{"id":4346,"date":"2016-11-06T23:48:49","date_gmt":"2016-11-06T21:48:49","guid":{"rendered":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=4346"},"modified":"2026-04-06T08:30:51","modified_gmt":"2026-04-06T06:30:51","slug":"hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/","title":{"rendered":"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Op 13 oktober was er lichte vorst; Napoleon moest een beslissing nemen. Tussen 19 en 22 oktober, vijf weken nadat Napoleon Moskou was binnengetrokken met 90.000 man en 20.000 zieken, verliet de Grande Arm\u00e9e<\/em>, de hoofdstad in ZW-richting, op zoek naar levensmiddelen en in de hoop via een omweg Smolensk te kunnen bereiken. Veel (1.200) gewonden werden achtergelaten in het ziekenhuis en zijn belaagd door woedende Moskovieten. De ca 1.500 \u201cpensioengerechtigden\u201d werden aanvankelijk nog beschermd door de divisies, alsook de buit en het hooi voor de paarden, dat werd meegevoerd op minstens 15.000 wagens. Voor de artillerie moesten trekpaarden beschikbaar blijven, waardoor de cavalerie het met aanzienlijk minder paarden moest stellen. Vooraan de wagens met de trofee\u00ebn en de algemene legertros, daarna de garde, daarachter Murats ruiterij? Generaal Mortier sloot de rij, met 3.000 Russische krijgsgevangenen? Hij liet de restanten van de muren om het Kremlin opblazen, dat deels mislukte omdat het op 22 oktober regende.<\/p>\n

\n
He (Napoleon) is a regular fool of a conscript to have waited so long in Moscow. A fortnight was long enough to eat and drink everything we found there; but to stay there thirty four days just waiting for winter to come on! I call that folly.1<\/a><\/sup><\/pre>\n<\/div>\n
Het Ie legerkorps bleek inmiddels meer dan gehalveerd te zijn. Het had half juni 66.345 man, bij de aftocht uit Moskou drie maanden later een sterkte van 27.449 man infanterie en artillerie, 1.500 ruiters, 144 stukken geschut en een voertuigencolonne van 633 wagens. De daling van 35.000 naar circa 27.500 man tussen Borodino en de ontruiming van Moskou is niet het gevolg van een veldslag, maar van massale ziekte, desertie, achterblijvers en een strengere hertelling van de daadwerkelijk inzetbare troepen. Een aanzienlijk aantal manschappen bevond zich in magazijnen, hospitaals, detacheringen of kolonnes en werd niet meer meegeteld.<\/p>\n
\n
\"\"<\/p>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
De terugtocht via een meer zuidelijke route naar Kaluga en Tula bleek een vergissing. De Russische voorhoede die de Franse voorhoede op de hielen volgde bezette de weg naar het zuiden het eerst. De brug bij Malojaroslawez<\/a> bleek afgebroken. In de ochtend van 24 oktober arriveerde De Beauharnais bij de rivier en liet een dam bouwen. Toen de hoofdmacht van het Russische leger arriveerde in de middag brak een zwaar gevecht uit en brand. Het stadje is op een heuvel gelegen en de Russen waren in het voordeel. Er was veel te weinig ruimte voor een echte slag, enkel het IV korps is in de strijd geworpen.2<\/a><\/sup> Malojaroslawez wisselde achtmaal van eigenaar voor de nacht viel; de Fransen waren verbijsterd.3<\/a><\/sup> Er vielen aan beide kanten duizenden doden en er waren veel te veel gewonden om te kunnen verzorgen.<\/p>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
Op de 25e bezetten Kutuzov met zijn hoofdmacht de weg naar Kaluga. Het was onmogelijk verder naar het zuiden te trekken. Kozakken had de weg via Medyn in het westen afgesloten en hielden Eug\u00e8ne tegen. Napoleon had na twee dagen niet veel keus; op zijn schreden terug te keren en opnieuw de oude, de beste en meest gebruikelijk route van Moskou naar Smolensk aan te houden. Het dorp Gorodnya waar Napoleon bivakkeerde, werd aangevallen door kozakken. Iedereen schoot te hulp.4<\/a><\/sup> Napoleon kon ontsnappen vanwege de mist. Vervolgens vroeg hij zijn lijfarts Alexandre-Urbain Yvan om een sterk gif.5<\/a><\/sup> Vanaf die tijd had hij opium bij zich.6<\/a><\/sup><\/span><\/figure>\n
 <\/p>\n<\/div>\n
\"File:\u0412
In Gorodnya – to break through or retreat. Painting by Vasily Vereshchagin<\/figcaption><\/figure>\n
\n
Op de 29e\/30e trokken ze langs Borodino waar nog lijken lagen en de raven boven het slagveld hingen. De gewonden die al die tijd in een plaatselijk klooster hadden doorgebracht smeekten om te worden meegenomen. De uit Moskou meegebrachte etenswaar was toen al onvoldoende; ziekten braken uit en soldaten vielen af. Het leger trok vervolgens door een dunbevolkt en uitgestrekt bosgebied. <\/span>Davout, die de terugtocht moest dekken, bevond zich met zijn achterhoede in Borowsk<\/a> toen de voorhoede in Gzjatsk aankwam. De stoet was 120 km lang. Miloradovich viel de achterhoede aan; Davydov begon met zijn kozakken de troepen in de linkerflank aan te vallen, zodat het de soldaten werd verhinderd naar voedsel te zoeken in de omgeving. De manschappen verloren hun regimenten en 30.000 man uitvallers dwaalden rond.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\"File:1-Kozak
Kozak met spies door J\u00f3zef Brandt<\/figcaption><\/figure>\n
Het leger nam drie dagen rust, na twee lange dagmarsen om de Russen af te schudden. Het was prachtig weer met lichte vorst, maar al het voedsel was op. Voor de soldaten maar ook de officieren betekende het wekenlang paardenvlees op smaak gebracht met buskruit. Het werd \u201ceen eindeloos durende terugtocht, waar om elke hap eten werd gevochten, waar een plaats aan het vuur alleen werd gegund als men ook zelf hout meebracht, waar gewonden werden beroofd van dekens, van schoeisel en kleren, waar zieken werden \u2018gedumpt\u2019 om onderdak, wagens en paarden voor validen te verkrijgen …<\/em>\u201d Vanaf dat moment waren alle legerkorpsen enige dagen verenigd. Napoleon en zijn garde gingen voorop, werden ze ‘nachts aangevallen door Denis Davydov met 50 huzaren en 80 kozakken bewapend met een spies van 2 meter (daarbij geholpen door boeren en partizanen). De kozakken voerden schijnaanvallen uit en proberen zoveel mogelijk krijgsgevangen en bagagewagens te buit te maken, en voeren 7 \u00e0 800 bijeengedreven ossen af. De moerassen verhinderden Napoleon af te buigen naar het noorden, richting Vitebsk.<\/p>\n
Eind oktober zouden Everts en De Jongh in Smolensk de opdracht hebben gekregen de keizerlijke schatkist (met vals Russisch geld?) naar Moskou te transporteren,7<\/a><\/sup> maar het blijkt om generaal C.J. Evers te gaan, die zij moesten begeleiden.[H.P. Everts, p. 689] Ze kwamen niet verder dan Dorogobusch, waar ze zich aansloten bij de Grande Arm\u00e9e<\/em> (en het 2e en 3e bataljon) dat op de terugwas was.<\/p>\n
\n
Op 31 oktober bracht het 1e legerkorps de nacht door in Semlevo (niet ver van Viazma) en werden aangevallen door de kozakken. Het korps telde toen nog 20.000 man. Het was prachtig weer. De hele dag was het Russische leger in zicht. Paskevich had zich aangesloten bij Platov. Op 3 november 1812 waren het 2e en 3e bataljon van het 33e regiment in gevechten gewikkeld bij Vyazma. Het Russische leger probeerde de achterhoede onder Davout af te snijden van de rest van het leger. Nog voor Davout in Viazma was aangekomen, verloor hij een groot deel van zijn bagage. Op 4 november bereikte de voorhoede het zwaar verwoeste Dorogobusch. Op die dag viel de eerste sneeuw.6<\/a><\/sup> De temperatuur daalde tot -18 graden. Sergeant Bourgogne ontdekte dat hij onder de luizen zat en gooide al zijn kleren in het vuur. Er was totaal niets meer te eten, zelfmoord en kannibalisme sloeg toe.9<\/a><\/sup> Op 5 november werden 180 uit Frankrijk aangevoerde molentjes verstrekt om zelf graan te kunnen malen, maar ze bleken te zwaar en kwamen langs de weg terecht. Langs de hoofdweg, tussen de wrakken van karren, gebroken rijtuigen, en uitgestrekte lichamen, kon je naast bontjassen, fluweel en brokaat ook zakken zilveren munten kopen![F. Glinka ]<\/p>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\"File:Battle
Peter von Hess. Am 3. November 1812 schlug die russische Armee in der Schlacht von Wjasma die zur\u00fcckweichenden franz\u00f6sischen Truppen und nahm insgesamt etwa 5 oder 7.000 Mann gefangen. Dem gingen langwierige und blutige K\u00e4mpfe um die Stadt voraus.<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n
Op 6 november was het mistig en begon het te regenen; het werd slapen in de modder. De volgende dag kregen ze te maken met een sneeuwstorm (blizzard). Er stond een ijskoude noordenwind en het werd aardedonker. In korte tijd lag alles bedekt met een halve meter sneeuw. De paarden weigerden hun werk te doen en vielen om de haverklap om.10<\/a><\/sup> De Grande Arm\u00e9e<\/em> verloor 3.000 trekpaarden en opnieuw zijn bijna 100 karren verbrand en 400 kanonnen achtergelaten. Die dag verliet Napoleon Dorogobusch; de legerkorpsen van Davout en Ney vertrokken op de twee opeenvolgende dagen onder voortdurende aanvallen van de kozakken. Ney plaatste zich aan de achterhoede.<\/p>\n
\"\"
Blizzard: The Night Bivouac of Napoleon\u2019s Army during retreat from Russia in 1812 by Wassili Wassiljewitsch Wereschtschagin. Oil on canvas. Historical Museum, Moscow, Russia.<\/figcaption><\/figure>\n
Het bleek nog maar het begin van de ellende. Het gebied is dunbevolkt, er was niets te krijgen, er was geen tijd om te koken, dus dronken ze enkel het nog verse paardenbloed. Niemand deelde meer met de anderen en zorgde voor zijn eigen welbevinden. Stervenden werden van hun kleding ontdaan. De soldaten waren bereid een moord te doen als iemand wat aan het koken was. Ook Everts schreef dat soldaten uit wanhoop overgingen op kannibalisme.11<\/a><\/sup> Toen er een schuur afbrandde, kwamen er bijna 800 man om het leven. De soldaten in de achterhoede hadden het het zwaarst, zij moesten al de verschrikkingen in aanschouw nemen.<\/p>\n
\n
\n
\"\"<\/a>
Napoleons Soldaten beim Verzehr von Pferdefleisch (Krasnoi)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n
De helft van de troepen onder Ney was ondertussen weggelopen en ging op eigen houtje op zoek naar eten. Ze zwierven rond als blinden. Er vormden zich bendes. (Een deel daarvan zou zichzelf hebben overgegeven aan de Russen, maar is door lokale bevolking om het leven gebracht, mogelijk levend begraven, of is opnieuw aan de Grande Arm\u00e9e<\/em> uitgeleverd?12<\/a><\/sup>) Sinds zijn vertrek uit Moskou was Napoleon 60.000 man en 400 kanonnen kwijt geraakt. Geschat wordt dat Napoleon nog maar 40.000 man over had, waarvan 10.000 nog een wapen hadden en in staat waren om te vechten.<\/p>\n
\"\"
\u00c9pisode de la retraite de Russie, Nicolas-Toussaint Charlet, huile sur toile, Mus\u00e9e des Beaux-Arts, Lyon, France.<\/figcaption><\/figure>\n
Op 7 november begon de winter; de soldaten raakten verblind door de sneeuw. Op die dag ontmoeten Everts en De Jongh met het 1e bataljon de rest van het 33e regiment? Everts verstrekte rijst, brood, zout en wodka aan De Marguerye en de restanten van het 2e en 3e bataljon (280 man)?13<\/a><\/sup> Uit de overblijvers is vervolgens \u00e9\u00e9n bataljon gevormd, dat is opgenomen in de vierde divisie onder Friederichs. (De Marguerye hield het commando over zijn regiment.) Alle hoop was op Smolensk gericht waar naar verluid voldoende voorraad zou zijn om daar tot het voorjaar te kunnen bivakkeren.<\/p>\n
't Was op een dag in het begin van november; steeds maar sneeuw, niks anders dan sneeuw; sneeuw met een halve storm, je kon niet zien waar je op de wereld was. En zo is het gebeurd dat we weer kwestie hadden met de Kozakken. We lieten ons neervallen bij een bosje, we konden niets zien. Toen het schieten over was, toen was het al bijna duister en was er van onze makkers en van het hele Franse leger niets meer te zien.14<\/a><\/sup><\/pre>\n
\n
Op 8 november kwam Napoleon aan in Smolensk met zijn Keizerlijke Garde. Die dag stond er een sneeuwstorm en was het buitengewoon koud (-11\u00b0). De volgende dagen kwamen nog eens 30-50.000 man in Smolensk aan, maar niemand hield de administratie meer bij. De voorraden in de stad bleken beperkt, slechts voor 8 \u00e0 10 dagen. Soldaten zonder bevelvoerende officieren werden niet binnengelaten. De manschappen vormden nieuwe regimenten en kozen officieren om in de stad aan iets eetbaars te komen. Niettemin hebben zich wrede taferelen afgespeeld voor de muren toen de grote groep uitvallers, met hulp van het Ie legerkorps de deuren van de magazijnen openbraken.15<\/a><\/sup> De manschappen lieten zich vol lopen met wodka met alle gevolgen vandien.<\/div>\n
<\/div>\n<\/div>\n
\"\"<\/a>
Veel fotos, zoals deze, komen van de Poolse site: 33\u00e8me Regiment d’Infanterie de Ligne op FB, https:\/\/www.facebook.com\/33deligne\/photos_by<\/a><\/figcaption><\/figure>\n
Het 33e RLI keerde op 10 november terug in Smolensk. Ze vormden de achterhoede van de afgematte en uiteengeslagen Grande Arm\u00e9e<\/em>. Everts beschikte nog over ca 360 man. Ze kwamen te laat want de voorraden waren geplunderd door hun voorgangers. Het 33e regiment werd de stad niet binnengelaten en moest buiten de poorten op een heuvel haar bivak opslaan. Op het niet vertonen van de juiste formulieren (betreffende het verenigde regiment) kreeg Everts slechts acht zakken roggemeel en twee vaatjes wodka mee.13<\/a><\/sup> Met het meel werd een brij met bloedworst gemaakt, die ook nog eens zwaar op maag lag. \u2018s Nachts begon het hard te waaien vanuit het noorden. Het regiment had een groot vuur aangelegd omdat er voldoende hout was. Niettemin overleden 60 mannen,17<\/a><\/sup> 18<\/a><\/sup> die vanaf de heuvel naar beneden reden, maar in de sneeuw bleven steken,19<\/a><\/sup> waarna de soldaten toestemming kregen hun bivak te verplaatsen naar de voet van de heuvel. Wel dienden op de top wachten op de uitkijk blijven staan (bij een temperatuur van -20\u00b0), die elk half uur moesten worden afgelost.20<\/a><\/sup><\/p>\n
\"\"<\/a><\/figcaption><\/figure>\n
De sneeuw ligt een halve meter hoog. De vuren willen amper branden.<\/figcaption><\/figure>\n
De Russen leken Smolensk te omsingelen en de route naar Minsk en Vilnius af te snijden. Napoleon verwachtte aanvallen, maar Kutuzov hield zich al twee weken op een afstand. Hij vermeed Smolensk maar trok parallel aan het hoofdleger van Napoleon via Yelnya naar het westen. De Russische opperbevelhebber wilde niets riskeren en gaf er de voorkeur aan zich bloot te stellen aan de verwijten van zijn ondergeschikten. Zijn generaals eisten zijn aftreden bij de tsaar, maar Kutuzov wist dat hij met zijn grote leger en vele kanonnen nauwelijks kon manoeuvreren. Napoleon beschikte nauwelijks meer over een cavalerie en een artillerie, in tegenstelling tot de Russen. Omdat Polotsk was veroverd en ook de weliswaar beperkte voorraden in Vitebsk in handen van de Russen waren gevallen, was Napoleon gedwongen verder te trekken richting Minsk. Daar lag voor een maand voedsel opgeslagen.21<\/a><\/sup> Op 11 november gaf hij opdracht dat de nieuwe troepen niet naar Smolensk moesten komen maar terugkeren naar Krasny of Orsha.22<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n
Vitebsk ging verloren aan de Russen op 7 november. Napoleon stuurde De Beauharnais met zijn Italiaanse korps naar Vitebsk. Hij stak op 9 november de rivier de Wop over. De oevers waren stijl en spekglad; mensen en paarden gingen voortdurend onderuit. Eug\u00e8ne moest 60 stukken geschut achterlaten. De volgende dag is door de sappeurs een brug gebouwd die bestormd werd door een grote massa uitvallers toen de constructie nog niet helemaal voltooid was. Tientallen verdronken. Toen De Beauharnais probeerde over te steken werd hij tegengehouden door kozakken. Er vielen minstens 1.000 doden. Hij keerde op de 13e onverrichte zake terug naar Smolensk,23<\/a><\/sup> zonder buit, voorraden en munitie.24<\/a><\/sup><\/p>\n
\n
\"File:Vop
De stijle oevers van de Wop<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
\n
De Grande Armee was tot eenderde gereduceerd. Iedere dag vertrok een ander legerkorps uit Smolensk nadat ze vier dagen “rust” hadden genoten. Het kostte enige moeite voordat de regimenten zich hadden gereorganiseerd.25<\/a><\/sup> Op de 12e was het -23\u00b0. Zijn generaals drongen er bij Napoleon op aan alle aanwezige kanonnen onklaar te maken en achter te laten. Het Ve en VIIIe legerkorps onder Poniatowsky en Junot telden niet meer mee. Velen waren gedeserteerd; er waren nog 1.500 man over. Junot vertrok op vrijdag 13 november met 700 man (het Ve legerkorps, niet meer onder Poniatowski, maar onder J\u00f3zef Zaj\u0105czek met 800 man) en 7, 8 \u00e0 10.000 Westfalen (uit het VIIIe legerkorps); op zaterdag de 14e Napoleon met zijn Keizerlijke Garde (10 of 12.000 man met de Hollandse grenadiers) en 3 of 5.000 man cavalerie, veelal zonder paarden en artillerie; op de 15e De Beauharnais met 4.000 Italianen, op de 16e Davout met 12.000 man. Ney liet als laatste de stadsmuren opblazen en vormde weer de achterhoede met 5 of 6.000 man.<\/p>\n
Die Reihenfolge der Truppenteile war in diesen Tagen folgende: Polen, Westfalen, Garde, Eugen, Davout, Ney, vor, hinter und zwischen den einzelnen Korps nat\u00fcrlich die Nachz\u00fcgler.<\/pre>\n
Het opdelen in kolonnes zou een fatale beslissing blijken, dat vele soldaten onder De Beauharnais, Davout en Ney het leven kostte. Bijna 40.000 soldaten liepen tussen Smolensk en Krasny, een afstand van 50 km, onder normale omstandigheden 10 uur lopen, maar het werden 24 volgens De Larrey; 12 \u00e0 16.000 man zonder wapens? Omdat de soldaten, zieken en gewonden zich op de meest merkwaardige wijze tegen de kou probeerden te beschermen leek het wel een karnavalsoptocht. Er was niets meer te eten en omgevallen paarden werden onmiddellijk aangesneden volgens De Larrey. Kutuzov had voor de kortste, een zuidelijker route via Yelnya gekozen en won tijd toen Napoleon zich ophield in Smolensk. Kutuzovs voorhoede was daardoor eerder in Krasny.<\/p>\n
De schermutselingen bij Krasny<\/h3>\n
Op zaterdag 14 november – er was bijna 1,5 m sneeuw gevallen en de temperatuur was gedaald tot -15\u00b0 C – trok de voorhoede van de Grande Arm\u00e9e<\/em> op naar Krasny via de hoofdweg. De Corsicaan Sebastiani, goed bevriend met Napoleon, met zijn cavalerie was de eerste die aankwam. De korpsen onder J\u00f3zef Zaj\u0105czek en Jean-Andoche Junot trokken moedig langs de Russen onder Ivan Paskevich, die vanaf een afstand schoten en met hun paarden kleine aanvallen uitvoerden.<\/p>\n
Thus the French approached Krasny in a piecemeal 50 kilometres long column of disconnected corps, not massed together in preparation for battle.26<\/a><\/sup> The Russians attacked each column separately in a series of pitched battles that lasted several days.<\/pre>\n
\n
\"Index\"
Zwischen Korythnia und Krasnoi den 15. November 1812<\/figcaption><\/figure>\n<\/figcaption>
De militaire arts Heinrich Ulrich Ludwig von Roos beschrijft de gebeurtenissen als volgt: \"Ongeveer een uur v\u00f3\u00f3r Krasnoi ontmoetten we \u2019s avonds de Russische ruiterlinies, met artillerie opgesteld op de hoogten, links van de weg waarlangs wij trokken. Ze stonden zo dichtbij, dat we elk moment vreesden te worden overmeesterd. Vooruit konden we niet, en achteruit ook niet, want voor ons lag een diepte waarin de weg over een brug en een beek voerde. Daar stonden artillerie en andere wagens vast, en juist op dat punt richtten de Russen bij voorkeur hun aandacht; van verschillende posities uit bespeelden ze die plek met hun geschut.\r\n\r\nIntussen was ons groepje achterblijvers aangegroeid tot zo\u2019n 300 man: officieren en soldaten van allerlei naties, sommigen in de meest haveloze kledij. De generaals von Stockmayer en von Kerner stelden ons in linie op; de meesten hielden stokken, laadstokken of wandelstaven in de hand, die ze als geweren over de schouder namen. Ikzelf (Von\u202fRoos) voegde mij te voet, met mijn paard aan de hand, bij de rechterflank om de linie te versterken.\r\n\r\nOp dat moment kwam een van onze kanonnen aangesleept; deze was echter zo volgestouwd met tornisters en ander materieel, dat het tijd kostte om haar schietklaar te maken. En toen ze eindelijk afging, was de knal zo zwak en dof, dat iemand opmerkte: \u2018Het is met ons tot het uiterste gekomen \u2014 zelfs het buskruit verliest zijn kracht, net als de mensen en de paarden.\u2019\r\n\r\nToen de Russen ons enkele kogels toestuurden, gaf de moedige generaal von Stockmayer het bevel: \u2018Rechtsom! Voorwaarts! Mars!\u2019 We drongen ons daarop met haast, deels over, deels langs de brug door het ravijn. De beek was bevroren. Nu echter verdubbelden de Russen hun artillerievuur op ons en op de brug; maar het grootste deel van ons wist er gelukkig door en overheen te komen.\r\n\r\nNa dit nauwe ravijn achter ons gelaten te hebben, weken we rechts van de weg af, omdat die vol wagens stond en we buiten het mikpunt van de Russische artillerie wilden komen. Onze wankele moed werd door deze gelukkige onderneming z\u00f3 opgewekt, dat wij, ongewapenden, ons die avond nog dichter bij onze generaals aansloten en hen volgden als kudden hun herder. \u2019s Nachts bereikten we gelukkig Krasnoi.\"27<\/a><\/sup>\r\n\r\n<\/pre>\n
Die Schlucht, von der Roos, und ebenso auch Witte, redet, liegt \r\nbei dem etwa 3000 Schritt von Krasnoi entfernten Dorfe Katowa. Sie sollte noch im weiteren Verlaufe der Schlacht eine Rolle spielen.\r\n<\/pre>\n
According to the plan, the Russians turned Krasny, had to go to the rear of the French and cut them from further movement on Orsha. In response to the plan Field-Marshal Kutuzov divided the army into two unequal parts. The first that was bigger, under Tormasov, pushed around [Krasny] to take Dobroe (Dobraya) – the first village, lying in the path of Napoleon to Orsha. The second, smaller part, under Prince Golitsyn, marched straight in the direction of Krasny through the village of Uvarovo, about 7,5 km from Krasny.<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\"\"<\/a>
Plate 77 from Atlas to Alison’s History of Europe by Alison & Johnston<\/figcaption><\/figure>\n
On November (15th) by the village Krasny the unit of the General Miloradovich<\/a> took advantage of the fact that when leaving Smolensk Napoleon divided his army into four columns, attacked French and captured 2,000 men and 11 guns. This made Napoleon stop further advance in order to bring up other echelons.28<\/a><\/sup><\/pre>\n
Op zondag 15 november dooide het. Miloradovich had in een omtrekkende beweging Merlino bereikt en liet met 30 eskadrons (17 \u00e0 20.000 soldaten) de doortocht van de Jonge Garde via de hoofdweg bij het oversteken van een moerassig dal met een strategisch gelegen brug over de Losvinka versperren. Het verbaasde leger, dat geen aanvallen van voren verwachtte, trok zich terug in de velden en de bossen en liet haar bagagewagens achter. Toen Napoleon en de Oude Garde naderbij kwamen, begeleid door muziek, werd deze door Adam Petrovich Ozjarovski en de Russische infanterie en artillerie beschoten. De legendarische Davidov nam 2.000 Franse soldaten gevangen uit de achterhoede die op de vlucht waren geslagen. De keizer gaf een teken tot halt in Krasny en de Russen verlieten het brandende dorp na een kort gevecht; de voorraden werden verwoest en Ozjarovski trok zich terug.<\/p>\n
Om drie uur \u2019s middags (15 november) aangekomen in het plaatsje, gaf Napoleon het bevel om nog diezelfde nacht de voorhoede van het Russische leger aan te vallen. Hij was zich inmiddels bewust dat de Russische hoofdmacht dichterbij was dan verwacht.<\/p>\n
\"File:Retreat
Much of the fighting at Krasny consisted of Cossacks capturing French stragglers (d.w.z. de uitvallers).<\/figcaption><\/figure>\n
Napoleon maakte zich ongerust en beval de legerkorpsen in Smolensk haast te maken, want Kutuzov, die een dag rust liet inlassen om zijn leger bij elkaar te houden, zou binnen een dag Krasny kunnen bereiken en met een overmacht aan soldaten Beauharnais, Davout en Ney de doortocht kunnen verhinderen. Kutuzov had toen Napoleon met succes kunnen aanvallen omdat twee van de drie Franse legerkorpsen zich nog op grote afstand bevonden. Kutuzov maakte hier een grote fout door Napoleon niet aan te vallen. Hij was mogelijk onder de indruk van de slagkracht van de voorhoede, die zich de vorige dag een weg gebaand hadden door de russische stelling, maar voorspelde een overwinning binnen enkele dagen. Tegen de wil van Kutuzov besloten zijn generaals de uitgehongerde en vermoeide legerkorpsen, in de mist of in het halfduister aan te vallen en vervolgens te vernietigen.<\/p>\n
Kutuzov's reaction to the Imperial Guard's forward movement led to the most decisive and controversial development of the battle: he promptly cancelled his army's planned offensive, even in spite of the Russians' overwhelming superiority in strength.29<\/a><\/sup><\/pre>\n
Kutuzov liet het niet tot een echte slag komen, maar lastte een rustdag in. (Die dag regende het volgens Gijswijt van der Netten.) Volgens Tolstoy in de roman Oorlog en Vrede<\/em> wilde Kutuzov Napoleon, die zelf al tot de conclusie was gekomen zo snel mogelijk het land te verlaten, enkel het land uitjagen.\u00a0\u201cSome historians argue that Kutuzov wanted Napoleon to survive in order to counterbalance England\u2019s dominance of international affairs, others argue that he did not want to jeopardize his place in posterity by risking open combat with Napoleon.\u201d<\/em><\/p>\n
\"\"<\/a>
Geromantiseerde (Duitse) kijk op Krasnoi; het grootste gebouw was waarschijnlijk de synagoge en in gebruik als ziekenhuis.<\/figcaption><\/figure>\n
Dat leverde Napoleon meer tijd om zich te beraden op de gang van zaken. Napoleon was geirriteerd omdat generaal Miloradovich zich had opgesteld langs de weg en zijn troepen vernietigde. Hij hoopte dat De Beauharnais, Davout en Ney contact zouden maken en zo gezamenlijk de Russen zouden aanvallen. De keizer stuurde een bataljon (jagers, grenadiers, garde) naar de heuveltop vlak voor Krasny om met twee kanonnen de weg vrij te houden voor Beauharnais. De Russen bezetten de heuveltop het eerst.[A. Zamoyski (2005), p. 371-372) Eug\u00e8ne vocht de hele dag, maar de schemering dwong hem een einde aan de slag te maken. De Russische onderhandelaar met het voorstel zich over te geven is teruggezonden. Na een aanval op de linkervleugel om Paskevich te misleiden bereikte De Beauharnais via de rechterkant van het Russische leger Krasny en kon in de avond met slechts de helft van het IVe korps (3500 man) en het achterlaten van al zijn (17) kanonnen, doordringen tot Krasny. Napoleon nodigde de beide commandanten, Eug\u00e8ne en Durosnel uit voor het avondeten, waar hij besloot tot een tegenactie om zo de terugtocht van de achteroprakende korpsen van Davout en Ney mogelijk te maken. De Jonge Garde onder Roguet ging midden in de nacht ten zuiden van Krasny tot een tegenaanval over om Miloradovich te verleiden zijn gunstige positie op de heuvel te verlaten.<\/p>\n
\"\"
Het nieuwe monument vanuit het oosten en het dal van de Losvinka. Foto E. Minina (2023)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\"Ils se mirent en marche \u00e0 deux heures du matin sur trois colonnes: les fusiliers grenadiers au centre, les tirailleurs et voltigeurs \u00e0 droite et \u00e0 gauche\"<\/pre>\n
The sources conflict as to when the Russians advanced on Krasnoi. Riehn, page 355, claims Miloradovich<\/a> was not allowed to pursue the Young Guard<\/a> until around 12:00 p.m., and that not until 3:00 p.m. did his troops attack Friedrich in the town. Segur<\/a> claims the Young Guard did not begin withdrawing until 2:00 p.m.<\/pre>\n
Er lagen honderden Russen in de sneeuw, die zich voor dood hielden, maar plotseling opstonden en begonnen te schieten. De Voltigeurs van de Jonge Garde had het bevel niet te schieten – mogelijk vanwege een gebrek aan munitie – en enkel hun zwaarden en bajonetten te gebruiken. De Oude Garde vormde de tweede linie onder het bevel van Napoleon. De Russen werden van voren en van achter aangevallen en volgens sergeant Bourgogne zou niemand van hen de slag, die slechts vijf minuten duurde, overleefd hebben.<\/p>\n<\/div>\n
\n
I have omitted to say that, as the head of our column charged into the Russian camp, we passed several hundred Russians stretched on the snow ; we believed them to be dead or dangerously wounded. These men now jumped up and fired on us from behind, so that we had to make a demi-tour to defend ourselves. Unluckily for them, a battalion in the rear came up behind, so that they were taken between two fires, and in five minutes not one was left alive. This was a stratagem the Russians often employed, but this time it was not successful.\r\n\r\nWe went through the Russian camp, and reached the village. We forced the enemy to throw a part of their artillery into a lake there, and then found that a great number of foot soldiers had filled the houses, which were partly in flames. We now fought desperately hand-to hand. The slaughter was terrible, and each man fought by himself for himself.30<\/a><\/sup><\/pre>\n
Daarop gooide het restant aan Russen hun wapens in een nabijgelegen meertje, maar staken het dorp met enkel houten huizen in brand. Toen ze inzagen – oog in oog vechtend – dat hun overlevingskansen klein waren, eveneens vanwege een gebrek aan munitie, gaven ze zich over. (Kutuzov werd voorzichtig.) De overval op het Russische legerkamp bij Putkova lukte, maar de Jonge Garde verloor 300 man. Op de 15e verloren honderden gewonde soldaten het leven toen een schuur vlam vatte.<\/p>\n
However when on November (16th) the Corps of Eugene de Beauharnais was approaching Krasny village, it suffered a strong attack inflicted by Miloradovich and was defeated. The same fate awaited Corps under Davout and Ney.28<\/a><\/sup><\/pre>\n
\n
Om dit te voorkomen besloot de Keizer met de Gardes te Krasnoi stand te houden, de achter hem volgende korpsen in te wachten en dezen door eene aanvallende beweging lucht te verschaffen. Tindal's 3e regiment grenadiers, gesteund door het hollandsche regiment roode lanciers, werd bestemd om den aanval te doen op het door de Russen bezette dorp Uwarowo. Nog slechts 500 man sterk werd het regiment tot \u00e9\u00e9n bataljon geformeerd onder bevel van een der bataljons kommandanten, luitenant-kolonel George. Generaal Fantin des Odoards, destijds kapitein in het 2e regiment grenadiers, verhaalt in zijn Journal<\/span> (Paris 1895, 345), dat hij bij die gelegenheid, toen Napoleon een der bataljons zijner Garde (en dat moet het bataljon grenadiers van Tindal's regiment geweest zijn) tegen den vijand deed oprukken, den Keizer heeft hooren zeggen: \u2018Allons, grenadiers, abordez ces b\u00e2tards - l\u00e0. A la guerre comme en amour, il faut se voir de pr\u00e8s.'32<\/a><\/sup><\/pre>\n
Na het commando 'Grenadiers de la Garde en avant' trokken de compagnie\u00ebn van het derde regiment Hollandse grenadiers over de ijzige grond op de Russen af. Tussen de garde en het Russische leger ontspon zich een fel vuurgevecht, waarbij steeds meer grenadiers sneuvelden. Onder druk van de Russische overmacht trok het snel slinkende derde regiment zich terug op Krasnoi. Om zeven uur 's avonds, toen het al donker was, stonden de grenadiers tussen de brandende huizen van het dorpje.33<\/a><\/sup> 34<\/a><\/sup> De Russen liepen daar nu ook rond, en de overlevenden van het bataljon voerden in de straten nog enkele charges uit. De uitgeputte overlevenden werden afgelost door 600 man van de Jonge Garde.35<\/a><\/sup>[Het 3e Regiment telde 1165 grenadiers en 41 officieren. Onderweg naar Moskou stierf 40%: het Regiment telde op 16 oktober 714 manschappen en 39 officieren (453 verdwenen er zonder gevecht!) In Krasny, 17 november 1812: 500 voor de slag, 40 overleefden. Op 28 december bij Gumbinnen telt het regiment nog slechts 7 manschappen en 18 officieren.]<\/pre>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\"File:Krasnoi.jpg\"
The battle of Krasny\u00a0by Peter von Hess<\/span><\/figcaption><\/figure>
<\/figcaption>17 November.<\/strong> The Prince of Eckm\u00fchl (M. Davout) \u2013 4,000 killed, 2 generals, 58 officers, 9,160 men, 6 eagles, 60 cannon and 30 caissons and one marshal\u2019s baton captured.<\/figure>\n
\"\"
De Losvinka, een uur lopen vanaf Krasnoi, foto door Elena Minina uit Smolensk (2023)<\/figcaption><\/figure>\n
\"File:Battle
De slag bij Krasny op 18 november 1812 om 9 uur ‘s ochtends met het posthuis op de achtergrond, waarover ik niet veel kon terugvinden. Het 33e RLI in carr\u00e9 om een aanval van de Russische cavalerie af te slaan. Jean Antoine Sim\u00e9on Fort (1841)<\/figcaption><\/figure>\n
Davout besloot niet op Ney te wachten, die nog moest vertrekken en pas een dag later zou aankomen. Op de 17e overnachtte het 33e RLI in Lubnya. Het vertrok om 3 uur ‘s ochtends. Om acht uur ‘s ochtends werd het Ie legerkorp, bestaande uit 7.500 man en 15 kanonnen, vanaf de rechteroever beschoten door honderd kanonnen en vervolgens aangevallen door Milodarovich. Zijn die krijgsgevangen gemaakt en naar Smolensk afgevoerd? Overal stond water, tot groot voordeel van de Russen. Davout was afgesloten van de hoofdmacht. Hij zag geen gelegenheid Ney op de hoogte te stellen van het gevaar bij het dal en hem duidelijk te maken een meer noordelijke route te kiezen naar Orsha. Tot overmaat van ramp slaagden de kozakken erin de achterhoede beroven van bijna alle in Moskou gestolen waar, de staf van Davout en een kist met stafkaarten.36<\/a><\/sup><\/p>\n
Op 17 november kwam het enige bataljon van 33e RLI aan bij een bos en sloegen hun bivak op bij Lubnya. De volgende ochtend om drie uur zette het zich in opnieuw beweging in de richting van Krasnoi. Het Russische leger onder Milodarovich bestookte het Iste legerkorps zes uur later in de flank in de buurt van een posthuis bij het dorpje Maleevo. Ze waren een gemakkelijk doelwit voor de vier eskadrons zware kurassiers en Russische artillerie en jagers. De Russen hadden zich aan de overkant van breed dal opgesteld en troffen meestal doel, toen het Ie legerkorps aankwam, de brug verstopte en door het moeras trok.<\/p>\n
\"\"
Ansichtkaart met Krasny op de achtergrond, gemaakt rond 1900. Bij deze brug begon de laatste van de schermutselingen, goed verdedigd door de Russen<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
Near Krasno\u00e9, at the end of the day, the 33rd formed the rearguard of the corps. Strong, 5-600 man (the complete regiment), the regiment was ordered to take a small piece of forest just outside the town. Marching outside of the town it became clear that the task was impossible. Cossacks and other troops were everywhere. Nevertheless they received orders to stay outside the town to act as the rearguard of the 4th division, which was at the back of Davout's corps. Thus being the very last unit of the corps they prepared to withdraw 'in echelon\" and follow the rest of the corps at 300 paces. This was at 15.30 hours and it was starting to get dark.[The story of Kolonel de Jongh<\/a>]<\/pre>\n
\n
Friederichs zette eerst twee compagnie\u00ebn van het 33e regiment in en stuurde Marguerye naar voren, maar al snel het hele en enige bataljon. Tot overmaat van ramp arriveerde Russische infanterie en ook artillerie. Hun kanonnen richtten een ware slachting aan. (In dat gevecht verloor het 33e<\/sup> regiment veertig manschappen en twee officieren.) Wat er over was van het 33e RLI, een bataljon bestaande uit ca 380 of 390 man, dat de aftocht van Friederichs dekte? Vervolgens trokken ze uit het dal door een holle weg; ook daar hadden de Russen kanonnen opgesteld. Het bleek ommogelijk te vluchten; iedere kogel trof doel.37<\/a><\/sup><\/p>\n
As soon as the 33rd started to withdraw a loud \"Hurrah\" sounded and the Cossacks were attacking. The 33rd formed square and the Cossacks withdrew. The 33rd was marching again when they were attacked again, this time by 3 squadrons of Guard Cuirassiers. The attack was repelled. But the Cuirassiers stayed nearby and the 33rd was unable to start to march again. The 4th division was not waiting and the distance between the 33rd and the division was becoming bigger and bigger. And then the Russian infantry and artillery was arriving. Two guns were opening up a lively fire. Kolonel Marguerye was trying to send out skirmishers to force the artillery crews to withdraw. But the skirmishers were unable to go far, because the Cuirassiers were nearby. Then several companies of Guard infantry were approaching in open lines and starting to exchange fire. Due to this and the artillery fire many men where soon dead or wounded. The left side of the square was so much opened up that Kolonel Marguerye ordered the officers to pick up muskets and add their fire. But the openings were too big. The Guard Cuirassiers were attacking, followed by the infantry with drawn bayonet and a close combat was the result. Almost all remaining man where killed by sable or bayonet by the furious Russians. It was only because of some of the 33rd officers were asking Russian officers for protection that the battle was ended.[The story of Kolonel de Jong]<\/a><\/pre>\n
\"A victory for the Russians under General Miloradovich (III, V, VI, VII and VIII Corps of Kutuzov's army), over the remnants of the Grande Arm\u00e9e under Napoleon. This four-day action saw the remnants of the Grande Arm\u00e9e, some 50,000 men in all, strung out of a column four days long, hurry their way past the 90,000 Russians. The Russians claimed 13,000 killed, 26,500 captured, 133 guns and fifteen colours, standards and eagles taken, as well as Marshal Davout's baton. No serious effort was made to stop the fugitives; Kutuzov could have annihilated Napoleon here. For some reason he let most of them go.\"<\/pre>\n
At 3:00\u00a0a.m. on November 17, the 9,000 troops of Davout's I Corps decamped from their bivouac near Rzhavka and began a forced march to Krasny. The reports of Eug\u00e8ne's defeat the previous day were so dismaying that Davout felt it necessary to abandon his original plan of postponing his movement until Ney's III Corps, still at Smolensk, had caught up with him.38<\/a><\/sup><\/pre>\n
Het 33e bezweek toen het van twee kanten werd aangevallen door de Russische cavalerie, ondersteund door de infanterie. De Marguerye droeg tweemaal op een carr\u00e9 te vormen.39<\/a><\/sup> Generaal Friederichs trok zijn 4e divisie terug.13<\/a><\/sup> Toen het 33e wilde terugtrekken, raakten ze ingesloten en zonder munitie; vanwege bevroren handen waren de soldaten niet meer in staat zich te verdedigen. Na een uur was de slag voorbij. Voor de slag bij Krasny (15-18 november 1812) telde het regiment nog 830 soldaten?<\/p>\n
Just then the Dutch Grenadiers of the Guard abandoned an important position, which the Russians instantly filled with their artillery, and directed their fire against us. Our position after this was untenable. A regiment sent to recover the ground was forced to retire ; another moved forward as far as the foot of the batteries, but was stopped by a body of Cuirassiers. It then retired to the left of the battery, forming into a square. The enemy's cavalry came on to the attack again, but were received by a heavy fire, which killed a great many. A second charge was made, and met with the same reception. A third charge, supported by grape-shot, was successful. The regiment was overwhelmed. The enemy broke into the square and finished off the remainder with their swords. These poor fellows, nearly all very young, having their hands and feet mostly frost-bitten, had no power to defend themselves,and were absolutely massacred.41<\/a><\/sup><\/pre>\n
\"\"
https:\/\/www.facebook.com\/33deligne\/photos_albums<\/figcaption><\/figure>\n
17 officieren werden gedood, waaronder La Serr\u00e9 en 21 gewond, waaronder De Marguerye. Het 33e telde 300 doden. De zieken werden ondergebracht in de synagoge en zijn bij vertrek achtergelaten. Abraham Schuurman, kapitein van het 3e bataljon, de luitenant Anthonie Davids van de Velde, een timmermansknecht uit Scherpenisse (Tholen) en Hendrik Jans ten Cley uit Hoogeveen maakten zich uit de voeten, en zijn klaarblijkelijk gevangen genomen. T.C.C. Veeren, adjudant-majoor van het 3e bataljon, ontsnapte met een luitenant en twee chirurgen en kwam in januari 1813 in Kulm aan.42<\/a><\/sup> Everts nam het bevel over. Het schamele restant, negen officieren 43<\/a><\/sup> en 66 manschappen van wie slechts 25 niet gewond, moest zich overgeven.44<\/a><\/sup> Alle overlevenden werden krijgsgevangen genomen.45<\/a><\/sup> De negen officieren, twee luitenants G.L. Hellewich, en A.H.A. Noot en vier soldaten, waaronder F. van Krieken, werden afgevoerd naar Mglin en een half jaar later naar Tambov, 400 kilometer ten zuidoosten van Moskou.46<\/a><\/sup> 47<\/a><\/sup> and J.C. Noot (?).] In oorlogstijd was de provincie Tambov een van de drukste verzamelplaatsen; vanuit oorlogsgebied werden vluchtelingen, gewonden en gevangenen daarheen gestuurd.<\/p>\n<\/div>\n
\n
\"Enige tijd later werd het 33e regiment Lichte Infanterie onophoudelijk door de Russische ruiters aangevallen. Door zich telkens in carr\u00e9 te vormen, wisten het regiment steeds de aanvallen der Russen af te slaan. Ten laatste werden ze ook door het vijandelijke voetvolk met geschut bestookt, zodat eindelijk slechts 78 van de onzen overbleven, waarvan 53 nog gewond waren.\"48<\/a><\/sup><\/pre>\n
Aan die van Eug\u00e8ne en van Davout mocht dit gelukken, aan het laatste nog ten koste van het 33e regiment lichte infanterie, [deels] uit Hollanders bestaande, aangevoerd door den franschen kolonel Henry-Jean-Baptiste de Marguerye, hetwelk mede geheel te gronde ging.\"49<\/a><\/sup> Het 78 man tellende 33e regiment werd geheel gevangen genomen, waarvan 24 \"ongekwetst\".50<\/a><\/sup><\/pre>\n<\/div>\n<\/div>\n
V\u00f3\u00f3r de gevechtshandelingen die dag begonnen waren had deze eenheid [het 33e regiment] nog een sterkte van zo'n 500 \u00e0 600 militairen. Uiteindelijk werden 78 man van dit 33e door de Russen, gevangen genomen, het merendeel van hen gewond. De rest was gesneuveld. Slechts negen militairen van dit regiment zagen uiteindelijk het vaderland terug.51<\/a><\/sup><\/pre>\n
\n
The first corps was thus preserved, but we learned at the same time, that our rear-guard could no longer defend itself at Krasny; that Ney was probably still at Smolensk, and that we must give up waiting for him any longer. Napoleon, however, still hesitated; he could not determine on making this great sacrifice.<\/pre>\n
‘Middags, 17e november, vertrok Napoleon uit Krasny in de richting van Katkovo, Lyadi en Orsha. De dag waarop het volgende is beschreven is twijfelachtig; dit voorval zou ook op de 15e kunnen zijn geweest.<\/p>\n
Without waiting for Ney\u2019s rearguard, the French Emperor jointly with the Old Guard with the rest of the Davout\u2019s Corps broke through the cover of Tormasov\u2019s troops and moved to Orsha.28<\/a><\/sup><\/pre>\n
...after midday, we sighted the Old Guard, with Napoleon riding in their midst... the enemy troops, sighting our unruly force, got their muskets at the ready and proudly continued on their way without hurrying their step... Like blocks of granite, they remained invulnerable... I shall never forget the unhurried step and awesome resolution of these soldiers, for whom the threat of death was a daily and familiar experience. With their tall bearskin caps, blue uniforms, white belts, red plumes, and epaulettes, they looked like poppies on the snow-covered battlefield... Column followed upon column, dispersing us with musket fire and ridiculing our useless display of chivalry... the Imperial Guard with Napoleon ploughed through our Cossacks like a 100-gun ship through fishing skiffs.53<\/a><\/sup><\/pre>\n
As described by Segur : \"Russian battalions and batteries covered horizon on three sides - from the front, on the right, with our rear.\"<\/pre>\n
Voor het eerste zette Napoleon de keizerlijke Oude Garde in, mannen langer dan 1,70 m; 6.000 man, die nog over waren en waarschijnlijk nooit hadden gevochten. Het 3e R\u00e9giment Grenadiers te voet werd \u201cals een blok graniet\u201d in carr\u00e9 opgesteld naast de weg.54<\/a><\/sup> Het had geen beschikking over kanonnen, enkel musketten en ging ten onder na een drie uur durend gevecht met Tormasov\u2019s troepen tot de munitie op was. De Russen slaagden er niet in de terugtocht tegen te houden. Napoleon offerde het 3e regiment op.[<\/span>Geschichte Napoleons und der gro\u00dfen Armee im Jahre 1812, Volume 4, S. 25. Door Paul Philippe de S\u00e9gur<\/a>]\"The Dutch lost 464 people out of 500.\"55<\/a><\/sup> 56<\/a><\/sup> Napoleon vertrok 70 kanonnen achterlatend.\r\n<\/span><\/pre>\n
\n
\"\"
Dutch Grenadiers of the Imperial Guard, by high bearish caps, blue uniforms, white belts, red plumes and epaulettes, they looked like a poppy in the snow! Denis Davydov, “the diary of the guerrilla warfare of 1812”<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n
Het volgende fragment is dubieus, want Katowa is onbekend in deze regio, waarschijnlijk is Katkovo bedoeld, halverwege Lyadi. Details lijken bovendien opnieuw door elkaar te zijn gehaald. \r\n\r\nDe Oude Garde rukte tot halverwege Katowa op om deze tegemoet te treden; de 2000 man cavalerie die men nog had, moesten deze beweging volgen. Een van de zwaarste taken viel te beurt aan de Jonge Garde: de strijd met het Russische centrum, waarbij zij het dorp Uwarowo op de vijand veroverde. De aan het centrum van de Jonge Garde toegewezen Hessen moesten drie uur lang vrijwel onbewegelijk standhouden onder het vuur van de vijandelijke artillerie.<\/del> Het Leibgarde-regiment, dat bij het vertrek nog iets meer dan 300 man telde, verloor volgens offici\u00eble opgave 10 officieren en 119 soldaten. Het Leibregiment gedroeg zich, ondanks het hevige vijandelijke vuur, met een bedachte koelbloedigheid die alleen eigen is aan doorgewinterde troepen. Het vormde carr\u00e9 en herstelde de formaties alsof het om manoeuvres op het exercitieterrein ging. Secties werden neergeslagen, maar de naaststaanden sloten de ontstane gaten gehoorzaam en kalm weer op. Kolonel Freiherr von Gall verloor twee paarden onder zich. Nog tijdens het gevecht, toen het Leibregiment weer in de linie was teruggekeerd, bracht de divisiegeneraal alle aanwezige groothertogelijke troepen hulde \u2014 maar het Leibregiment in het bijzonder \u2014 voor hun inzet en betoonde hij zijn dank en hoogachting.\"<\/span><\/pre>\n<\/div>\n
Ney<\/h3>\n
Op 18 november dooide en regende het. De hekkesluiter Ney deed met zijn zes of twaalf overgebleven kanonnen een aantal vergeefse pogingen door te breken. Hij werd omsingeld door Bogdanovich boven op een heuvel en de Russen boden hem capitalatie aan. De Russische afgezant is vervolgens 26 dagen gevangen gehouden,57<\/a><\/sup> 58<\/a><\/sup> (zonder een schriftelijk verzoek of omdat er tijdens de onderhandelingen werd geschoten. Naar het zich laat aanzien gaf de helft (onder Ricard), resp. 10.000 man zich over of 12.000 man werden gedwongen hun wapens over te leveren?59<\/a><\/sup> Aan het einde van de middag besloot Ney zich terug te trekken met het restant van 5000 man bij duisternis en mist langs de Russen te trekken en een noordelijke route te nemen. Door de stroom van de Losvinka te volgen slaagde Ney erin na twee uur lopen de Dnjepr te vinden. Ze liepen twee kilometer langs de rivier om een goede plek te vinden. Mogelijk had zich in een bocht – en in de zomer een doorwaadbare plek – ijs opgehoopt. Ze wachtten tot middernacht, toen de plotseling de Kozakken verschenen. Ney liet het kamp opbreken. Met behulp van planken lukte hem en een deel van zijn korps zigzaggend de rivier, die nauwelijks bevroren was het aan alle kanten krakende ijs, over te steken. Maar het had ook geregend die dag en spekgladde ijslaag bedekte de oever. Veel soldaten vielen terug in de rivier; 2.200 van zijn soldaten en een onbekend aantal uitvallers verdronken in de rivier. Omdat het ijs niet hield en vanwege de stijle oevers had Ney zijn twee kanonnen en bagagewagens moeten achterlaten. Een deel van zijn manschappen trok langs de linkeroever om een betere plek uit te zoeken en de rivier over te steken.<\/p>\n
\"\"
De plek waar Ney de Dnjepr overstak. Het lijkt bijna onmogelijk om de steile helling te beklimmen, al helemaal niet als het vriest of dooit. Foto door Elena Minina, Smolensk<\/figcaption><\/figure>\n
Niet ver Gusino werd Ney een bos zonder wegen of paden ingejaagd,60<\/a><\/sup> achtervolgd door Platov met zijn kozakken, die via de rechteroever uit Smolensk aankwamen. Hij werd omsingeld maar liet een carr\u00e9 vormen om ze af te slaan. De Russen boden hem opnieuw een capitulatie aan, maar Ney weigerde zich over te geven. Hij bereikte Orsha, zeker 90 km lopen, met 8 of 900 uitgeputte manschappen: Spanjaarden en W\u00fcrtenbergers, die niet meer in staat leken om te vechten. De Russen konden niet anders concluderen dat de Grande Arm\u00e9e<\/em> tot een ongeorganiseerde meute was vervallen.<\/p>\n
\"20151101-ZMA_6365\"
De Dniepr, halverwege Smolensk en Orsha, foto door Maxim Zacharov, Smolensk<\/figcaption><\/figure>\n
\"20151101-ZMA_6327\"
Foto van de weg langs de Dniepr door Maxim Zacharov, Smolensk<\/figcaption><\/figure>\n
Wittgenstein werd naar Borisov gedirigeerd, Tschitschagov rukte op vanuit het zuiden.<\/p>\n
\u201eThis army had left Moscow one hundred thousand strong; in five-and-twenty days it had been reduced to thirty-six thousand men. The artillery had already lost three hundred and fifty of their cannon, and yet these feeble remains were always divided into eight armies, which were encumbered with sixty thousand unarmed stragglers, and a long train of cannon and baggage.\u201c61<\/a><\/sup><\/pre>\n
\"File:Adolphe
Ney\u2019s breakthrough on 18 November 1812, by Peter von Hess.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n
\n
While crossing the Dnieper, Ney lost more soldiers who fell into the cracks into the ice and drowned, but he managed to escape the Russians. Of his corps, barely three thousand managed to rejoin the rest of the Grand Army. Ney\u2019s regiment was practically annihilated, yet to the demoralised French, the news of his arrival was as sweet as victory.62<\/a><\/sup>\r\n\r\nClausewitz omschreef de zes slagen als volgt:<\/b>\r\n\r\n* 1e slag bij Krasnoi, 14 november : De garde trof, op de 14e, bij Korytuja, een los korps van Kutusow onder Tolstoi Ostermann, van wie het een zware kanonade te verduren kreeg.\r\n* 2de slag, de 15de : De garde vond Miloradowitsch in positie bij Merlino, dichter bij Krasnoi, en moesten hun toegang tot Krasnoi forceren door \r\n* 3e slag, 15e : In de nacht Buonaparte zette een aanval in op generaal Ozarowski, die aan het hoofd stond van Kutusow's colonne bij Kutkowo, een mijl ten zuiden van Krasnoi, en dreef en dreef hem terug met veel verlies. Op deze dag bereikte Kutusow Szilowa, en was dus dicht bij Buonaparte's front. \r\n* 4de slag, de 16de : Eugene, vertrokken van Smolensko op de 15e, bereikte Korytnja, en zou Krasnoi de 16e bereiken. Hij vond Miloradowitsch al op de weg geposteerd. Hijzelf was slechts 5000 man sterk, en zag zich genoodzaakt, na een\r\nvergeefse poging om een doorgang te forceren, om Krasnoi te bereiken door een omtrekkende beweging om de Russen heen te maken, wat hem met aanzienlijke verliezen lukte.\r\n* 5de slag, 17de : Buonaparte vreesde dat Ney en Davoust\r\nniet beter zouden vergaan, misschien zelfs slechter, besloot hij, terwijl Junot en Poniatowski probeerden Orsza te bereiken en Eugene Lidji, met de wacht en Murat om de weg vrij te maken voor zijn achterste korps door door een aanval op Kutusow, in de hoop deze laatste ertoe te bewegen om het korps van Miloradowitsch naar zich toe te trekken. Hij rukte daarom op 17 november op tussen Krasnoi en Kutkowo, met 14.000 man, tegen Kutusow.\r\n* 6de slag, de 18de : Ney was nog steeds achter. Hij had Smolensko pas vroeg op de 17e verlaten, hoewel Davout hem had laten weten dat Eugene half vernietigd was, en dat hij niet langer kon wachten moment langer kon wachten om hem te ontvangen. Op de 17e bereikte hij Korytnja; op de 18e ging het hem net zo Eugene op de 16e. Hij was, net als Eugene, ongeveer 6000 man sterk, en viel op Miloradowitsch versterkt en uitgebreid naar links. Net als Eugene, deed hij twee pogingen om door te breken, die mislukten; en ervan overtuigd dat een derde alleen maar kon eindigen in zijn vernietiging kon eindigen, besloot hij te ontsnappen door een nog grotere omweg te maken. Hij marcheerde 's nachts nacht naar de Dnjepr; stak het bevroren water over bij het dorp Syrokorenie, niet zonder de grootste en vervolgens via Gusino, Komino en Rasazna naar Orsza, waar hij zich eindelijk weer bij het hoofdleger aansloot, slechts met 600 man onder de wapenen. Het grootste deel van zijn korps, en zijn gehele artillerie, bleven in het bezit van de vijand.[Clausewitz - Campaign Of 1812 in Russia<\/a>]<\/pre>\n
Krijgsgevangenen<\/h4>\n
Van een stoet met 3.400 gevangengenomen soldaten stierven 250 man in een nacht in Roslavl, de meeste stierven in Mglin, waar ze tot de zomer verbleven; slechts 400 kwamen aan in Tschernihiw, in de Oekraine, niet ver van Kiev. De volgende bestemming was Kursk, daarna Voronezh en Tambov, inmiddels hadden ze 1.300 km gelopen. Op 19 februari 1814 werden de 11 officieren en vier soldaten in vrijheid gesteld.63<\/a><\/sup>) Te liepen terug naar Lingen via K\u00f6nigsberg en Danzig, en hadden toen nog eens 4.000 km afgelegd in 110 dagen, dat betekent gemiddeld 36 km per dag. Op sommige dagen en bij mooi weer liepen ze 80km, een ongelooflijke prestatie. De afstand van Groningen naar Moskou en terug naar Krasny, bijna 2.800km, moet daar nog bij opgeteld worden.<\/p>\n
Hier zou ik mijn verslag van 4e bataljon van het 33e RLI kunnen beeindigen, want het is vrijwel opgehouden te bestaan, maar het vervolg, de oversteek van de Berezina, is zo fascinerend dat ik nog even doorga.<\/p>\n
E.V. Tarle writes, \" General Korf, a very direct man, loudly stated that he had literally fulfilled the Field Marshal's order to facilitate the enemy's retreat.\"<\/em><\/pre>\n
Een uiteindelijke versie is te vinden op de Engelse Wikipedia: Battle of Krasnoi<\/a>.<\/p>\n
\n
\"File:French
De restanten van de Grande Arm\u00e9e, afgevoerd door Kozakken met hun hooivorken. Schilderij door Illarion Pryanishnikov<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n
De slag aan de Berezina<\/h3>\n
Op de 16e had de Poolse bezetting Minsk moeten opgeven en Tschitschagov veroverde grote hoeveelheden voedsel, ammunitie en wapens, waar Napoleon op had gehoopt.64<\/a><\/sup>\u00a0<\/span>De gouverneur Miko\u0142aj Oppeln-Bronikowski vluchtte, gesteund door een Poolse regiment, naar Borisov om de strategische brug te bezetten.<\/p>\n
Op 18 november begon het licht te regenen. Er ontstond opnieuw een spekgladde ijzellaag. Het ongedierte \u2013 de mannen hadden zich in weken niet gewassen of geschoren \u2013 bezorgde de manschappen een genadeloze jeuk. De cavalerie en artillerie waren opgehouden te bestaan. Het verlies aan paarden was zo groot, dat er vier kompagnieen werden gevormd bestaande uit louter officieren! Kanonnen moesten worden getrokken door twaalf man. Er was geen munitie meer en om een aanval door de Russen te vermijden, moesten de troepen doorlopen. Om Orsha<\/a> te bereiken, ca 70 kilometer ten westen voordat de Russen ze vinden, was het enige doel van uitgehongerde Franse troepen. De volgende dag staken ze de Dnjepr over.<\/p>\n
Napoleon entered Orsha with six thousand guards, the remains of thirty-five thousand! Eugene, with eighteen hundred soldiers, the remains of forty-two thousand! Davout, with four thousand, the remains of seventy thousand!<\/pre>\n
Everything, however, was now changed; two hostile armies were cutting off his retreat. The question to decide was, through which of them he must attempt to force his way: and as he knew nothing of the Lithuanian forests into which he was about to penetrate, he summoned such of his officers as had passed through them in order to reach him.<\/pre>\n
De keizer bleef iedere 15 minuten staan volgens S\u00e9gur en keek om zich heen alsof hij geen afscheid kon nemen. Napoleon hield halt in Dubrouna met nog 5.000 man van de Jonge Garde. Op de 19e was het restant van het leger in Orsha verzameld, behalve Ney, die de volgende dag aankwam met hoogstens 1.200, 900 of misschien 800 man. De soldaten zochten niet langer naar hun regiment, maar naar hun legerkorps, of wat daarvoor door moest gaan. Ze namen twee dagen rust en het was mogelijk voedsel te kopen. (Het was prachtig weer; lichte dooi, de zon scheen uitbundig op de berijpte takken.) Napoleon had nog maar de helft van zijn leger over; hij verbrandde volgens S\u00e9gur met eigen handen op de 23e zijn correspondentie; vaandels werden gebruikt om zich te beschermen tegen de kou. Hij gaf opdracht alle niet strict noodzakelijke wagens achter te laten, ook die met brugmateriaal (20 pontons). Daar heeft hij spijt van gekregen.<\/p>\n
Op de 24e hebben de legerkorpsen onder Oudinot (II legerkorps met 9.000 man) en Victor en Daendels (IXe korps, 11.000 man), die waren achtergebleven, zich bij Bobr opnieuw aangesloten bij de Grande Arm\u00e9e<\/em>. De Russische generaal Bennigsen nam ontslag omdat hij opnieuw wilde aanvallen, maar Kutuzov hield dat tegen. De Grande Arm\u00e9e<\/em> was nog te omvangrijk, en zou naar het zich liet aanzien vanzelf ondergaan. Overal lagen lijken, gebroken wagens en bevroren paarden. Slechts enkelen hadden nog een wapen, de meeste bevroren handen en voeten.<\/p>\n
Davout hatte jetzt noch 4500, Eugen noch 1000 Mann bei der Fahne, die Polen 500, die Westfalen gar nur etwa 160 Mann, die am 24. November zu einem einzigen Bataillon zusammengeschlagen wurden.<\/pre>\n<\/div>\n
\n
Im R\u00fccken Napoleons allerdings schlug Tschitschagow<\/a> am 21. November 1812 Dombrowski<\/a>, besetzte am 22. November Borissow<\/a> und vereinigte sich dort mit Wittgenstein. Damit war Napoleon tats\u00e4chlich der R\u00fcckweg abgeschnitten. Rasch marschierte Oudinot, der anstelle des verwundeten St. Cyr<\/a> dessen Korps \u00fcbernommen hatte, auf Borissow und schlug Tschitschagow am 23. November zur\u00fcck. Der R\u00fcckweg war zwar kurzzeitig wieder frei, doch Tschitschagow hatte in Borissow die Br\u00fccken \u00fcber die Beresina zerst\u00f6ren lassen, weshalb Napoleons Armee den Fluss an einer anderen Stelle weiter n\u00f6rdlich \u00fcberqueren musste. Die sich dort am 26. November entwickelnde Schlacht an der Beresina endete f\u00fcr die Franzosen mit dem Verlust von weiteren 30.000 Mann und dem endg\u00fcltigen Untergang der Armee.<\/pre>\n
\n
\n
Only days before the French Commander-in-Chief, Napoleon Bonaparte, had ordered all sixty boats of the army bridging train to be burned along with all other gear he had deemed non essential. General \u00c9bl\u00e9 protested the decision at the time and discretely ordered two wagons of charcoal and six wagons of tools to be spared. He also assigned each of his men to carry a tool and some cramp irons.65<\/a><\/sup> The Berezina bridges would be built using only these hand-tools, during the winter, for an army on the verge of disintegration.66<\/a><\/sup><\/pre>\n
\n
\"http:\/\/hoynck-van-papendrecht.nl\/wp-content\/uploads\/wwwopac-kopie-3.jpg\"
De oversteek van de Berezina door Jan Hoynck van Papendrecht<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n
De brug bij Borisov was op de 21e op drie plaatsen verwoest door Tsjitsjagov, en kon niet meer hersteld worden. \u201cDe val klapte dicht besefte de keizer. Tsjitsjagov met een Moldavisch leger bevond zich voor hem, Wittgenstein ten noorden, Kutuzov ten zuiden en Miloradovitsj en Platov met zijn kozakken zaten hem op de hielen.\u201d Napoleon moest zich overgeven of elders de Beresina oversteken. Ze werden op een goede oversteekplaats bij Studzjanko, ten noorden van Borisov, gewezen (door iemand die Pools sprak). Napoleon gaf opdracht twee bruggen te bouwen in het ijskoude water, op 180 meter afstand van elkaar. Een was voornamelijk bedoeld om de artillerie en de transporteenheden over te zetten; de ander voor de infanterie. De kozakken keken vanaf de rechteroever toe.67<\/a><\/sup><\/p>\n
\"\"
De oever van de Berezina in noordelijke richting, eigen foto (januari 2015)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n
De Berezina die van noord naar zuid stroomt, was nauwelijks bevroren, een meter diep, en gevuld met drijfijs. De rivier was volgens Lachouque ca 30 meter breed, maar volgens Marbot niet breder dan 23 meter.68<\/a><\/sup> Het 29e Bulletin van de Grande Armee (3 december 1812) schatte de breedte vanwege het smeltwater 80 meter, inclusief de moerassige oevers 1.000 meter. Die afstanden blijken zwaar overdreven. Dat de river diep en woest was, is eveneens een onjuiste voorstelling van zaken, enkel in het midden raakten de paarden niet meer de grond.69<\/a><\/sup><\/p>\n
\"Datei:Passage
Oversteek van de Berezina: Een aquarel uit 1812 van de ooggetuige Fournier<\/figcaption><\/figure>\n
Op de 26e begon het opnieuw licht te sneeuwen en werd het opnieuw kouder. Vroeg in de middag stak Oudinot als eerste over en viel de Russen aan. De cavalerie was de rivier zwemmend overgestoken? Om vier uur \u2018s middags was ook de tweede brug klaar, bestemd voor de artillerie. Een aantal maarschalken waaronder Victor en Daendels kregen de opdracht de aftocht te dekken. Nadat Napoleon met zijn 700 \u00e0 800 man gardetroepen en 100 Mammelukken in de middag van 27e november de Berezina was overgestoken, stak Ney over met zijn overgebleven manschappen. Om acht uur \u2018s avonds stort de tweede brug in; pas drie uur later was die hersteld. Om twee uur \u2018s nachts zakte de brug opnieuw in en is zover hersteld dat de overtocht van Victor door kon gaan.70<\/a><\/sup> Om schokken en trillingen te vermijden moesten ze van hun paarden afstijgen en met drie man tegelijk oversteken. De spekgladde brug, net boven de waterspiegel, lag bedekt met paardenmest; geen enkele plank was zichtbaar. De brug schudde en wankelde voortdurend. Pontoniers, die tot hun oksels in het water stonden, waren constant bezig de brug te herstellen. Ze werden elk kwartier afgelost. (Er zou geen wodka, enkel wijn, zijn geweest om zich op te warmen; de pontonniers stierven aan onderkoeling.) Een ongeorganiseerde massa, zorgde voor grote files toen de Russen erin slaagden op de heuvels een batterij in positie te brengen en het vuur te openen op de troepen van Victor. Een houwitzer raakte de brug. T.C.C. Veeren raakte gewond en werd op een slee naar de overkant gebracht. De menigte kwam slechts schoorvoetend vooruit. De oever is moerassig, paarden kwamen vast te zitten en mensen niet meer vooruit. Wie niet meer kon opstaan werd vertrapt. Tot overmaat van ramp begon het opnieuw te sneeuwen.<\/p>\n
\"\"
La B\u00e9r\u00e9zina en hiver sous la neige. L\u2019expression n\u2019a pas d\u2019\u00e9quivalent en russe ou en bi\u00e9lorusse. Photo par Jacques Sierpinski.[http:\/\/www.sierpinski.fr\/-\/galleries\/thema\/le-tresor-de-napoleon]<\/figcaption><\/figure><\/figure>\n
\u201eDurch die viele Passage der Pferde war der vor der Br\u00fccke befindliche Morast beinahe aufget\u00e4ut, soda\u00df die meisten Pferde hier einsanken, die dann durch die Anstrengungen, sich emporzuarbeiten, mehrere Menschen umwarfen, die, da von allen Seiten gedr\u00e4ngt wurde, meistenteils verloren waren. So mu\u00dfte man also, um nach der Br\u00fccke zu gelangen, von einem Pferd aufs andere springen. Wer ausglitschte und unter ein Pferd zu liegen kam, wurde von den Nachfolgenden zertreten.\r\n\r\nWer ungl\u00fccklicherweise die Br\u00fccke verfehlte, denn da man, in den Haufen eingepre\u00dft, nicht wissen konnte, in welcher Direction dieselbe lag, und sich also vom Ohngef\u00e4hr leiten lassen mu\u00dfte, da der Flu\u00df nicht zugefroren war und H\u00fclfe unm\u00f6glich, ertrinken.\r\n\r\nAuf der Br\u00fccke selbst war die Gefahr nicht gro\u00df. Ich war so gl\u00fccklich, diese Br\u00fccke, welche so vielen das Leben kostete, nachmittags 4 Uhr hinter mir zu haben. Das diesseitige Ufer ist mit Holz besetzt.\u201c71<\/a><\/sup><\/pre>\n
\"File:The
De moerassige oever van de Beresina bij Studienka. Het dorp werd afgebroken voor de bouw van de twee bruggen, iets noordelijker. Eigen foto (2015)<\/figcaption><\/figure>\n
Volgens Thiers had zich een grote groep uitvallers 30.000 bij de rivier “genesteld” die was niet van plan verder te trekken. Ze lagen in de sneeuw zonder enige beschutting. Er werden grote vuren aangelegd, maar was niet genoeg brandhout. Er was een overmacht aan Russische soldaten onder Wittgenstein en Tsjitsjagov, die zich inmiddels aan de overkant had opgesteld. Aan beide kanten van de rivier werd gevochten. Oudinot raakte zwaar gewond, en Ney nam het bevel over.<\/p>\n
Napoleon liet Ebl\u00e9 de volgende ochtend (de 29e) de bruggen achter zich verbranden en de ongeorganiseerde meute (6 \u00e0 8.000 woedende mannen en vrouwen) en de troepen onder Partouneaux van 4.000 soldaten, waaronder het 125e regiment, die bij Borisov de Russen afleiden, aan haar lot over; die proberen zwemmend de rivier over te steken. Op de 28e zou het -20\u00b0 C zijn geweest en duizenden stierven van de kou; 15.000 mannen zouden krijgsgevangenen zijn gemaakt. Een totale omsingeling van de Grande Arm\u00e9e<\/em> was mislukt. Napoleon wist te ontsnappen, maar 80% (ca 40.000 man) hebben de overtocht bij de Berezina niet gehaald; 200 kanonnen en een enorme buit zijn achtergelaten. Degenen die de overkant wel hebben gehaald, feliciteren elkaar, maar ze moesten nog 1.400 km lopen naar Vilnius.<\/p>\n
Eind november 1812 bleven de bulletins uit, wat een onheilspellend gevoel gaf; het enige nieuws kwam uit lijsten met Nederlandse doden en vermisten in de\u00a0Courrier van Amsterdam.<\/i> Aanvankelijk moedigden de Fransen deze publicaties aan, in de waan de woede tegen de Russen en Engelsen aan te wakkeren, maar het bleek averechts te werken.72<\/a><\/sup><\/p>\n
\n
\n
\n
Algemeene Vaderlandsche Letteroefeningen<\/i>\u00a01814, deel 2, p. 352-365. Het gaat waarschijnlijk om een vertaling van Sir Robert Kerr Porter,\u00a0A Narrative of the late Campaign in Russia.<\/i> London 1813.73<\/a><\/sup><\/dd>\n<\/dl>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\u2018De terugtocht des Franschen legers van Moscow\u2019. (uit het Eng). In:\u00a0Algemeene Vaderlandsche Letteroefeningen<\/i>\u00a01814, deel 2, p. 394-403.<\/dd>\n<\/dl>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/a><\/p>\n
De Grande Arm\u00e9e<\/em> haastte zich richting Zembin<\/a>, en stopte pas in Kamen<\/a>. Op 30 november was het ‘s nachts -30\u00b0 C; Oudinot die gewond was geraakt, verschanste zich met 25 man in een boerderij, omsingeld door 2.000 kozakken. Op 1 december sneeuwde het hevig; op 5 en 6 december was het -29\u00b0 C en -37\u00b0 C; 8 december was de noodlottigste dag toen het hard begon te waaien? Sommige soldaten werden sneeuwblind, anderen liepen gangreen op omdat ze te dicht bij het vuur kropen. Door de koude was de Grande Arm\u00e9e nog eens de helft van zijn soldaten kwijt geraakt. De wegen leken op een slagveld, zoveel lijken. Er bleek voldoende paardevlees, maar het ontbrak hen aan messen om het vlees af te snijden. Op 9 december kwamen de eersten van de uitgehongerde, en in lompen gehulde horde aan in Vilnius en verstopte de poort, te moe om andere doorgangen te zoeken. Een poging van de officieren op ordelijke wijze de stad binnen te marcheren mislukte. Er kwamen ca 50.000 man de stad binnen, die zeven weken niet goed hadden gegeten. Sommigen leken gek geworden, anderen gedroegen zich debiel volgens sergeant Bourgogne. Toen het dak van een brandende kerk instortte kwamen alsnog velen om. Aan de soldaten werd geld uitgedeeld, zodat ze zich van de noodzakelijke kleding en een maaltijd konden voorzien. De middenstanders sloten hun winkels al gauw. ‘s Nachts werden de Kozakken afgeslagen.<\/p>\n
\"\"<\/a>
Ney op de terugtocht, in het midden van december 1812. Le mar\u00e9chal Ney \u00e0 la redoute de Kowno. l\u2019illustration est tir\u00e9e de “l\u2019Histoire de Napol\u00e9on” de Jacques Marquet de Montbreton de Norvins, publi\u00e9e en 1839.<\/figcaption><\/figure>\n
Murat, die nog strijdlustig was, wilde topoverleg voeren over de te volgen strategie, maar van de ongeveer honderd generaals in de stad kwamen er niet meer dan tien opdagen.74<\/a><\/sup> Murat gaf Louis Henri Loison het bevel een reservedivisie van gerecruteerden die zich in Vilnius bevond langs de weg naar Smarghon of Osziama te posteren om de stad te beschermen tegen 9.000 kozakken die in aantocht waren. \u201cDat bleek een rampzalig idee, want in \u00e9\u00e9n nacht vroren er van de 10.000 mannen, die niet gewend waren in de buitenlucht te overleven, 8.000 dood.”75<\/a><\/sup> Volgens Philippe-Paul de S\u00e9gur vroren er van de divisie, bestaande uit 15.000 man 12.000 dood in drie dagen tijd. Dat zou volgens Zamoyski de in opdracht zijn geweest van Dirk van Hogendorp,76<\/a><\/sup> maar het kan ook van Murat zijn geweest. Loison schijnt een spreekverbod opgelegd te hebben verkregen.<\/p>\n
\"\"
Johannes Hari (I), “Bivouac at Molodetschno during the Night of the 3rd to 4th of December 1812, episode from Napoleon’s Retreat<\/figcaption><\/figure>\n
In his anxiety, the Emperor assembled the marshals who remained with him. These were Berthier, Bessi\u00e8res, Mortier, and Lefebvre; these were saved; they had cleared the obstacle; they had only to continue their retreat through Lithuania, which was open to them; but would they abandon their companions in the midst of the Russian army? No, certainly; and they determined once more to enter Russia, either to deliver, or to perish with them.<\/pre>\n
Op de avond van 5 december besloot Napoleon in Smarghon zich naar Parijs te begeven, voordat het nieuws over de dramatische terugtocht de hoofdstad zou bereiken, zich realiserend dat hij zijn macht zou kunnen verliezen. Hij gaf het bevel over aan Joachim Murat.<\/p>\n
It was seven o'clock in the evening. After giving his last instructions to Murat and the marshals, the Emperor shook their hands affectionately, embraced them all, and got into the carriage, accompanied by Caulaincourt. Duroc and Count Lobau followed him in a sleigh. On the seat of Napoleon's carriage were his Mamluk and Captain W\u0105sowicz, Polish lancers of his Guard, who was to serve as his interpreter. He travelled incognito, under the name of the Duke of Vicenza; and, believing the road to be clear, he was escorted only by a small detachment of Neapolitan lancers.77<\/a><\/sup><\/pre>\n
Op 10 december was Napoleon, enkel vergezeld van generaal Caulaincourt, de Poolse gids en vertaler Stanis\u0142aw Dunin-W\u0105sowicz en een Mammelukse lijfwacht per slee, in Warschau aangekomen. Vandaar nam hij een koets, een berliner van generaal d\u2019Ornano, zijn achterneef, die bij Krasny gewond was geraakt, of hij leende de koets van zijn minister, de heer de Saint-Aignan.78<\/a><\/sup> Op de 14e was hij in Dresden en op de 18e kwam hij \u2018s avonds in Parijs aan; Napoleon verraste zijn vrouw en zijn zoon.<\/p>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
<\/a>
Napoleons n\u00e4chtliche Ankunft in Dresden Morgens um 4 Uhr am 14. Dezember 1812<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
\n
\n
\u201eHet leger trekt verder, een spoor van lijken achterlatend, tot ze op 9 december in Vilnius<\/a> aankomen. Een dag later verschijnen ook [weer] de kozakken en er beginnen hevige gevechten in de straten van Vilnius, tussen de Fransen en de Russen.79<\/a><\/sup><\/pre>\n<\/blockquote>\n<\/div>\n<\/div>\n
Platov en Kutuzov bereikten Vilnius op resp. 10 en 12 december; Ney liet een halve kilometer voor de stad alles verbranden. De Arm\u00e9e<\/em> sloeg in totale verwarring op de vlucht en begaf zich richting Kaunas; de achterhoede stond nog steeds onder bevel van Ney. Ze hebben volgens De Larrey minstens 20.000 man, 300 officieren, zeven generaals alsmede 5.100 zieken en gewonden achtergelaten. De meeste stierfen aan onderkoeling, ondervoeding of typhus. In totaal hebben de Russen 37.000 Franse soldaten begraven op acht verschillende locaties.80<\/a><\/sup> Op 13 december verliet de Keizerlijke Garde (of wat daar van over was) Kaunas en stak de Niemen over.]\u00a0In die nacht stierfen nog 1.500 man die dronken op straat in slaap waren gevallen. Op 14 december verliet Ney enkel vergezeld van officieren en de laatste Fransman, generaal Guillaume-Mathieu Dumas, Rusland. Na vijf maanden was Napoleons invasie voorbij.81<\/a><\/sup><\/p>\n
Op 1 januari 1813 trok het leger Russische leger over de Niemen? Het 1e legerkorps bestond uit nog maar 1.800 man volgens S\u00e9gur en kreeg opdracht zich te verzamelen in Thorn. De Oude Garde bestond uit nog maar 500 man en de Jonge Garde was vernietigd. Op 13 januari gaf ook Joachim Murat, de koning van Napels, er de brui aan en trok naar Itali\u00eb. Hij deed het bevel over aan Eug\u00e8ne de Beauharnais, die op 31 december 1812 was verslagen bij Kwidzyn (Marienburg) in Noord-Polen.<\/p>\n
Van de circa half miljoen tot 582.700 man, die met tussenpozen Rusland hadden betreden, keerden er slechts 35.000 of 58.000 terug (waaronder volgens het NIMH 400 Nederlanders). Er waren 41 generaals, 1.298 officieren en 167.510 manschappen gevangengenomen. Van de 1.372 stukken geschut werden er slechts 240 gered; 1.131 gingen verloren.<\/p>\n
Volgens (eerste, mogelijk verouderde) Russische bronnen stierven 206.424 man, 236.706 zijn gevangen genomen, waaronder 3.441 officieren; 951 kanonnen, 100.000 musketten en 27.000 karren met ammunitie gingen verloren. Mijn bron uit ca 1830 houd ik nog even achterwege totdat ik meer duidelijkheid heb over de auteur.<\/p>\n
Ondanks een enorme hoeveelheid \u2018overwinningsmonumenten\u2019 die hedentendage nog overal in Rusland zichtbaar zijn, blijft het feit dat Napoleons leger is verslagen door Napoleons eigen besluiteloosheid, een voorspelbare en volstrekt falende logistiek, en de extreme winterse omstandigheden. Niet door superieure Russische militaire operaties.82<\/a><\/sup> Napoleon had zijn leger verzwakt door overal garnizoenen achter te laten. Zelf noemde hij zijn beslissing om toch naar Moskou te gaan, en vervolgens daar te lang te blijven zijn grootste fout en schijnt gezegd te hebben: “Van het verhevene naar het belachelijke is slechts \u00e9\u00e9n stap en slechts het nageslacht heeft een oordeel te vellen.”<\/p>\n
\"\"<\/a>
Bis Dezember 1812 soll es zwar 81.000 R\u00fcckkehrer gegeben haben, doch kaum 1.500 Franzosen waren noch kampff\u00e4hig<\/figcaption><\/figure>\n
De oorlog telde aan beide zijden mogelijk een miljoen slachtoffers. Het totaal aantal krijgsgevangenen wordt geschat op 144 tot 200.000? Van de ca 66.000 man in het Ie legerkorps onder Davout lukte het duizend man om terug te keren. Van de 249 Friezen is van 15 bekend dat ze zijn teruggekeerd uit Rusland.83<\/a><\/sup><\/p>\n
Het 33e regiment infanterie de ligne bleef nog even bestaan, het nam nieuwe rekruten op, die in 1813 nog streden bij Erfurt en Hamburg. Het regiment is eind mei 1814 opgeheven en de restanten zijn samengevoegd met het 32e.84<\/a><\/sup> 85<\/a><\/sup><\/p>\n
\n
\n
<\/a>
Carte figurative des pertes successives en hommes de l\u2019Arm\u00e9e Fran\u00e7aise dans la campagne de Russie 1812\u20131813, eine im Jahr 1861 ver\u00f6ffentlichte Grafik zu den Verlusten der Napoleonischen Armee von 1812\/13 von C.F. Minard. Die Temperaturangaben sind in R\u00e9aumur (\u221230 \u00b0R\u00e9aumur = \u221237,5 \u00b0Celsius). N.B. De Slag bij Krasnoi kende Minard niet?<\/figcaption><\/figure>\n
Externe links<\/h2>\n
Smith, Digby George. Napoleon against Russia: A Concise History of 1812<\/a> Het hele boek staat op internet; zeer gedetailleerd en lezenswaardig.<\/p>\n
Blatter aus meinem Portefeuille, im Laufe des Feldzugs 1812 in Russland, an Ort und Stelle gezeichnet von C.W. v. Faber du Faur,und mit erlauternden Andeutungen begleitet<\/a><\/p>\n
Christian Wilhelm Faber du Faur (1780-1857) Drawings and lithographs<\/a><\/p>\n
Campagne de Russie de 1812, website met veel illustraties op lokatie<\/a><\/p>\n
Fotos door Jan Stabl<\/a><\/p>\n<\/div>\n
Referenties<\/h2>\n<\/div>\n
Deze tekst is beschikbaar onder CC-BY-SA\/GFDL<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n
<\/div>\n
    \n
  1.  Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 150 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  2.  De veldtogt in Rusland, in het jaar 1812 door Carl von Clausewitz<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  3.  Maloyaroslavets: The monastery that survived Napoleon\u2019s last charge in the east<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  4.  https:\/\/napoleonchronicles.wordpress.com\/2026\/02\/02\/captain-etienne-benitons-experiences-in-the-grande-armee-vii\/ ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  5.  https:\/\/artoftherussias.wordpress.com\/2012\/12\/09\/1812-part-14\/ ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  6.  Roberts, A. (2015) Napoleon: A Life<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  7.  Mars et Historia, p. 10<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  8.  Roberts, A. (2015) Napoleon: A Life<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  9.  Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 63; F. Glinka ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  10.  De paarden waren niet voorzien van hoefijzers met winterbeslag. Met name binnen het hoefijzer vormt zich dan een sneeuwbal. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  11.  H.P. Everts, Campagne et captivit\u00e9 de Russie, p. 147 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  12.  Belarus in wartime Situation in the regions occupied by Napoleon’s troops<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  13.  1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  14.  Friezen onder Napoleon<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  15.  Hollandsch penning-magazijn voor de jeugd<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  16.  1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  17.  H.P. Everts, Campagne et captivit\u00e9 de Russie, p. 146 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  18.  Russische Veldtocht; 15.000 Nederlandse militairen<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  19.  Memoirs of Sergeant Bourgogne, p. 80 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  20.  Funnekotter, p. 223-225 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  21.  Richard K. Riehn, 1812 Napoleon’s Russian Campaign<\/i>, p. 349. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  22.  Napoleonica: AU MAR\u00c9CHAL BERTHIER, MAJOR G\u00c9N\u00c9RAL DE LA GRANDE ARM\u00c9E<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  23.  Empire Of France Under Napoleon Vol. VIII \u2026 Door Marie Joseph Louis Adolphe Thiers<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  24.  A. Zamoyski (2004), p. 409-411, p. 369-370 in de Nederlandse vertaling (2005). ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  25.  Rusland tegen Napoleon Door Dominic Lieven<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  26.  French Infantry During the Napoleonic Wars<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  27.  Die Deutschen in Ru\u00dfland 1812, II S. 65<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  28.  During the Patriotic War of 1812 the second battle by Krasnoye village was fought<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  29.  Battle of Krasnoi<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  30.  Memoirs of sergeant Bourgogne, p.109<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  31.  During the Patriotic War of 1812 the second battle by Krasnoye village was fought<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  32.  NNBW<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  33.  The Anatomy Of Glory; Napoleon And His Guard, A Study In Leadership by Commandant Henri Lachouque<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  34.  F.H.A. Sabron (1898) Geschiedenis van het 124ste regiment infanterie van Linie onder keizer Napoleon I<\/span>, p. 21 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  35.  \u2018Allons, grenadiers, abordez ces bat\u00e2rds\u2019 Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  36.  History of Europe (from 1789 to 1815), p. 80 by sir Archibald Alison (1st bart.)<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  37.  With Napoleon\u2019s Guard in Russia: The Memoirs of Major Vionnet, 1812 Door Louis Joseph Vionnet, Jonathan North<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  38.  Battle of Krasnoi<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  39.  B. Funnekotter, p. 243 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  40.  1812: The Great Retreat Door Paul Britten Austen<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  41.  Memoirs of sergeant Bourgogne, p.115<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  42.  De Navorscher \u2013 Een middel tot gedachtenwisseling en letterkundig verkeer \u2026 , Amsterdam, 1939, pp. 111\u2013116. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  43.  L. Akersloot van Houten, luit-kol. De Jongh en Schuurman, kap. G.W. van Winsheym, kap. C.G.J. van Ingen, kap. G.A. de Hardt, Schreuder, onderluitenant J.P. van Gorkum, en adjudant-majoor Everts ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  44.  Carnets et journal sur la campagne de Russie : extraits du Carnet de La Sabretache, anne\u0301es 1901-1902-1906-1912. Baron Jean Jacques Germain Pelet; M.E. Jordens; Guillaume Bonnet; Henri-Pierre Everts. Paris : Librairie Historique F. Teisse\u0300dre, 1997. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  45.  Sabron, p. 110 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  46.  Sabron, p. 112-113 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  47.  Adj-Majoor Everts, Lt-Kol de Jongh, en A. Schuurman, Kapitein G.W. van Winsheym (?), J.H. de Hart (?), and G.J.J van Ingen (?), luitenant J.D.B Wilkens, onderluitenant F.M. Hellewich [NIMH<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  48.  God redde Nederland door Jan Kuiper<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  49.  Tindal, Ralph Dundas, baron (NNWB)<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  50.  Bijdragen tot de krijgsgeschiedenis van Napoleon Bonaparte: Veldtogten van … Door Ernst van L\u00f6ben Sels<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  51.  \u2018Allons, grenadiers, abordez ces bat\u00e2rds\u2019 Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  52.  During the Patriotic War of 1812 the second battle by Krasnoye village was fought<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  53.  A. Zamoyski (2004), p. 409-411 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  54.  <\/span>Geschichte Napoleons und der gro\u00dfen Armee im Jahre 1812, Volume 4 Door Paul Philippe de S\u00e9gur<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  55.  Zamoyski (2004) p. 424  ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  56.  <\/span>\u2018Allons, grenadiers, abordez ces bat\u00e2rds\u2019 Het derde regiment grenadiers van de keizerlijke garde door drs. M. van der Hoeven<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  57.  Russisch-Deutscher Krieg gegen Frankreich (I. 1812)<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  58.  George Blond (1979) La Grande Arm\u00e9e, p. 383 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  59.  Nieuwen utilen almanach en wegwyzer der stad Gend, in ‘t bezonder …, Volume 23<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  60.  Hollandsch penning-magazijn voor de jeugd<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  61.  History of the Expedition to Russia by Comte de Philippe-Paul S\u00e9gur<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  62.  Art of the Russias<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  63.  Sabron, 112, 114; Funnekotter, p. 287 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  64. \u00a0Eugen Tarl\u00e9: Napoleon. R\u00fctten und Loening, Berlin 1963 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  65.  Leo Tolstoy (2006) War and Peace. Translated by Louise & Aylmer Maude. Wordsworth Classics of World Literature, Book XV, chapter 10, p. 864 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  66.  THE BRIDGES THAT \u00c9BL\u00c9 BUILT<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  67.  Twaalf kilometer ten zuiden van Borisov werd in de nacht van de 25e op de 26e gefingeerd dat er een brug zou worden gebouwd om Tsjitsjakov op een dwaalspoor leiden van de werkelijke oversteekplaats. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  68.  hoechstens-so-breit-wie-rue-royale-in-paris<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  69.  De Berezina wordt gevoed door meer dan vijftig zijrivieren, maar vervoert eenderde minder water dan de Maas, IJssel of Schelde! Ze stroomt vanuit een enkele kilometers noordelijker gelegen uitgestrekt moerasgebied van 20.000 ha, en heeft derhalve weinig verval. ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  70.  Jongh de J.W (1911) Schoolplaten voor de vaderlandse geschiedenis  ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  71.  Wie mein Ururururgro\u00dfonkel 1812 die Beresina \u00fcberlebte<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  72.  https:\/\/www.dbnl.org\/tekst\/_bil002201201_01\/_bil002201201_01_0004.php ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  73.  https:\/\/dn790000.ca.archive.org\/0\/items\/narrativeofcampa02port\/narrativeofcampa02port.pdf ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  74.  B. Funnekotter, p. 271 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  75.  B. Funnekotter, p. 271; Memoirs of sergeant Bourgogne, p. 217 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  76.  Zamoyski (2004), p. 504-505 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  77.  https:\/\/www.napoleon-series.org\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/History-of-the-Campaign-of-Russia-Part-72.pdf ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  78.  https:\/\/www.gutenberg.org\/cache\/epub\/63575\/pg63575-images.html Thiers (1855) deel XV ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  79.  Russische Veldtocht<\/a>; 15.000 Nederlandse militairen ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  80.  Ver buiten de muren van Vilnius werden al in de zomer van 1812 minstens 7.200 man begraven; de doodsoorzaak typhus of ondervoeding.[99. Mass grave of Napoleon’s soldier in December 1812 by Rimantas Jankausas<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  81.  B. Funnekotter, p. 277 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  82. \u00a0Victor A.C. Remouchamps<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  83.  E.J. Rieksen, Bijlagen, p. 196 ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  84.  M\u00e9miores des Hommes, Minist\u00e8re de la Defense<\/a> ↩<\/a><\/span><\/li>\n
  85.  Het\u00a03\u00e9me de grenadiers<\/i> kon bij haar aankomst in Smolensk op 16 augustus nog maar op een totale sterkte van iets meer dan 1.000 man rekenen; een verlies van ruim 600 man door ziekte, honger en desertie sinds haar vertrek uit Dresden. Bij aankomst in Vilnius op 6 december 1812 had het\u00a03\u00e9me de grenadiers<\/i> nog maar een totale sterkte van 41 man; ruim 500 Nederlandse grenadiers hadden de opoffering bij Uvarovo niet overleefd. Van de 1.600 uit Parijs vertrokken grenadiers in februari 1812, overleefden in totaal 97% de Russische veldtocht niet. ↩<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n
    <\/div>\n
    <\/path><\/svg><\/i> \"Loading\"<\/p>\n
    <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
      Op 13 oktober was er lichte vorst; Napoleon moest een beslissing nemen. Tussen 19 en 22 oktober, vijf weken nadat Napoleon Moskou was binnengetrokken met 90.000 man en 20.000 zieken, verliet de Grande Arm\u00e9e, de hoofdstad in ZW-richting, op zoek naar levensmiddelen en in de hoop via een omweg Smolensk te kunnen bereiken. Veel … Lees verder De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n
    <\/div>\n
    <\/path><\/svg><\/i> \"Loading\"<\/p>\n
    <\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":2615,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-4346","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"a3_pvc":{"activated":true,"total_views":8915,"today_views":0},"yoast_head":"\nDe Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht - Taco Tichelaar<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"  Op 13 oktober was er lichte vorst; Napoleon moest een beslissing nemen. Tussen 19 en 22 oktober, vijf weken nadat Napoleon Moskou was binnengetrokken met 90.000 man en 20.000 zieken, verliet de Grande Arm\u00e9e, de hoofdstad in ZW-richting, op zoek naar levensmiddelen en in de hoop via een omweg Smolensk te kunnen bereiken. Veel … Lees verder De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht →\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taco Tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-06T06:30:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"960\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"639\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"49 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/\",\"name\":\"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht - Taco Tichelaar\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/11\\\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg\",\"datePublished\":\"2016-11-06T21:48:49+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-06T06:30:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/11\\\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2016\\\/11\\\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg\",\"width\":960,\"height\":639},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Napoleon in Holland\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/napoleon-in-holland\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\",\"name\":\"Taco Tichelaar\",\"description\":\"geschiedenis, huisonderzoek\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\"},\"description\":\"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/taco.tichelaar\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/taco-tichelaar-a01036221\\\/\",\"https:\\\/\\\/en.wikipedia.org\\\/wiki\\\/User:Taksen\"],\"knowsAbout\":[\"18e eeuw\"],\"knowsLanguage\":[\"duits\",\"engels\",\"nederlands\",\"fries\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht - Taco Tichelaar","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht","og_description":"  Op 13 oktober was er lichte vorst; Napoleon moest een beslissing nemen. Tussen 19 en 22 oktober, vijf weken nadat Napoleon Moskou was binnengetrokken met 90.000 man en 20.000 zieken, verliet de Grande Arm\u00e9e, de hoofdstad in ZW-richting, op zoek naar levensmiddelen en in de hoop via een omweg Smolensk te kunnen bereiken. Veel … Lees verder De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht →","og_url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/","og_site_name":"Taco Tichelaar","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","article_modified_time":"2026-04-06T06:30:51+00:00","og_image":[{"width":960,"height":639,"url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"49 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/","name":"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht - Taco Tichelaar","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg","datePublished":"2016-11-06T21:48:49+00:00","dateModified":"2026-04-06T06:30:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/#primaryimage","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg","contentUrl":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2016\/11\/1928393_357948984383758_8079658697680137578_n.jpg","width":960,"height":639},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/hans-tigchelaar-en-het-33e-rli-deel-ii\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Napoleon in Holland","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/napoleon-in-holland\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"De Grande Arm\u00e9e en het 33e RLI, deel II: de terugtocht"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/","name":"Taco Tichelaar","description":"geschiedenis, huisonderzoek","publisher":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","caption":"admin"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g"},"description":"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d","sameAs":["https:\/\/tacotichelaar.nl","https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/taco-tichelaar-a01036221\/","https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/User:Taksen"],"knowsAbout":["18e eeuw"],"knowsLanguage":["duits","engels","nederlands","fries"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4346","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4346"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4346\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12691,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4346\/revisions\/12691"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4346"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}