250\" height=\"188\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-235\" class=\"wp-caption-text\">Landschap nabij Wootton Hall.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Hume was weliswaar door Holbach, Grimm en Diderot gewaarschuwd voor de onbetrouwbaarheid van Rousseau, maar Hume was erg onder de indruk van de man, met wie hij de rest van zijn leven in Schotland had willen slijten.<sup id=\"cite_ref-31\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-31\">[31]<\/a><\/sup> Th\u00e9r\u00e8se Levasseur reisde een paar weken later samen met James Boswell naar Londen, die een kortstondige amoureuze verhouding met haar aanging.<sup id=\"cite_ref-32\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-32\">[32]<\/a><\/sup> Rousseau bezocht een voorstelling met de acteur <a title=\"David Garrick (acteur) (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=David_Garrick_%28acteur%29&amp;action=edit&amp;redlink=1\">David Garrick<\/a>, maar hij was zelf de grootste attractie. Na een paar weken in Londen te hebben doorgebracht, dat hem niet beviel, verhuisde hij naar Chiswick, niet ver van de Thames. Inmiddels was ruzie met Hume ontstaan over zijn weigering met de Engelse koning George III kennis te maken en zijn hond alleen te laten nadat die een paar uur zoek was. Rousseau gaf aan dat hij onder geen enkele voorwaarde terug naar Londen wilde en afgezonderd wilde wonen. In maart huurde hij een deel van het landhuis Wootton Hall,<sup id=\"cite_ref-33\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-33\">[33]<\/a><\/sup> in de Midlands, en schreef er het eerste deel van zijn&nbsp; autobiografie, de <em>Bekentenissen<\/em>. De gepassioneerde Rousseau toonde zijn ijdelheid, ondeugden en zwakheden, maar kwam ook tot de conclusie: &#8220;Het is het verleden dat het heden draaglijk maakt&#8221;.<\/p>\n<p>Rousseau <del>die op de dag van zijn verhuizing innig afscheid nam van Hume<\/del> was tot de conclusie gekomen dat Hume hem naar Engeland had gelokt om met hem te pronken en aan het publiek ten toon te stellen.<sup id=\"cite_ref-35\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-35\">[35]<\/a><\/sup> De ijdele Hume die bezorgd was over zijn reputatie gaf toe als zaakwaarnemer allerlei brieven aan Rousseau te hebben geopend en de inhoud aan de pers had gelekt.<sup id=\"cite_ref-36\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-36\">[36]<\/a><\/sup> Rousseau die dacht dat de gehele mensheid tegen hem was, bekende later een aanval van krankzinnigheid te hebben gehad en verloor diverse oude kennissen door deze affaire.<sup id=\"cite_ref-37\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-37\">[<\/a>37]<\/sup> Toen <a title=\"Horace Walpole\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Horace_Walpole\">Horace Walpole<\/a> met medewerking van Hume op 1 april een parodie &#8211; zogenaamd afkomstig van Frederik de Grote &#8211; op Rousseaus eigendunk had geschreven,&nbsp; liep de zaak nog verder uit de hand.<sup id=\"cite_ref-34\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-34\">[34]<\/a><\/sup> Op 21 mei 1766 keerde Rousseau (via Spalding) naar Frankrijk terug, nadat hij om een soort lijfwacht had gevraagd. Op 21 juni schreef de argwanende Rousseau zijn laatste brief aan Hume, die enkele maanden later hun bizarre correspondentie publiceerde. De ruzie tussen de twee filosofen werd een publieke zaak na de uitgifte van de brieven in het Frans en vervolgens in het Engels.&nbsp;<\/p>\n<h4>Parijs<\/h4>\n<figure id=\"attachment_231\" aria-describedby=\"caption-attachment-231\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Trie-Ch\u00e2teau.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-231 size-full\" title=\"Het kasteel in Trie-Ch\u00e2teau met de pittoreske toren waar Rousseau op de bovenste verdieping woonde.\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Trie-Ch\u00e2teau.jpg\" width=\"250\" height=\"160\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-231\" class=\"wp-caption-text\">Het kasteel in Trie-Ch\u00e2teau met de pittoreske toren waar Rousseau op de bovenste verdieping woonde.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rousseau verhuisde van Meudon waar hij bij Conte de Mirabeau logeerde naar <a title=\"Trie-Ch\u00e2teau\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Trie-Ch%C3%A2teau\">Trie-Ch\u00e2teau<\/a>, 60&nbsp;km ten noorden van Parijs, beschermd door <a title=\"Lodewijk Frans I van Bourbon-Conti (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Lodewijk_Frans_I_van_Bourbon-Conti&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Lodewijk Frans I van Bourbon-Conti<\/a>, met wie hij schaak speelde. Rousseau leefde onder pseudoniem, en ging door voor de broer van Th\u00e9r\u00e8se. Du Peyrou, die in Parijs verbleef, kreeg jicht en kwam naar het kasteel, waar Rousseau hem verzorgde. Rousseau hield zich destijds bezig met het verkopen van geneeskrachtige kruiden.<sup id=\"cite_ref-38\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-38\">[38]&nbsp;<\/a><\/sup>Toen Du Peyrou begon te ijlen en dacht dat hij vergiftigd werd, voelde Rousseau zich beschuldigd.<sup id=\"cite_ref-39\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-39\">[39]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-40\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-40\">[40]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In juni 1768 besloot Rousseau naar Parijs te gaan en zichzelf aan te geven, mogelijk om zich te beschermen tegen re\u00eble of ingebeelde vijanden. Conti, die het symbool was van het verzet tegen het absolutisme, wilde niet dat Rousseau hem in moeilijkheden zou brengen &#8211; hun relatie was geheim &#8211; en liet hem naar <a title=\"Lyon\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Lyon\">Lyon<\/a> gaan of komen, dat ook onder het Parlement van Parijs viel. Daarom verhuisde Rousseau naar <a title=\"Grenoble\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Grenoble\">Grenoble<\/a>, en <a title=\"Bourgoin\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bourgoin\">Bourgoin<\/a>, in de <a title=\"Dauphin\u00e9\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Dauphin%C3%A9\">Dauphin\u00e9<\/a>, waar hij op 30 augustus 1768 met Th\u00e9r\u00e8se huwde. De feestelijke gebeurtenis vond plaats in zijn pension in het bijzijn van burgemeester en twee getuigen, een advocaat en een officier. Het huwelijk kreeg geen wettelijke status, omdat er geen priester aanwezig was. Rousseau kreeg snel problemen met zijn echtgenote, maar ook met zijn lever en overwoog na vijf maanden naar Griekenland, Cyprus of <a title=\"Minorca\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Minorca\">Minorca<\/a> te verhuizen. Het echtpaar kwam terecht in een boerderij in <a title=\"Maubec (Is\u00e8re) (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Maubec_%28Is%C3%A8re%29&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Maubec<\/a> bij G\u00e9n\u00e8ve. Daar werkte Rousseau aan het tweede deel van zijn <i>Bekentenissen<\/i>. Zijn fantasie sloeg op hol, toen hij enkele brieven miste.<sup id=\"cite_ref-41\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-41\">[41]<\/a><\/sup> Hij had succes in Lyon toen daar zijn op muziek gezette <a title=\"Melodrama\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Melodrama\">melodrama<\/a> <i>Pygmalion<\/i>, waarin een standbeeld tot leven komt, maar ook de <i>Dorpsziener<\/i> werd opgevoerd.<\/p>\n<p>In juni 1770 besloot Rousseau toch naar Parijs te gaan. Hij was bereid tot een confrontatie met zijn oude vijanden en justitie. Rousseau ging niet langer als een Armeen gekleed en de regering liet hem met rust. Rousseau hernieuwde zijn contact met Malesherbes en maakte wandelingen in de <a title=\"Jardin des Plantes\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jardin_des_Plantes\">Jardin des Plantes<\/a>. Daar ontmoette hij ook <a title=\"Ren\u00e9 Louiche Desfontaines\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Louiche_Desfontaines\">Ren\u00e9 Louiche Desfontaines<\/a>. Hij sloot vriendschap met <a title=\"Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jacques-Henri_Bernardin_de_Saint-Pierre\">Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre<\/a>. De twee amateur-botanici maakten lange wandelingen in en om de stad. Rousseau schonk hem een <a title=\"Ginseng\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ginseng\">ginsengwortel<\/a> en een boek over <a title=\"Ichtyologie (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Ichtyologie&amp;action=edit&amp;redlink=1\">ichtyologie<\/a>.<sup id=\"cite_ref-42\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-42\">[42]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Rousseau werd ondersteund door baron D&#8217;Holbach, maar behield zijn onafhankelijkheid met het kopi\u00ebren van muziek en bewerkte zijn eerdere artikelen over muziek tot een eigen muziekencyclopedie, de <i>Dictionnaire de musique<\/i>.<sup id=\"cite_ref-43\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-43\">[43]<\/a><\/sup> Zijn opera de <i>Dorpsziener<\/i> werd in 1770 opgevoerd bij het huwelijk van Lodewijk XVI met Marie Antoinette. Rousseau las diverse malen voor uit zijn &#8220;<em>Confessions<\/em>&#8221; in het bijzijn van publiek. Zijn tractaat over de verlichte Poolse regering was zijn laatste politieke verhandeling. In 1772 begon Rousseau aan een tweede autobiografisch werk, <em>Rousseau juge de Jean-Jacques<\/em>, in de vorm van drie dialogen, waarin hij zichzelf verdedigde tegen zijn critici.&nbsp; Hij ontmoette de componist <a title=\"Christoph Willibald Gluck\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Christoph_Willibald_Gluck\">Christoph Willibald Gluck<\/a> en woonde in april 1774 de premi\u00e8re van zijn <i>Iphigenia en Aulide<\/i>&nbsp;bij.<\/p>\n<h3>Levenseinde<\/h3>\n<figure id=\"attachment_229\" aria-describedby=\"caption-attachment-229\" style=\"width: 220px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Portrait_de_Ren\u00e9-Louis_de_Girardin_-_Chaalis.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-229 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/250px-Portrait_de_Ren\u00e9-Louis_de_Girardin_-_Chaalis-220x300.jpg\" width=\"220\" height=\"300\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-229\" class=\"wp-caption-text\">Ren\u00e9 Louis Girardin met een standbeeld van Rousseau.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bij een ongeval op 24 oktober 1776 liep Rousseau zwaar letsel op toen een Deense dog hem omver liep. Rousseau raakte buiten bewustzijn. Hij herstelde echter, zij het dat hij nog lang lamenteerde over wat hem was overkomen.<\/p>\n<p>Bijna twee jaar later, op Palmzondag 1778, begon hij met met zijn derde autobiografische werk <i>R\u00eaveries<\/i>, een commentaar op zijn <i>Bekentenissen<\/i>. In mei 1778 werd hij uitgenodigd op het het kasteel van de Markies Ren\u00e9-Louis de Girardin te <a title=\"Ermenonville\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Ermenonville\">Ermenonville<\/a>. De Girardin wilde de getormenteerde Rousseau tot zichzelf laten komen en laten genieten van de tuinen en een landhuisje dat De Girardin in de geest van de roman <i>Julie, ou la nouvelle H\u00e9lo\u00efse<\/i> (1761) had laten aanleggen. Het was een van de mooiste perioden in Rousseau&#8217;s leven. Hij wandelde veel, botaniseerde samen met de jongste zoon van De Girardin, mengde zich onder de lokale bevolking, speelde geregeld op de piano forte en schreef verder aan zijn <i>R\u00eaveries<\/i>. Volkomen onverwacht overleed Rousseau zes weken later na een hersenbloeding. Sectie op zijn lichaam &#8211; waar Rousseau uitdrukkelijk bij leven al om had gevraagd, mocht hem ooit iets overkomen &#8211; wees uit dat er geen ziekten konden worden geconstateerd, maar wel dat tussen schedel en hersenvlies een bloeding was waar te nemen. Desondanks werd er druk gespeculeerd omtrent de doodsoorzaak; vergiftiging werd door velen gesuggereerd, maar even krachtig ontkend &#8211; zelfs vele jaren nadien &#8211; door de familie De Girardin. Rousseau werd bij nacht op het <i>\u00cele des peuplier<\/i> begraven; zijn graf werd een bedevaartsoord voor vele bewonderaars, onder wie <a title=\"Marie-Antoinette\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Marie-Antoinette\">Marie-Antoinette<\/a>.<\/p>\n<h3>Franse Revolutie<\/h3>\n<figure id=\"attachment_219\" aria-describedby=\"caption-attachment-219\" style=\"width: 225px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Jean-Jacques_Rousseau_photo_of_his_crypt.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-219 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Jean-Jacques_Rousseau_photo_of_his_crypt-225x300.jpg\" width=\"225\" height=\"300\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-219\" class=\"wp-caption-text\">Rousseaus graftombe in het Panth\u00e9on.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rousseau was tijdens de Franse Revolutie een <a title=\"Persoonsverheerlijking (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Persoonsverheerlijking&amp;action=edit&amp;redlink=1\">idool<\/a> voor de revolutionairen, die in hem hun wegbereider zagen.<sup id=\"cite_ref-44\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-44\">[44]<\/a><\/sup> <a title=\"Jacques Pierre Brissot\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jacques_Pierre_Brissot\">Jacques Pierre Brissot<\/a> <del>die in zijn werk &#8211; de basis van het rechtshumanisme in Frankrijk &#8211; een expliciete verbinding legde tussen de afschaffing van marteling en de creatie van een menswaardig rechtssysteem gebaseerd op mensenrechten<sup id=\"cite_ref-45\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-45\">[45]<\/a> <\/sup><\/del>en de advocaat <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/de-franse-revolutie\/maximilien-de-robespierre\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Robespierre<\/a> zijn sterk be\u00efnvloed door de ethiek van Rousseau. <a title=\"Madame de Sta\u00ebl\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Madame_de_Sta%C3%ABl\">Madame de Sta\u00ebls<\/a> literaire carri\u00e8re begon in 1788 met <i>Lettres sur les ouvrages et le caract\u00e8re de J. J. Rousseau. <\/i>Germaine de Sta\u00ebl, die n.b. zelf kinderen van drie verschillende mannen zou krijgen, beschuldigde zijn huishoudster van trouweloosheid,&nbsp;waarop Mme de Charri\u00e8re reageerde door Th\u00e9r\u00e8se Levasseur in bescherming te nemen.<\/p>\n<p>Bij de besprekingen, voorafgaand aan het opstellen van de Verklaring van de rechten van de mens en de burger werd teruggegrepen naar Contrat Social van Rousseau. In 1790 werd zijn buste en een exemplaar van het<i>&nbsp;Contrat Social<\/i> in de <a title=\"Assembl\u00e9e Nationale\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Assembl%C3%A9e_Nationale\">Assembl\u00e9e Nationale<\/a> opgesteld. De gematigde Franse jurist en politicus <a title=\"Jean-Joseph Mounier (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jean-Joseph_Mounier&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jean-Joseph Mounier<\/a> noemde het tractaat het slechtste werk ooit over regeren geschreven.<sup id=\"cite_ref-46\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-46\">[46]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In 1791 publiceerde <a title=\"Louis-S\u00e9bastien Mercier\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Louis-S%C3%A9bastien_Mercier\">Louis-S\u00e9bastien Mercier<\/a> het volledige werk van Rousseau, waaronder <i>De Jean-Jacques Rousseau consid\u00e9r\u00e9 comme l\u2019un des premiers auteurs de la R\u00e9volution<\/i>.<\/p>\n<p><i><a title=\"Het maatschappelijk verdrag (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Het_maatschappelijk_verdrag&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Du Contrat social<\/a><\/i> had veel invloed op de opstellers van de nogal radicale Franse Grondwet van 1793. E\u00e9n van de medewerkers was de gematigde Condorcet. (De inwerkingtreding werd uitgesteld tot na een eventuele vrede, en is vervangen door de Grondwet van 1795, waarin een aantal zaken zijn teruggedraaid.)<\/p>\n<p>Op 14 april 1794 heeft de Nationale Conventie besloten (op voorstel van Robespierre) dat zou Rousseau bijgezet moeten worden in het Panth\u00e9on. Eind 1794 is zijn stoffelijk overschot van het Populiereneiland in een rood geverfde kist op een open wagen naar Parijs overgebracht. Een kapel speelde muziek uit <i>Le devin du village<\/i>.<\/p>\n<p>De populariteit van Rousseau leidde toen al tot allerlei misverstanden.&nbsp; In de meeste literatuur over deze filosoof wordt een verband gelegd met de hoofdrolspelers tijdens het Schrikbewind <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/de-franse-revolutie\/maximilien-de-robespierre\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Robespierre<\/a> en <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/de-franse-revolutie\/louis-antoine-leon-de-saint-just\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Saint-Just<\/a> maar ook met latere totalitaire denkers. Rousseau vond, uitgaande van zijn principe algemene wil, dat een koning moest aftreden als de meerderheid van de bevolking tegen hem was. Rousseau heeft nooit gepropageerd dat de koning vervolgens ter dood veroordeeld zou moeten worden, zoals door de <a title=\"Jacobijnen (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Jacobijnen&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Jacobijnen<\/a>, weliswaar na veel discussie, is uitgevoerd.&nbsp;Dat was geen onvermijdelijk gevolg van zijn filosofie. &#8220;In zijn eigen tijd vonden critici dat zijn denken neigde naar anarchie of &#8230; op zijn best &#8216;naar een monsterlijke democratie&#8217;.&#8221;<sup id=\"cite_ref-48\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-48\">[48]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Toen Napoleon het graf van Rousseau bezocht, zou hij gezegd hebben: &#8220;Het zou beter zijn geweest voor de vrede in Frankrijk als deze man niet had geleefd. Hij was het die de weg baande naar de Franse Revolutie.<sup id=\"cite_ref-49\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-49\">[49]<\/a><\/sup>&nbsp;Eenmaal keizer zou Napoleon zich niet beklagen, want het was de Franse Revolutie die zorgde dat hij op de troon kwam.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=6NE-AAAAYAAJ&amp;pg=PA35&amp;lpg=PA35&amp;dq=Last+View+on+Politics+and+Finance+Necker&amp;source=bl&amp;ots=5gEt71u0-t&amp;sig=Uqsx1nAXpjjrySfDR2ulxJT4SiQ&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwidu63489DZAhVkAsAKHV2YD8k4ChDoAQg0MAI#v=onepage&amp;q=He%20was%20the%20cause%20of%20the%20Revolution&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Considerations on the Principal Events of the French Revolution, p. 90, Band 2&nbsp;door Madame de Sta\u00ebl<\/a>]<\/p>\n<p>Rousseau kan niet verantwoordelijk worden gesteld voor de Franse Revolutie, maar hij droeg wel de bouwstenen aan voor het revolutionaire bewustzijn en de revolutionaire praktijk.<sup id=\"cite_ref-50\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-50\">[50] <\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-59\"><\/sup><\/p>\n<h3>Perceptie<\/h3>\n<p>Rousseau was voor sommigen de grote profeet van een natuurlijke, vrijere, rechtvaardiger wereld, voor anderen een <a title=\"Utopist\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Utopist\">utopist<\/a> en een warhoofd, zo niet een gevaarlijke extremist.<sup id=\"cite_ref-51\">[51]<\/sup><\/p>\n<figure id=\"attachment_215\" aria-describedby=\"caption-attachment-215\" style=\"width: 250px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/250px-JJ_Rousseau_par_Briceau_1791.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-215 size-full\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/250px-JJ_Rousseau_par_Briceau_1791.jpg\" width=\"250\" height=\"296\"><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-215\" class=\"wp-caption-text\">Rousseau op 60-jarige leeftijd.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Rousseau was een pessimist, en een hypochonder.<sup id=\"cite_ref-300jahrerousseau.wordpress.com_26-1\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-300jahrerousseau.wordpress.com-26\">[26]<\/a><\/sup> Hij werd geplaagd door allerlei nerveuze kwalen, maar vooral door zijn galblaas en nieren. In november 1761 kreeg hij problemen met een afgebroken katheter. Daar kwam bij dat Rousseau zich in gezelschap niet op zijn gemak voelde en het idee had dat iedereen het op hem gemunt had.<\/p>\n<p>De meeste experts zijn het erover eens dat Rousseau <a title=\"Paranoia\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Paranoia\">parano\u00efde<\/a> werd, maar dat is dan ook alles waarover ze het eens zijn.<sup id=\"cite_ref-52\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-52\">[52]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-53\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-53\">[53]<\/a><\/sup> De postume diagnose is vooral gebaseerd op geschriften uit zijn laatste levensjaren, voornamelijk <i>Brieven aan Malesherbe<\/i> en zijn latere autobiografisch werken, waaronder de als een soort zelfverdediging bedoelde <i>Dialogues de Rousseau juge de Jean-Jacques<\/i>, waarin hij weigert te geloven dat iemand die zo kan schrijven een slecht mens kan zijn.<sup id=\"cite_ref-54\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-54\">[54]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Rousseau keerde zich in bijna al zijn werk tegen de cultuur van zijn tijd met haar rationalistische pretenties en optimistische verwachtingen. Zijn doel was om &#8220;<em>het authentieke zelf te vinden, dat schuil ging onder de lagen van het rollenspel<\/em>&#8220;.<sup id=\"cite_ref-55\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-55\">[55]<\/a><\/sup> Rousseau was van mening dat we alleen trouw kunnen zijn aan ons eigen authentieke wezen als we respect hebben voor de natuur, maar de prijs was eenzaamheid.<sup id=\"cite_ref-56\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-56\">[56]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Volgens <a title=\"Maarten Doorman (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Maarten_Doorman&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Maarten Doorman<\/a> in zijn boek <i>Rousseau en ik<\/i> scheepte het genie ons op met het belang van authentiek zijn en eerlijk overkomen. Rousseau vond: <i>&#8220;Zich vervreemd voelen van de wereld was de waarheid kennen en het waren de sociaal aangepasten die een niet-authentiek leven leiden&#8221;<\/i>.<sup id=\"cite_ref-57\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-57\">[57]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>De &#8220;<em>wilde filosoof<\/em>&#8221; zou geen systematisch en origineel denker zijn geweest, maar hij was wel een goed schaker en de prins van Conti verloor iedere keer. Hij was ongegeneerd egocentrisch; daarentegen wilde &#8220;<em>Rousseau een samenleving cre\u00ebren waarin de burgers weer het gevoel zouden krijgen direct bij gemeenschapszaken betrokken te zijn.<\/em>&#8220;<sup id=\"cite_ref-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209_58-0\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209-58\">[58]<\/a><\/sup> In 1764 werd Rousseau uitgenodigd om als wetgever voor Corsica te fungeren, waar <a title=\"Pasquale Paoli\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pasquale_Paoli\">Pasquale Paoli<\/a> de Italianen van het eiland had verdreven. Op het eiland zou volgens Rousseau de modernisering moeten worden tegengehouden, maar Paoli had andere idee\u00ebn. In 1772, na de Eerste Poolse Deling, bood Rousseau de Polen aan hen te helpen, maar gaf het plan voortijdig op. &#8220;<em>Zonder staat achtte hij geen beschaving mogelijk.<\/em>&#8220;<sup id=\"cite_ref-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209_58-1\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209-58\">[58]<\/a><\/sup> Zijn invloed op het latere politieke, psychologische en pedagogische denken is onmetelijk geweest en houdt nog steeds aan. <a title=\"Claude L\u00e9vi-Strauss\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Claude_L%C3%A9vi-Strauss\">Claude L\u00e9vi-Strauss<\/a> noemde hem grondlegger van de menswetenschappen.<sup id=\"cite_ref-59\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_note-59\">[59]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-59\"><\/sup><\/p>\n<h4>Referenties<\/h4>\n<ol>\n<li id=\"cite_note-Leo_Damrosch_2011_p._544-1\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-Leo_Damrosch_2011_p._544_1-0\"><sup><i><b>a<\/b><\/i><\/sup><\/a> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-Leo_Damrosch_2011_p._544_1-1\"><sup><i><b>b<\/b><\/i><\/sup><\/a> Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 544.<\/li>\n<li id=\"cite_note-2\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau, p. 41 <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=poqbnNBhkDEC&amp;lpg=PA81&amp;ots=ChaNUBSMWb&amp;dq=Jacques%20Louis%20Nicholas%20Le%20Maitre&amp;hl=nl&amp;pg=PA14#v=onepage&amp;q=Jacques%20Louis%20Nicholas%20Le%20Maitre&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\">Russell, B. (1946) <a title=\"Geschiedenis van de westerse filosofie (Russell) (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Geschiedenis_van_de_westerse_filosofie_%28Russell%29&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Geschiedenis der Westerse filosofie<\/a> in samenhang met politieke en sociale omstandigheden van de oudste tijden tot heden, p. 616.<\/li>\n<li id=\"cite_note-4\">&nbsp;Damrosch, Leo (2011) \u201dJean Jacques Rousseau. Een rusteloos genie\u201d, p. 276.<\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=poqbnNBhkDEC&amp;pg=PA81&amp;lpg=PA81&amp;dq=Jacques+Louis+Nicholas+Le+Maitre&amp;source=bl&amp;ots=ChaNUBSMWb&amp;sig=6la_lTAbMoCnrNJitSecEBvhL-8&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=jvb7T51gxNfxA5C91KEH&amp;ved=0CEoQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Jacques%20Louis%20Nicholas%20Le%20Maitre&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">Jean-Jacques Rousseau: Restless Genius Door Leo Damrosch, p. 81<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\">Jean-Jacques: The Early Life and Work of Jean-Jacques Rousseau, 1712-1754 Door Maurice Cranston <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=cVYfjBPfUYIC&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=Jean+le+Blond+consul+Venice+Rousseau&amp;source=bl&amp;ots=8A9j6Fcgce&amp;sig=KbrLb_tKJm0fteRLeFMpbo4bgQE&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=uWT-T9PBK4q-0QXbh5ngCw&amp;ved=0CEkQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Jean%20le%20Blond%20consul%20Venice%20Rousseau&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[2]<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\">Dat was destijds in Parijs niet ongewoon; jaarlijks werden 6.000 kinderen afgegeven.<\/li>\n<li id=\"cite_note-8\">Rousseau, Jean-Jacques (1996) Bekentenissen, p. 650. Vertaald en bezorgd door Leo van Maris. Arbeiderspers.<\/li>\n<li id=\"cite_note-9\">Damrosch, p. 226 <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=poqbnNBhkDEC&amp;lpg=PA81&amp;ots=ChaNUBSMWb&amp;dq=Jacques%20Louis%20Nicholas%20Le%20Maitre&amp;hl=nl&amp;pg=PA226#v=snippet&amp;q=conspiracy&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[3]<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\">Blom, P. (2010) Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting, p. 116-117.<\/li>\n<li id=\"cite_note-11\">M. Kaaij in de VPRO-gids, 28 april 2008, p. 46.<\/li>\n<li id=\"cite_note-12\">Rousseau, J.J. (1997) Bekentenissen, p. 412-424.<\/li>\n<li id=\"cite_note-13\">Dit grote verschil van inzicht zou leiden tot een breuk met Diderot, die nooit langs kwam in Montmorency, met Grimm, <a title=\"Jean Le Rond d'Alembert\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Jean_Le_Rond_d%27Alembert\">d&#8217;Alembert<\/a> en Voltaire.<\/li>\n<li id=\"cite_note-14\">Damrosch, Leo (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 278.<\/li>\n<li id=\"cite_note-15\">Rousseau, Jean-Jacques (2002) <i>Vertoog over de politieke economie<\/i>, achterflap en p. 65. Vertaling en analyse Luci\u00ebnne Tomesen. Libert\u00e9, Parijs<\/li>\n<li id=\"cite_note-16\">Damrosch, p. 222<\/li>\n<li id=\"cite_note-17\">Deze twee standen waren in Frankrijk vrijgesteld van belastingen en Silhouette poogde om het tekort in de schatkist, vanwege de Zevenjarige Oorlog, aan te vullen.<\/li>\n<li id=\"cite_note-18\">Hof, U. Im (1993) Europa en de Verlichting, p. 87. Uit de serie Europese Contouren onder redactie van Jacques le Goff<\/li>\n<li id=\"cite_note-19\">De &#8216;nieuwe H\u00e9lo\u00efse&#8217; verwijst naar de middeleeuwse liefdesgeschiedenis van de theoloog <a title=\"Petrus Abaelardus\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Petrus_Abaelardus\">Ab\u00e9lard<\/a> en de kloosterzuster <a title=\"H\u00e9lo\u00efse\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A9lo%C3%AFse\">H\u00e9lo\u00efse<\/a>.<\/li>\n<li id=\"cite_note-20\">Rousseau, J.J. (1996) Bekentenissen, p. 561-562. Vertaald en bezorgd door Leo van Maris. Arbeiderspers.<\/li>\n<li id=\"cite_note-21\">Peeperkorn, D. (2009) Jean-Jacques Rousseau en zijn uitgever Marc-Michel Rey. Een verhaal uit de prehistorie van het auteursrecht, p. 107.<\/li>\n<li id=\"cite_note-22\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 386.<\/li>\n<li id=\"cite_note-23\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 440.<\/li>\n<li id=\"cite_note-24\">Googh, G.P. (1966) Frederik de Grote, p. 183-185. Utrecht: Spectrum<\/li>\n<li id=\"cite_note-25\">&nbsp;Gallas, R.K. (1926) VINCENZIO GAUDIO, p. 119. In: Jaarboek <a title=\"Amstelodamum (page does not exist)\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Amstelodamum&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Amstelodamum<\/a>.<\/li>\n<li id=\"cite_note-300jahrerousseau.wordpress.com-26\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-300jahrerousseau.wordpress.com_26-0\"><sup><i><b>a<\/b><\/i><\/sup><\/a> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-300jahrerousseau.wordpress.com_26-1\"><sup><i><b>b<\/b><\/i><\/sup><\/a> <a href=\"http:\/\/300jahrerousseau.wordpress.com\/start\/das-verhaltnis-boswell-therese-levasseur\/\" rel=\"nofollow\">http:\/\/300jahrerousseau.wordpress.com\/start\/das-verhaltnis-boswell-therese-levasseur\/<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\">The Solitary Self: Jean-Jacques Rousseau in Exile and Adversity Door Maurice Cranston <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=zMYmGHEsD5MC&amp;pg=PA100&amp;lpg=PA100&amp;dq=Boswell+Levasseur&amp;source=bl&amp;ots=dxPU7pPj2j&amp;sig=XllTiuePelUFNIwqlxKhZn7_kDw&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=l0seUKifIsSs0QWx74A4&amp;ved=0CFkQ6AEwBTgK#v=onepage&amp;q=Boswell%20Levasseur&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[4]<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\">Rousseau, J.J. (1997) Bekentenissen, p. 698.<\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><a title=\"Pierre H. Dubois\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_H._Dubois\">Dubois, P.H.<\/a> en S. Dubois (1993) <i>Zonder Vaandel. Belle van Zuylen 1740-1805<\/i>, een biografie. Amsterdam, G.A. van Oorschot, p. 542.<\/li>\n<li id=\"cite_note-30\">Het licht der rede. De Verlichting in brieven, essays en verhalen, p. 260-261. Samengesteld en ingeleid door Cyrille Offermans.<\/li>\n<li id=\"cite_note-31\">Bekentenissen, p. 689<\/li>\n<li id=\"cite_note-32\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 471.<\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><a href=\"http:\/\/www.memo.fr\/article.asp?ID=JJR_LIE_022\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.memo.fr\/article.asp?ID=JJR_LIE_022<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\">Blom, P. (2010) Het verdorven genootschap. De vergeten radicalen van de Verlichting, p. 317.<\/li>\n<li id=\"cite_note-35\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 488.<\/li>\n<li id=\"cite_note-36\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 480-481.<\/li>\n<li id=\"cite_note-37\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 496.<\/li>\n<li id=\"cite_note-38\">Broeck, J. Van Den (1995) Promenade in de Pruikentijd, p. 266.<\/li>\n<li id=\"cite_note-39\"><a title=\"Pierre H. Dubois\" href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_H._Dubois\">Dubois, P.H.<\/a> en S. Dubois (1993) <i>Zonder Vaandel. Belle van Zuylen 1740-1805<\/i>, een biografie. Amsterdam, G.A. van Oorschot, p. 544-545.<\/li>\n<li id=\"cite_note-40\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 517.<\/li>\n<li id=\"cite_note-41\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 527.<\/li>\n<li id=\"cite_note-42\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 537.<\/li>\n<li id=\"cite_note-43\">&nbsp;<a href=\"http:\/\/www.classiquenews.com\/lire\/lire_article.aspx?article=1698&amp;identifiant=2008243ERALY9LNA4R43ASONYVAHO8U\" rel=\"nofollow\">Bespreking facsimile-editie <i>Dictionnaire de musique<\/i> op Classiquenews.com<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-44\">R. BARNY <i>Rousseau dans la R\u00e9volution: le personnage de Jean-Jacques et les d\u00e9buts du culte r\u00e9volutionnaire (1787-1791), uitg. The Voltaire Foundation, Oxford (1986)<\/i><\/li>\n<li id=\"cite_note-45\"><a href=\"http:\/\/www.filosofieblog.nl\/?p=222\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.filosofieblog.nl\/?p=222<\/a><\/li>\n<li id=\"cite_note-46\">Craiutu, A. (2012) A Virtue for Courageous Minds: Moderation in French Political Thought, 1748-1830, p. 75.<\/li>\n<li id=\"cite_note-47\">Weber, F. (2004) Benjamin Constant und der liberale Verfassungsstaat. Politische Theorie nach der Franz\u00f6sischen Revolution, p. 133, 165. VS Verlag f\u00fcr Sozialwissenschaften.<\/li>\n<li id=\"cite_note-48\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 404.<\/li>\n<li id=\"cite_note-49\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 407.<\/li>\n<li id=\"cite_note-50\">Weber, F. (2004) Benjamin Constant und der liberale Verfassungsstaat. Politische Theorie nach der Franz\u00f6sischen Revolution, p. 157. VS Verlag f\u00fcr Sozialwissenschaften.<\/li>\n<li id=\"cite_note-51\">Hof, U. Im (1993) Europa en de Verlichting, p. 207. Uit de serie Europese Contouren onder redactie van Jacques le Goff<\/li>\n<li id=\"cite_note-52\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 504.<\/li>\n<li id=\"cite_note-53\">Jean Starobinski <i>The Illness of Rousseau<\/i>, in <i>Yale French Studies<\/i>, No. 28 (1961), pp. 64-74<\/li>\n<li id=\"cite_note-54\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 546.<\/li>\n<li id=\"cite_note-55\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 282.<\/li>\n<li id=\"cite_note-56\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 552.<\/li>\n<li id=\"cite_note-57\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 250.<\/li>\n<li id=\"cite_note-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209-58\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209_58-0\"><sup><i><b>a<\/b><\/i><\/sup><\/a> <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/w\/index.php?title=User:Taksen\/test2&amp;printable=yes#cite_ref-Roorda.2C_D.J._e_1983_p._209_58-1\"><sup><i><b>b<\/b><\/i><\/sup><\/a> Roorda, D.J. e.a. (1983) Overzicht van de Nieuwe Geschiedenis. De algemene geschiedenis van het einde der middeleeuwen tot 1870, p. 209.<\/li>\n<li id=\"cite_note-59\">Leo Damrosch (2011) \u201dJean Jacques Rousseau.\u201d, p. 275.<\/li>\n<\/ol>\n<div class='footnotes' id='footnotes-10'>\n<div class='footnotedivider'><\/div>\n<ol>\n<li id='fn-10-1'> Will and Ariel Durant (1967)&nbsp; <i>Rousseau and Revolution, p. 3 <\/i>. New York: Simon &amp; Schuster. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-10-1'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-10-2'> Will and Ariel Durant (1967), p. 17 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-10-2'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_10\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"10\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jean-Jacques Rousseau (Gen\u00e8ve, 28 juni 1712 &#8211; Ermenonville, 2 juli 1778) was een invloedrijk Zwitsers&#8211;Frans schrijver en filosoof uit de Verlichting. Hij begon zijn loopbaan als lakei, particulier secretaris, muziek- en huisleraar en componist, tot hij succes kreeg als auteur. Hij had meer effect op het nageslacht dan enig ander schrijver of denker uit de &hellip; <a href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/\" class=\"more-link\">Lees verder <span class=\"screen-reader-text\">Jean-Jacques Rousseau, filosoof<\/span> <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_10\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"10\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":3940,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-10","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.1 (Yoast SEO v27.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Jean-Jacques Rousseau, filosoof - Taco Tichelaar<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Jean-Jacques Rousseau, filosoof\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Jean-Jacques Rousseau (Gen\u00e8ve, 28 juni 1712 &#8211; Ermenonville, 2 juli 1778) was een invloedrijk Zwitsers&#8211;Frans schrijver en filosoof uit de Verlichting. Hij begon zijn loopbaan als lakei, particulier secretaris, muziek- en huisleraar en componist, tot hij succes kreeg als auteur. Hij had meer effect op het nageslacht dan enig ander schrijver of denker uit de &hellip; Lees verder Jean-Jacques Rousseau, filosoof &rarr;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taco Tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-08-22T08:12:38+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"31 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/\",\"name\":\"Jean-Jacques Rousseau, filosoof - Taco Tichelaar\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/09\\\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg\",\"datePublished\":\"2013-09-27T18:11:36+00:00\",\"dateModified\":\"2025-08-22T08:12:38+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/09\\\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2013\\\/09\\\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/jean-jacques-rousseau\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Verlichting (stroming)\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/verlichting-stroming\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Jean-Jacques Rousseau, filosoof\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\",\"name\":\"Taco Tichelaar\",\"description\":\"geschiedenis, huisonderzoek\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\"},\"description\":\"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/taco.tichelaar\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/taco-tichelaar-a01036221\\\/\",\"https:\\\/\\\/en.wikipedia.org\\\/wiki\\\/User:Taksen\"],\"knowsAbout\":[\"18e eeuw\"],\"knowsLanguage\":[\"duits\",\"engels\",\"nederlands\",\"fries\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Jean-Jacques Rousseau, filosoof - Taco Tichelaar","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Jean-Jacques Rousseau, filosoof","og_description":"Jean-Jacques Rousseau (Gen\u00e8ve, 28 juni 1712 &#8211; Ermenonville, 2 juli 1778) was een invloedrijk Zwitsers&#8211;Frans schrijver en filosoof uit de Verlichting. Hij begon zijn loopbaan als lakei, particulier secretaris, muziek- en huisleraar en componist, tot hij succes kreeg als auteur. Hij had meer effect op het nageslacht dan enig ander schrijver of denker uit de &hellip; Lees verder Jean-Jacques Rousseau, filosoof &rarr;","og_url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/","og_site_name":"Taco Tichelaar","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","article_modified_time":"2025-08-22T08:12:38+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"31 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/","name":"Jean-Jacques Rousseau, filosoof - Taco Tichelaar","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg","datePublished":"2013-09-27T18:11:36+00:00","dateModified":"2025-08-22T08:12:38+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/#primaryimage","url":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg","contentUrl":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/Rousseau_Geneve_House-213x300.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/jean-jacques-rousseau\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Verlichting (stroming)","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/verlichting-stroming\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Jean-Jacques Rousseau, filosoof"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/","name":"Taco Tichelaar","description":"geschiedenis, huisonderzoek","publisher":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","caption":"admin"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g"},"description":"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d","sameAs":["https:\/\/tacotichelaar.nl","https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/taco-tichelaar-a01036221\/","https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/User:Taksen"],"knowsAbout":["18e eeuw"],"knowsLanguage":["duits","engels","nederlands","fries"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/10","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/10\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}