{"id":12574,"date":"2026-02-04T22:01:53","date_gmt":"2026-02-04T20:01:53","guid":{"rendered":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=12574"},"modified":"2026-03-06T10:50:28","modified_gmt":"2026-03-06T08:50:28","slug":"de-familie-thijs-antwerpen-diaspora-en-handelsnetwerken-ca-1550-1625","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/de-familie-thijs-antwerpen-diaspora-en-handelsnetwerken-ca-1550-1625\/","title":{"rendered":"De familie Thijs: Antwerpen, diaspora en handelsnetwerken (ca. 1550\u20131625)"},"content":{"rendered":"
\"File:Jacob
Het Rubenshuis te Antwerpen (1692)<\/figcaption><\/figure>\n

Antwerpen: oorsprong en vertrek<\/h3>\n

Hans Thijsz. (ca. 1556\u2013 Hoorn, 1611) was een Antwerpse juwelier en koopman die om religieuze redenen Brabant verliet. Hij leidde een mobiel bestaan, met langdurige verblijven in Elbing en Dantzig, waar zijn kinderen werden geboren. Ondanks zijn vertrek behield hij tot 1611 omvangrijk bezit in Antwerpen, waaronder het huis De Wapper<\/em>, dat hij in 1610 verkocht aan Rubens, de schilder.<\/p>\n

Hans vestigde zich in 1595 in Amsterdam, met een erfenis van 7.000 gulden, afkomstig van zijn vader. Vanaf 1598 investeerde hij in acht verschillende reisen naar de Oost. In 1600 investeerde hij ca 3.000 gulden in de Oude Compagnie.1<\/a><\/sup><\/p>\n

Thijsz. behoorde tot de welgestelde koopmanselite van Amsterdam. Hij investeerde zwaar in de VOC en werkte met aanzienlijke kredieten. Hij financierde zijn hele aandeel van 12.000 gulden met de opbrengsten uit voorcompagnien. In de daaropvolgende vier jaar investeerde hij nog een 14.000 gulden.2<\/a><\/sup> The case-study of Hans Thijs even suggests that immigrants borrowed money from local merchants to finance their trade.3<\/a><\/sup> In 1612 investeerde Thijsz nog een 34.500 gulden.<\/p>\n

His assets at the time of his death in 1611 totaled the enormous\r\nsum of \u0192 255,083, including houselhold goods valued at \u0192 6,100. On the debit side, there were various debts totaling about \u0192 156,000, leaving a net worth of \u0192 63,304 for himself and \u0192 34,109 for the \u201cThijs family\u201d.505 4<\/a><\/sup><\/pre>\n
Zijn nalatenschap bestond grotendeels uit uitstaande vorderingen en juwelen.<\/p>\n
De familie Thijs (ook: Thijsz., Thysius<\/em>) was van oorsprong gevestigd in Antwerpen<\/span><\/span>, waar zij in de tweede helft van de zestiende eeuw actief was als juweliers en kooplieden. Een centrale figuur is Hans Thijsz. de Oude<\/span><\/span> (geb. ca. 1556), een calvinist die, vanwege zijn geloof, Brabant verliet. Ondanks zijn vertrek behield hij nog tot 1611 aanzienlijk onroerend goed in Antwerpen, waaronder het huis en bleekcomplex De Wapper.<\/em>5<\/a><\/sup><\/p>\n
De tijdelijke heropening van handels- en eigendomsverkeer tijdens het Twaalfjarig Bestand maakte het mogelijk om deze bezittingen alsnog af te wikkelen. Op 1 november 1610 verkocht Hans Thijsz. De Wapper<\/em> aan Peter Paul Rubens<\/span><\/span>, tegen betaling van 8.960 gulden, aangevuld met een schilderij van Rubens en schilderlessen voor een zoon van Thijsz. De overdracht vond plaats op 4 januari 1611.5<\/a><\/sup> Binnen dit milieu was kunstbezit geen nevenzaak, maar onderdeel van sociale en economische positionering.<\/p>\n
\n
Mobiliteit: Danzig, Elbing, Amsterdam<\/h3>\n
Na zijn vertrek uit Antwerpen leidde Hans Thijsz. een uitgesproken mobiel bestaan. Hij woonde en handelde achtereenvolgens in Amsterdam<\/span><\/span>, Elbing<\/span><\/span> en Danzig<\/span><\/span>. In Danzig werden ten minste twee van zijn kinderen geboren (Catharina en Antonie), wat wijst op een duurzame vestiging in het Oostzeegebied.7<\/a><\/sup><\/p>\n
In Amsterdam behoorde Hans Thijsz. tot de welgestelde koopmanselite. In 1585 betaalde hij een relatief hoge vermogensbelasting; hij investeerde 12.000 gulden in de eerste inschrijving van de Vereenigde Oostindische Compagnie<\/span><\/span> (1602) en maar liefst 34.500 gulden bij de tweede inschrijving in 1612, het derde hoogste bedrag op de lijst. Hij beschikte over een omvangrijke rekening bij de Amsterdamse Wisselbank<\/span><\/span>8<\/a><\/sup><\/span><\/span><\/p>\n
Voor hun handelsactiviteiten reisden de gebroeders Thijs\u00a0 door een groot deel van Europa: Duitsland, Polen, Zweden, Denemarken, Frankrijk en zelfs Engeland. Hun belangstelling ging daarbij in het bijzonder uit naar vorstenhoven, waar pracht en ceremonieel gepaard gingen met vraag naar kostbare juwelen. Ook geestelijke instellingen, zoals kloosters en ridderorden, maakten deel uit van hun afzetgebied. Vanuit Danzig onderhield Hans Thijs onder meer contacten met de schatmeester van de Duitse Orde te Marienburg in Oost-Pruisen.<\/p>\n
De reizen van Fran\u00e7ois Thijs sloten hier nauw bij aan. Hij volgde Sigismund III Vasa<\/span><\/span>, koning van Polen en korte tijd ook van Zweden, tijdens diens verplaatsingen en begaf zich met diens gevolg naar Krakau<\/span><\/span>. Vanuit Krakau lag ook Istanbul<\/span><\/span> binnen zijn actieradius; deze tocht ondernam hij meer dan eens. In deze context bezochten de broers kroningen en hofbijeenkomsten, gelegenheden waar de internationale juwelenhandel bij uitstek floreerde. Hij bezocht Rome<\/span><\/span> en Veneti\u00eb<\/span><\/span>, en verbleef meermalen in Moskou<\/span><\/span>.<\/p>\n
In brieven drongen zijn broers en zusters er herhaaldelijk bij hem op aan zich te matigen, omdat hij volgens hen te veel risico\u2019s nam. Deze waarschuwingen hadden weinig effect.<\/p>\n
Bij zijn overlijden in 1611 beliep zijn bruto-vermogen ruim 255.000 gulden, grotendeels bestaande uit uitstaande schulden, handelsvorderingen en juwelen; de netto-positie was aanzienlijk, maar illustreert tegelijk de krediet-intensieve aard van het familievermogen.7<\/a><\/sup><\/p>\n
\n
De volgende generatie: spreiding en consolidatie<\/h3>\n
Na het overlijden van Hans Thijsz. werd de nalatenschap beheerd door voogden. De kinderen reisden intensief door Europa om juwelen, parels en andere activa te gelde te maken in steden als Amsterdam, Antwerpen, Brussel, Parijs, Danzig en Warschau.7<\/a><\/sup> Magdalena Thijs kocht in 1617 Jodenbreestraat 8.<\/p>\n
Binnen deze generatie tekent zich een geografische spreiding af: handelsactiviteiten in het Oostzeegebied; blijvende binding met Amsterdam; academische en kerkelijke carri\u00e8res in Harderwijk en later Leiden. Deze combinatie van koopmanskapitaal, internationale mobiliteit en culturele investeringen vormt de achtergrond waartegen later zowel Christoffel Thijsz. als het Leidse milieu rond Constantin L\u2019Empereur en Johannes Thysius begrepen moeten worden.<\/p>\n
Coymans-verbinding: handel en risico<\/h3>\n
Christoffel Thijs. is geboren en gedoopt in Amsterdam (1603-1669). Zijn vader was Fran\u00e7ois Thijs, een rusteloze juwelier, afkomstig uit Frankfurt aan de Oder, maar verhuisde naar Danzig; zijn moeder was Anna Dorethea de Backer, uit Poperinge. Die familie had zich\u00a0 in 1585 ook in Duitsland, maar in Frankenthal gevestigd; haar vader, Andreas Bacherus was de medicus van Heinrich Julius, de hertog van Brunswijk, een kleurrijke figuur: hij was belezen, had een talenknobbel en was een kundig jurist.<\/p>\n
In 1594 wil Fran\u00e7ois Thijs weg, naar Amsterdam gaan wonen \u2018tot dat de Heer \u2019t Antwerpen opening geeft\u201d. 11<\/a><\/sup><\/p>\n
Fran\u00e7ois Thijs<\/span><\/span> combineerde de juwelenhandel met actieve deelname aan de graanhandel. Tijdens zijn verblijven in Polen<\/span><\/span> kocht hij herhaaldelijk partijen koren, die hij samen met zijn broer in Dantzig<\/span><\/span> liet bevrachten en naar Amsterdam<\/span><\/span> verschepen. Uit de correspondentie blijkt dat zij goed ge\u00efnformeerd waren over prijzen en lokale behoeften in verschillende steden.<\/p>\n
Nadat de oudste broer zich in Amsterdam had gevestigd, gaf deze vanuit de markt aldaar advies over het al dan niet aankopen van graan, afhankelijk van de situatie ter plaatse. Fran\u00e7ois handelde daarnaast, naast juwelen, ook in koper. Juist deze activiteit werd door zijn broer als bijzonder risicovol beschouwd; meermalen drong hij bij Fran\u00e7ois aan op voorzichtigheid.<\/p>\n
Welke ontberingen de reizen van Fran\u00e7ois Thijs<\/span><\/span> met zich konden brengen, blijkt uit een brief uit 1602, een jaar waarin de pest in ernstige mate heerste. In Polen<\/span><\/span> was de bevolking zo bevreesd voor vreemdelingen dat Fran\u00e7ois tijdens een reis in het najaar vier weken lang geen onderdak kon vinden en noodgedwongen dag en nacht in de open lucht verbleef.11<\/a><\/sup><\/p>\n
Waarschijnlijk in datzelfde jaar 1602 trad Fran\u00e7ois in het huwelijk met Hedewich de Bacher<\/span><\/span>. Er bestond een aanzienlijk leeftijdsverschil: Fran\u00e7ois was negentien jaar ouder dan zijn bruid. Uit dit huwelijk werden drie kinderen geboren: Christoffel (1603), Catharina (1607) en Andries (1609).<\/p>\n
Hedewich de Bacher<\/span><\/span>, echtgenote van Fran\u00e7ois Thijs<\/span><\/span>, wordt in 1608 in Staden<\/span><\/span> uitdrukkelijk vermeld als een belijdend lid van de Nederduitse Gereformeerde Kerk,<\/p>\n
De gevaren van de handelsreizen bleven re\u00ebel. In 1614 reisde Fran\u00e7ois opnieuw door Polen, ditmaal in gezelschap van Augustijn Thijs, de oudste zoon van zijn firmant en broer. Tijdens deze reis werden oom en neef in K\u00f6nigsberg<\/span><\/span> door de pest getroffen. Zij bereikten nog Dantzig<\/span><\/span>, maar overleden daar enkele dagen na elkaar. Fran\u00e7ois Thijs stierf te Dantzig op 4 april 1614.11<\/a><\/sup><\/p>\n
Op 9 september 1616 legt Andreas de Baccher (Baccherus Rupulus), arts in Leiden en grootvader van de Thijs-kinderen, een codicil vast (aanvulling op zijn testament). Aanleiding is de dood van zijn schoonzoon Fran\u00e7ois Thijs (overleden 1614 in Danzig) en eerdere afspraken over het erfdeel van diens overleden echtgenote Hedewich de Baccher.<\/p>\n
Andreas Bacherus overleed op 19 november 1616 op 70 \u2013 jarige leeftijd te Leiden en
\nwerd begraven in de Sint-Pieterskerk alwaar hij een grafmomument heeft. Zijn oom Antonie Thijs of Thijsen (Dantzig, 1595-1634), woonachtig op de Herengracht, was in 1621 getrouwd met zijn nicht Elisabeth Hedewig de Backer – haar vader was de bovengenoemde medicus, haar moeder was Magdalena Thijs – maar hij hertrouwde na haar overlijden in 1627 Magdalena Belten, beide woonachtig in de Jodenbreestraat.14<\/a><\/sup> In 1627 namen Coenraad en Jasper Coymans Christoffel Thijs in dienst. In 1630 werd Levina geboren, in 1631 laten ze Pieter dopen, in 1633 Antonie. Huis Saxenburg,<\/em> Keizersgracht 224, werd omstreeks 1633? gekocht door Anthoni Thijsz. Zij verhuizen van Jodenbreestraat 4 naar hier waar Anthoni al spoedig overlijdt.<\/p>\n
Magdalena Belten hertrouwde reeds in hetzelfde jaar (1634) met een neef van haar echtgenoot, Christoffel Thijs. Dit huwelijk werd in gemeenschap van goederen gesloten, hetgeen zeer ongebruikelijk was, aangezien er kinderen uit het eerste huwelijk waren. Bovendien mochten weduwen pas na een jaar hertrouwen, dus 1635 ligt meer voor de hand. Niettemin door kreeg Christoffel Thijs het recht over de helft van het huis aan de Breestraat te beschikken. Dit huis werd nadat Anthonie en zijn vrouw het in 1633 verlaten hadden, verhuurd. Na haar tweede huwelijk bleef Maria Belten in het huis Saxenburg<\/em> aan de Keizersgracht wonen, welk huis zij voor f<\/em> 14.000, uit de nalatenschap van haar eerste echtgenoot had overgenomen. Christoffel Thijs was een welvarend man; in 1638 kocht hij een buitenplaats te Bloemendaal, die hij ook Saxenburg<\/em> noemt en waar hij veel aan laat verbouwen.<\/p>\n
On 3 January 1639, Christoffel Thijsz. and Pieter Belten de jonge, \u201csole heirs of Pieter Belten de oude\u201d, sold the Belten family house on the Breestraat to Rembrandt for \u0192 13.000.[552]<\/p>\n