{"id":444,"date":"2013-10-14T09:15:57","date_gmt":"2013-10-14T07:15:57","guid":{"rendered":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=444"},"modified":"2026-01-30T13:55:44","modified_gmt":"2026-01-30T11:55:44","slug":"baruch-de-spinoza","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/","title":{"rendered":"Baruch de Spinoza, filosoof"},"content":{"rendered":"<p><b>Baruch Spinoza<\/b>, ofwel <i>Benedictus de Spinoza<\/i> in het <a title=\"Latijn\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Latijn\">Latijn<\/a> en <i>Bento de Espinosa<\/i> of <i>d&#8217;Espinosa<\/i> in het <a title=\"Portugees\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Portugees\">Portugees<\/a>, (<a title=\"Amsterdam\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Amsterdam\">Amsterdam<\/a>, <a title=\"24 november\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/24_november\">24 november<\/a> <a title=\"1632\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1632\">1632<\/a> \u2013 <a title=\"Den Haag\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Den_Haag\">Den Haag<\/a>, <a title=\"21 februari\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/21_februari\">21 februari<\/a> <a title=\"1677\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1677\">1677<\/a>) was een Nederlands <a title=\"Filosoof\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Filosoof\">filosoof<\/a>, wiskundige, politiek denker uit de vroege of radicale <a title=\"Verlichting (stroming)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Verlichting_%28stroming%29\">Verlichting<\/a>.<\/p>\n<p>Onder de <a title=\"Natuurfilosofie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Natuurfilosofie\">natuurfilosofen<\/a> is hij een radicaal die de <a title=\"Wonderen van Jezus\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wonderen_van_Jezus\">wonderen van Christus<\/a> ontkende en geen andere verklaring accepteerde dan die gebaseerd op de <a title=\"Rede\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rede\">rede<\/a>. Hij stelde dat de Bijbelse <a title=\"Profeten\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Profeten\">profeten<\/a> gewone mensen waren met een uitzonderlijke <a title=\"Verbeeldingskracht\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Verbeeldingskracht\">verbeeldingskracht<\/a> die niet namens God spraken.<\/p>\n<p>Spinoza ontwikkelde een filosofie waarin theologie geen rol speelde en ongeacht welke religie toepasbaar is. Hij stelde dat God en natuur hetzelfde zijn en dat inzicht in de natuur ook de kennis van het goddelijke verhoogt.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-1\">[1]<\/a>\u00a0<\/sup>In zekere zin is God \u2018alles\u2019 en dus valt hij samen met de volledige natuur.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-1' id='fnref-444-1' onclick='return fdfootnote_show(444)'>1<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Vanwege zijn grondige kennis van het <a title=\"Hebreeuws\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hebreeuws\">Hebreeuwse<\/a> <a title=\"Idioom\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Idioom\">idioom<\/a> is Spinoza van belang geweest voor de <a title=\"Bijbelwetenschap\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Bijbelwetenschap\">Bijbelwetenschap<\/a>. Zijn boeken waren tweehonderd jaar lang verboden in Europa, omdat zijn <a title=\"Historische Bijbelkritiek\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Historische_Bijbelkritiek\">historische Bijbelkritiek<\/a> zou leiden tot <a title=\"Athe\u00efsme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Athe%C3%AFsme\">athe\u00efsme<\/a> en <a title=\"Fatalisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Fatalisme\">fatalisme<\/a>.<\/p>\n<p>Spinoza was een volgeling en criticus van <a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Ren\u00e9 Descartes<\/a> en een tijdgenoot van <a title=\"Nicolas Malebranche\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Malebranche\">Nicolas Malebranche<\/a> en <a title=\"Gottfried Wilhelm Leibniz\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gottfried_Wilhelm_Leibniz\">Gottfried Leibniz<\/a>, eveneens <a title=\"Rationalisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rationalisme\">rationalisten<\/a> van de vroege <a title=\"Moderne filosofie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Moderne_filosofie\">moderne filosofie<\/a>. Als politiek denker vond hij dat de macht van de staat nooit aan een enkeling toevertrouwd mocht worden, omdat daar misbruik van gemaakt zou worden.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-2\">[2]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>&#8220;Veel van wat over Spinoza&#8217;s priv\u00e9leven geschreven is, lijkt verzonnen te zijn om hiaten op te vullen. Desondanks zijn de verhalen vaak verworden tot legendes&#8221;.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-5\">[5]<\/a><\/sup><\/p>\n<p><b>Inhoud<\/b><\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Biografie\">1 Biografie<\/a>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Familie\">1.1 Familie<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Jeugd\">1.2 Jeugd<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Zoekend\">1.3 Zoekend<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Verstoting\">2 Verstoting<\/a>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Leerling_Van_den_Enden\">2.1 Leerling Van den Enden<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Optica\">2.2 Optica<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Rijnsburg_en_Voorburg\">2.3 Rijnsburg en Voorburg<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Den_Haag\">2.4 Den Haag<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Bezoek\">2.5 Bezoek<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Overlijden\">2.6 Overlijden<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Boekenkast\">3 Boekenkast<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Postume_werken\">4 Postume werken<\/a>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Spinoza.27s_correspondenten\">4.1 Spinoza&#8217;s correspondenten<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Liefdesleven\">4.2 Liefdesleven<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Werk\">5 <\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Spinozisme_versus_athe.C3.AFsme_en_the.C3.AFsme\">Spinozisme versus athe\u00efsme en the\u00efsme<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Invloed_spinozisme\">6 Invloed spinozisme<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Varia\">8 Varia<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Bibliografie\">9 Bibliografie<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Zie_ook\">11 Zie ook<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#Externe_links\">12 Externe links<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p><b>Biografie<\/b><\/p>\n<p><b>Familie<\/b><br \/>\nDe<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Sefardische Joden\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sefardische_Joden\">Sefardische<\/a><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span>familie de Spinoza (d&#8217;Espinosa in het Portugees) kwam volgens sommige historici uit de plaats<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Espinosa de los Monteros\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Espinosa_de_los_Monteros\">Espinosa de los Monteros<\/a>, bij<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Burgos (Spanje)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Burgos_(Spanje)\">Burgos<\/a><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span>in Spanje. Toen de joden die zich niet tot het christendom hadden bekeerd, uit Spanje werden verdreven, begon een van Spinoza&#8217;s voorouders een handel in<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Vidigueira\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vidigueira\">Vidigere<\/a>. Enige jaren nadat Portugal (in 1580) was ingelijfd bij het Spaanse rijk, trok de familie Spinoza naar het tolerantere Frankrijk.<\/p>\n<p>Isaac, een van Spinoza&#8217;s grootvaders, begon rond 1592 een handelsonderneming in het protestantse Nantes, andere leden trokken naar Rouaan.<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><\/sup><span class=\"Apple-converted-space\"> Na de moord op Hendrik IV <\/span>werden de Joden in 1615 Frankrijk uitgezet, maar het schijnt dat hij eerst na 1620 naar Rotterdam trok. Om zijn bedrijf voort te zetten en het<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Embargo\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Embargo\">embargo<\/a><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span>van Spanje te omzeilen, handelde hij via zijn contacten in Nantes.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 589px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Jodenbreestraat_Amsterdam_from_a_map_of_1625.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/0d\/Jodenbreestraat_Amsterdam_from_a_map_of_1625.png\/260px-Jodenbreestraat_Amsterdam_from_a_map_of_1625.png\" alt=\"\" width=\"589\" height=\"435\" data-file-width=\"774\" data-file-height=\"573\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">De Breestraat (nu Jodenbreestraat) in Amsterdam in 1625. De grijze rechthoek geeft de lokatie aan van de huidige Mozes en Aaronkerk. De Vloonburch Steech heet nu Houtkopersdwarsstraat. Het noorden ligt rechts-onder<\/figcaption><\/figure>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<div><\/div>\n<\/div>\n<div>\n<figure style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"\" src=\"https:\/\/kog.nu\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/BK-KOG-1364-686x500.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"218\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Willem Kick (toegeschreven aan), kist beschilderd met vogels en bloemen, Amsterdam, 1620-1625, hout, verlakt, 21,9 x 25,4 x 17,9 cm. (BK-KOG-1364).<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<p>Zijn zoon Michael (Miguel) de Spinosa &#8211; rond 1588\/89 geboren in Vidigere, gelegen in het zuiden van Portugal &#8211; trouwde rond 1622\/23 in Amsterdam met zijn volle nicht Rachel, wonend op de Houtgracht, die evenwel in februari 1627 overleed. Zij was de dochter van Abraham Spinosa (de Nantes). De familie Spinosa huurde van goudleermaker Willem Kick het achterhuis.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-2' id='fnref-444-2' onclick='return fdfootnote_show(444)'>2<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div>In 1625 verkreeg Michiel het recht namens zijn schoonvader op te treden; in 1627 stierf zijn vrouw in de kraam. In 1628 hertrouwde Michael Spinosa met Hanna Deborah uit Lissabon.<sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-10\">[10]<\/a><\/sup> Op de Franse Wikipedia heet zij Ana D\u00e9bora Gomes Garc\u00eas de Espinosa, vermoedelijk dus ook familie. Op 24 november 1632 schonk zij het leven aan Baruch. Hij had een jongere broer Gabriel: de oudere Isaac was een halfbroer.<\/div>\n<div class=\"magnify\"><\/div>\n<div class=\"magnify\">\n<figure id=\"attachment_1321\" aria-describedby=\"caption-attachment-1321\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000135.JPG-nieuw.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1321 size-medium\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000135.JPG-nieuw-300x242.jpg\" alt=\"P1000135.JPG, nieuw\" width=\"300\" height=\"242\" srcset=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000135.JPG-nieuw-300x242.jpg 300w, https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000135.JPG-nieuw-1024x825.jpg 1024w, https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000135.JPG-nieuw.jpg 1529w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1321\" class=\"wp-caption-text\">Frederiks, J.G. (1890) Kohier van den 200-sten penning voor Amsterdam en onderhoorige plaatsen over 1631. Op folio 154v wordt de oud-oom van Spinoza (aan moeders kant) genoemd.<\/figcaption><\/figure>\n<pre><span class=\"Apple-converted-space\">In 1631 behoorde Abraham Spinosa, alias Manuel Rodrigues, de schoonvader van Michiel de Spinoza, tot de rijkere Amsterdammers, en was betrokken bij de handel op Brazili\u00eb? Sefardische handelaren in hadden vaak twee identiteiten, een joodse en een christelijke, die werd ingezet al naar gelang de omstandigheden. Zijn \"buurman\" was destijds Jasper Balthusz, de knecht van de regenten van het Oudezijds Huiszittenhuis.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-3' id='fnref-444-3' onclick='return fdfootnote_show(444)'>3<\/a><\/sup><\/a>\u00a0\r\n<\/span><\/pre>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"magnify\">Het geboortehuis zou volgens Theun de Vries en Jan Romein op het eiland <a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Vlooienburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vlooienburg\">Vlooienburg <\/a>hebben gestaan, maar daarvoor zijn nauwelijks aanwijzingen. Veel aannemelijker is de toenmalige Houtgracht, waar Michael met zijn tweede vrouw en voormalige schoonvader in het achterhuis woonde; niet bij de Vlooienburgsteeg op nummer 41 volgens de mythe,<sup class='footnote'><a href='#fn-444-4' id='fnref-444-4' onclick='return fdfootnote_show(444)'>4<\/a><\/sup><\/a> maar op 59 of 61, de plek waar sinds 1837 de <a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" title=\"Mozes en A\u00e4ronkerk\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Mozes_en_A%C3%A4ronkerk\">Mozes en A\u00e4ronkerk <\/a>staat<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-11\">[11]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-12\">[12]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-13\">[13]<\/a><\/sup><sup class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><sup class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-14\">[14]<\/a><\/sup><\/sup><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"magnify\">\n<figure id=\"attachment_1322\" aria-describedby=\"caption-attachment-1322\" style=\"width: 258px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a style=\"font-weight: bold; background-color: transparent; font-size: 16px;\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000160.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1322\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000160-300x225.jpg\" alt=\"P1000160\" width=\"258\" height=\"193\" srcset=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000160-300x225.jpg 300w, https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000160-1024x768.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 258px) 100vw, 258px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1322\" class=\"wp-caption-text\">Die Lebensgeschichte Spinoza, p. 98.<\/figcaption><\/figure>\n<figure id=\"attachment_1318\" aria-describedby=\"caption-attachment-1318\" style=\"width: 295px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000141.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1318\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000141-300x197.jpg\" alt=\"P1000141\" width=\"295\" height=\"194\" srcset=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000141-300x197.jpg 300w, https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000141-1024x671.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 295px) 100vw, 295px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1318\" class=\"wp-caption-text\">Historische gids van Amsterdam (1974), opnieuw bewerkt door Mr H.F. Wijnman, p. 205.<\/figcaption><\/figure>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<figure id=\"attachment_1320\" aria-describedby=\"caption-attachment-1320\" style=\"width: 291px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000140.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1320\" src=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000140-300x197.jpg\" alt=\"P1000140\" width=\"291\" height=\"191\" srcset=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000140-300x197.jpg 300w, https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1000140-1024x672.jpg 1024w\" sizes=\"auto, (max-width: 291px) 100vw, 291px\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1320\" class=\"wp-caption-text\">Kohier van de 8e penning uit de jaren 1650-1653. Willem Kick, inmiddels overleden en Michael Spinoza staan beide als eigenaar vermeld.<\/figcaption><\/figure>\n<p>Michael handelde op Malaga en Sal\u00e9 in Marokko, toen Barbarije genoemd. In 1636 werd Michael Spinosa ingeschreven als onafhankelijk handelaar, bovendien als een van de parnassim (kerkvoogden of ouderlingen) benoemd. In 1638 werd de Talmud Torah opgericht, een samengaan van drie huissynagoges; het naastgelegen pand bood vanaf die tijd onderdak aan een schooltje. Baruchs moeder stierf in november 1638. De familie de Spinosa bestond toen waarschijnlijk uit vijf kinderen<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-15\">[15]<\/a><\/sup><span class=\"Apple-converted-space\"> want u<\/span>it het derde huwelijk van de weduwnaar Michael de Spinoza met de 40-jarige\u00a0 Esther de Spinoza uit Lissabon in april 1641 zijn geen kinderen bekend.<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-16\">[16]<\/a><\/sup> Volgens de ondertrouwakte woonde de bruidegom toen op Vlooienburg, maar de kans is groot dat Michael er tegenover woonde, zoals in 1650 toen hij de verponding betaalde, een achtste van de huurwaarde. N.B. Oudere verpondingregisters van deze wijk bestaan niet. Bij de Wisselbank had hij inmiddels een rekening opgebouwd met<em> f<\/em> 28.052,88; een jaar later was dat \u00a01.323,11.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-5' id='fnref-444-5' onclick='return fdfootnote_show(444)'>5<\/a><\/sup><\/p>\n<figure style=\"width: 1920px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/c\/c6\/Reinier_Nooms%2C_called_Zeeman%2C_The_Ferry_to_Naarden_%28Het_Naerder_veer%29%2C_NGA_33957.jpg\/1920px-Reinier_Nooms%2C_called_Zeeman%2C_The_Ferry_to_Naarden_%28Het_Naerder_veer%29%2C_NGA_33957.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1028\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">In een van de huizen op de achtergrond heeft de familie Spinoza gewoond, in het midden de <a href=\"https:\/\/www.rijksmuseum.nl\/en\/collection\/RP-P-OB-20.507\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Leprozengracht door Reinier Nooms, 1657 &#8211; 1662 Rijksmuseum<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<pre class=\"magnify\">In 1650 was David Torres een van de eigenaren van het naastgelegen pand op de Houtgracht (zijn compagnon of medebewoner was Mattheus Lopes). Op 23 juni 1682 verkochten de erfgenamen David en Judica Torres het pand aan Annetje Hendriksz, de weduwe van Gerrit Kalkhoven, die als strovrouw fungeerde en het op haar beurt op 13 januari 1690 verkocht aan Johannes Vroom, een medicus uit Breda, en de broer van de priester in de Mozes en A\u00e4ronschuilkerk. (Ondertussen was men begonnen met de uitbreiding van de schuilkerk, nog voor de koop rond was en de toestemming was verkregen van het stadsbestuur.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-6' id='fnref-444-6' onclick='return fdfootnote_show(444)'>6<\/a><\/sup> De schuilkerk was de grootste in Amsterdam en tussen 1680 en 1690 werden er 5.607 kinderen gedoopt.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-7' id='fnref-444-7' onclick='return fdfootnote_show(444)'>7<\/a><\/sup><\/pre>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<pre class=\"magnify\">Johannes Vroom had op 23 februari 1682 het voormalige woonhuis van de  erfgenamen van Agnieta van Ayta, gekocht.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-8' id='fnref-444-8' onclick='return fdfootnote_show(444)'>8<\/a><\/sup> Omdat het pand belast was met een \"fide\u00ef-commis\" mocht het niet uit de familie Bambeeck verdwijnen zonder toestemming van de overige familieleden. De erfgenamen, <span class=\"reference-text\">Anna en Marten gaven echter in november 1680 opdracht aan hun stiefvader Nicolaes Uyttenbosch het pand de A\u00e4ron en het achterliggende pand te verkopen aan Johannes de Vroom, nadat zij waren verarmd in het Rampjaar 1672.<\/span> Ze procedeerden bij het Hof van Holland om de verkoop toch door te zetten. Hun moeder, Agnieta van Ayta, de weduwe van Jan Ackersloot, woonachtig in Hillegom, was een erfgenaam de weduwe Van Bambeeck, die het pand 15 oktober 1648 had gekocht van de erfgenamen van Willem Kick.<\/pre>\n<\/div>\n<div class=\"thumbinner\">\n<pre class=\"magnify\">Aan de andere kant van de familie Spinoza woonde in 1650 Gon\u00e7alves Dias Pato. Naar het zich laat aanzien was hij huurder en geen eigenaar, net als Manuel Mendes, zijn voorganger, want er zijn geen koopakten op hun naam. (Dit lijkt op een onzinnig detail, maar koopakten bevatten meestal ook de namen van de buren, zodat duidelijk wie naast wie woonde in die tijd maar de situatie is vooralsnog niet eenduidig.)<\/pre>\n<div><\/div>\n<div class=\"magnify\">Op 2 juni 1650 trouwde Miriam, een zus van Baruch, met Samuel de Casseres, een rabbijn-in-opleiding tevens bibliothecaris, uit de Batavierstraat.<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-21\">[21]<\/a><\/sup> Miriam stierf het jaar daarop in de kraam. Haar halfzus Rebecca de Spinosa sprong in om de verzorging van de pasgeboren Daniel op zich te nemen.<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-22\">[22] <\/a><\/sup>In oktober 1652 kwam zijn stiefmoeder te overlijden. In maart 1654 stierf ook zijn vader, eveneens begraven op Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel.<\/div>\n<div><\/div>\n<p>Baruch nam samen met zijn jongere broer Gabri\u00ebl de handel in wijn, olijfolie, rozijnen, vijgen en amandelen van zijn vader over. De firma had in 1652 een schip gehuurd en bevracht, maar is onderweg gekaapt.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-9' id='fnref-444-9' onclick='return fdfootnote_show(444)'>9<\/a><\/sup> Het zelfde of een ander schip werd in mei 1653 geplunderd door zeerovers en opgebracht naar Sal\u00e9. Zijn omzet daalde van 61.883,18 of m.i. 49.946 of gulden in 1651 naar 11.246 gulden in 1654.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-10' id='fnref-444-10' onclick='return fdfootnote_show(444)'>10<\/a><\/sup> Dat de firma failliet zou zijn, kan betwijfeld worden, maar de firma had binnen enkele jaren te maken gehad met zwaren tegenslagen.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-5' id='fnref-444-5' onclick='return fdfootnote_show(444)'>5<\/a><\/sup><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"thumbinner\">\n<h6>Isaac, Antonio en Gabriel Alvares<\/h6>\n<p align=\"left\">In augustus 1644 trouwde de 19-jarige Theodor Alvares van Parijs met Sara Vaez; zijn zwager was was getuige? Hij was de jongere broer van de juwelier Gabriel Alvares (ca 1622-1692). Er zijn ook nog Isaac, Aron, Philip en een Josef Alvares allen uit Parijs afkomstig en zonen van Henrique (Daniel) Alvares en Gracia da Costa? Isaac Alvares (1625-1684) begon een diamantslijperij in het pand genaamd <em>De gecroonde diamant <\/em>op Uilenburg, waarschijnlijk in de Batavierstraat.<\/p>\n<p align=\"left\"><sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><\/sup>In mei 1655 kregen de broers Antonio en Gabriel Alvares ruzie met Baruch de Spinoza (Bento Dispinose) over een nog te betalen rekening. Op 7 mei 1655 had Baruch een handgemeen met de Antonio Alvares, waarbij Spinoza&#8217;s hoed op de grond viel en is platgetrapt.<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\" style=\"line-height: 1; unicode-bidi: -webkit-isolate;\"><a style=\"text-decoration: underline; color: #0b0080; background: none;\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;action=submit#cite_note-24\">[24] <\/a><\/sup>Omdat Antonio 500 gulden schuldig was aan Spinoza en hij zijn belofte om snel te betalen steeds maar niet nakwam, liet Spinoza hem gijzelen in de herberg &#8220;<em>De Vier Hollanders<\/em>&#8221; niet ver van de Beurs in de <a title=\"Nes (Amsterdam)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nes_(Amsterdam)\">Nes<\/a>. Antonio nodigde Spinoza uit om de zaak op te lossen, maar toen hij arriveerde gaf hij Spinoza een vuistslag.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-12' id='fnref-444-12' onclick='return fdfootnote_show(444)'>12<\/a><\/sup><sup class='footnote'><a href='#fn-444-13' id='fnref-444-13' onclick='return fdfootnote_show(444)'>13<\/a><\/sup><sup class='footnote'><a href='#fn-444-14' id='fnref-444-14' onclick='return fdfootnote_show(444)'>14<\/a><\/sup> De 22-jarige Antonio is in bewaring steld?<sup class='footnote'><a href='#fn-444-15' id='fnref-444-15' onclick='return fdfootnote_show(444)'>15<\/a><\/sup><\/p>\n<p align=\"left\">Volgens zijn eerste biograaf Johann K\u00f6hler (gelatiniseerd: Colerus) het Baruch raadzaam leek om tijdelijk Amsterdam te verlaten. Hij vond onderdak in of bij Ouderkerk aan de Amstel.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-41\">[41]<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-42\">[42] <\/a><\/sup>Of dat voorbij de banpaal was en in de buurt van het landhuis <em>Tulpenburgh<\/em> kan betwijfeld worden. Er is ook een andere verklaring mogelijk. In het najaar van 1655 heerste de <a title=\"Pest (ziekte)\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/ziekte-oversterfte-en-begraafregisters-in-amsterdam-1650-1700\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">pestepidemie<\/a> in Amsterdam; degenen die het zich konden veroorloven, kochten een tuin met buitenhuisje of trokken de stad uit.<\/p>\n<p align=\"left\">Op 16\/23 maart 1656 liet Spinoza zich onder voogdij stellen door de stedelijke autoriteiten, en niet door de Parnassim zoals gebruikelijk. De weeskamer stelde Louis Crayers als voogd over hem aan. Niet lang daarna heeft zijn voogd een verzoek ingediend bij de Hoge Raad, waarin om ontheffing is gevraagd als gevolg van Spinoza&#8217;s &#8220;jeugdige onzekerheid&#8221;. Dat verzoek is een week later gehonoreerd<sup class='footnote'><a href='#fn-444-16' id='fnref-444-16' onclick='return fdfootnote_show(444)'>16<\/a><\/sup> met als gevolg niet langer achtervolgd kon worden door de schuldeisers van zijn vader, die verwikkeld was in nog een ander faillissement.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-17' id='fnref-444-17' onclick='return fdfootnote_show(444)'>17<\/a><\/sup> (Volgens de Hollandse wetgeving kon hij zich daardoor met terugwerkende kracht handelingsonbekwaam laten verklaren).<sup class='footnote'><a href='#fn-444-18' id='fnref-444-18' onclick='return fdfootnote_show(444)'>18<\/a><\/sup> Pas enkele maanden nadat hij een beroep deed op de Hollandse wetgeving is hij in de ban gedaan. Het was volgens Odette Vlessing onbestaanbaar in de joodse gemeenschap dat iemand het joodse erfrecht en het joodse huwelijksrecht niet naleefde en dat iemand op 23-jarige leeftijd meerderjarig werd verklaard.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-18' id='fnref-444-18' onclick='return fdfootnote_show(444)'>18<\/a><\/sup><\/p>\n<p align=\"left\">Niet lang daarna, op 27 juli 1656 werd Spinoza uit de Sefardische gemeenschap verstoten.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-34\">[34]<\/a><\/sup> De op schrift gestelde banvloek is bewaard gebleven en daarin wordt hem verweten dat hij er &#8216;vreselijke ketterijen&#8217; en &#8216;monsterlijke daden&#8217; op nahield. De verstoting hield mede in dat zijn familieleden geen contact met hem mochten hebben, noch hem op een of andere wijze mochten ondersteunen.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-35\">[35]<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-36\">[36] <\/a><\/sup>Belangrijk is dat Spinoza nog geen enkel boek had gepubliceerd dat op bezwaren zou hebben kunnen gestuit.<\/p>\n<p align=\"left\">De precieze redenen voor de cherem blijven onduidelijk; verklaringen vari\u00ebren van religieuze en intellectuele afwijking tot sociale en economische spanningen binnen de gemeenschap.\u00a0In de historiografie zijn zowel religieus-intellectuele als economisch-politieke verklaringen voor de cherem voorgesteld; pogingen om deze tot \u00e9\u00e9n exclusieve oorzaak te herleiden blijken methodisch problematisch.<\/p>\n<p><b>Leerling Van den Enden<\/b><\/p>\n<p>Spinoza wilde Latijn leren en schreef zich in bij de <a title=\"Latijnse school\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Latijnse_school\">Latijnse school<\/a> in Amsterdam van de ex-jezu\u00efet <a title=\"Franciscus van den Enden\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Franciscus_van_den_Enden\">Franciscus van den Enden<\/a> die door zijn eerste biografen als Spinoza&#8217;s filosofische en politieke leermeester wordt genoemd. Dat zal vlak voor of na zijn verbanning kunnen zijn geweest; het is niet duidelijk.\u00a0Rond zijn zevenentwintigste levensjaar had Spinoza zich ontwikkeld tot een onafhankelijk denker; de precieze aard van zijn vroege opvattingen blijft onduidelijk.<\/p>\n<p><b>Zoekend<\/b><\/p>\n<p data-start=\"267\" data-end=\"901\">Vanaf het midden van de zeventiende eeuw hield het intellectuele Europa zich intensief bezig met de vraag naar <strong data-start=\"378\" data-end=\"390\">waarheid<\/strong> en met de betrouwbaarheid van de Bijbel als historische bron. In 1655 publiceerde <strong data-start=\"473\" data-end=\"514\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Isaac La Peyr\u00e8re<\/span><\/span><\/strong> in Amsterdam zijn controversi\u00eble opvattingen over de menselijke geschiedenis, waarin hij de traditionele bijbelse chronologie ter discussie stelde. Ook geleerden als <strong data-start=\"681\" data-end=\"722\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Athanasius Kircher<\/span><\/span><\/strong> onderzochten natuurverschijnselen met het oog op hun plaats in het bijbelse wereldbeeld, bijvoorbeeld door zich af te vragen of er v\u00f3\u00f3r de zondvloed al regenbogen hadden bestaan.<\/p>\n<p data-start=\"903\" data-end=\"1368\"><strong data-start=\"903\" data-end=\"944\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Baruch Spinoza<\/span><\/span><\/strong> benaderde dit soort vragen niet theologisch, maar natuurkundig. Hij bestudeerde het verschijnsel van de regenboog vanuit de optica, die pas sinds de ontdekking van de brekingswetten door <strong data-start=\"1132\" data-end=\"1173\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Willebrord Snellius<\/span><\/span><\/strong> adequaat verklaard kon worden. In 1657 correspondeerde Spinoza met <strong data-start=\"1241\" data-end=\"1282\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Christiaan Huygens<\/span><\/span><\/strong> over deze kwestie, evenals over onderwerpen als waarschijnlijkheid en kansberekening.<\/p>\n<p data-start=\"199\" data-end=\"795\">Zijn morele reflecties en overpeinzingen over de <strong data-start=\"248\" data-end=\"280\">onsterfelijkheid van de ziel<\/strong> sloten aan bij een breder filosofisch debat.[26] <strong data-start=\"330\" data-end=\"371\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Baruch Spinoza<\/span><\/span><\/strong> werd daarbij aanvankelijk sterk be\u00efnvloed door <strong data-start=\"419\" data-end=\"460\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Ren\u00e9 Descartes<\/span><\/span><\/strong>, die uitvoerig had geschreven over de verhouding tussen lichaam en ziel. Daarnaast bestudeerde Spinoza het werk van <strong data-start=\"577\" data-end=\"618\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Gersonides<\/span><\/span><\/strong> over de onsterfelijkheid van de ziel, evenals dat van <strong data-start=\"673\" data-end=\"714\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Maimonides<\/span><\/span><\/strong>, arts en filosoof, die had getracht de Bijbel met de filosofie te verzoenen.[27]<\/p>\n<p data-start=\"797\" data-end=\"1373\">Spinoza verwierp deze benadering echter radicaal. Hij achtte de opvattingen van Maimonides <strong data-start=\"888\" data-end=\"940\">schadelijk, nutteloos en innerlijk tegenstrijdig<\/strong>, omdat zij filosofisch redeneren ondergeschikt maakten aan religieuze openbaring.[28][29] Het verbinden van filosofie met een openbaringsgodsdienst beschouwde hij als een fundamenteel problematische, zo niet onmogelijke onderneming. Spinoza loste dit spanningsveld op door de <strong data-start=\"1217\" data-end=\"1284\">theologie expliciet ondergeschikt te verklaren aan de filosofie<\/strong>, en haar te beperken tot het domein van moraal en gehoorzaamheid, niet van waarheid.[30]<\/p>\n<p data-start=\"200\" data-end=\"577\"><strong data-start=\"200\" data-end=\"241\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Baruch Spinoza<\/span><\/span><\/strong> verzette zich al in een vroeg stadium tegen het antropomorfe godsbeeld, tegen het idee van de uitverkiezing van het Joodse volk en tegen de goddelijke oorsprong van de Bijbel.[31] Ook stelde hij de herkomst van de Tien Geboden ter discussie en legde hij grote nadruk op het belang van een deugdzaam leven, los van geopenbaarde geboden.\u00a0Mogelijk speelden zijn contacten met andersdenkenden hierbij een rol, zoals met <strong data-start=\"659\" data-end=\"700\"><span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Juan de Prado<\/span><\/span><\/strong> in 1659.[32]<\/p>\n<p><b>Optica<\/b><\/p>\n<p>Spinoza verwierf de vaardigheid van het lensslijpen op een onbekend moment en via onbekende leermeesters. Hoewel hij contacten had met diamantbewerkers in de buurt, betreft dit een ander ambacht. Het ligt daarom voor de hand zijn lensslijpen te zien als een uitvloeisel van zijn wetenschappelijke belangstelling voor optica en waarneming, eerder dan als voortzetting van een handels- of gildepraktijk. Met <a title=\"Johannes Hudde\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Hudde\">Johannes Hudde<\/a> correspondeerde Spinoza over de <a title=\"Brandpuntsafstand\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Brandpuntsafstand\">brandpuntsafstand<\/a>. <a title=\"Theodor Kerckring\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Theodor_Kerckring\">Theodor Kerckring<\/a> die over een microscoop van de hand van Spinoza beschikte, Leibniz en <a title=\"Christiaan Huygens\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Christiaan_Huygens\">Christiaan Huygens<\/a> roemden de kwaliteit van Spinoza&#8217;s lenzen.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-43\">[43]<\/a><\/sup><\/p>\n<p><b>Rijnsburg en Voorburg<\/b><\/p>\n<p>In 1661 is Spinoza vanuit Leiden (of Amsterdam) met een slijpmolen,<br \/>\neen kist met boeken en het ouderlijk <strong>hemelbed<\/strong> afgereisd naar <a title=\"Rijnsburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rijnsburg\">Rijnsburg<\/a>.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-20' id='fnref-444-20' onclick='return fdfootnote_show(444)'>20<\/a><\/sup> Hij trok in bij de chirurgijn en Collegiant Herman Hooman, afkomstig uit Enkhuizen. Dat &#8220;pannekoekhuisje&#8221; staat nu bekend als het <a title=\"Rijnsburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rijnsburg#Spinozahuisje\">Spinozahuis<\/a>.<\/p>\n<p>De Amsterdamse vriendenkring rondom Spinoza was klein, maar trouw. In besloten gezelschap werden zijn teksten becommentarieerd. De kring bestond uit de koopman\/filosoof Pieter Balling, die werk van Spinoza vertaalde naar het Nederlands; <a title=\"Jarig Jelles\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jarig_Jelles\">Jarig Jelles<\/a>, een voormalige koopman in zuidvruchten op de <span style=\"color: #000000;\"><a style=\"color: #000000;\" title=\"Herengracht (Amsterdam)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Herengracht_%28Amsterdam%29\">Herengracht<\/a><\/span>, die hij al sinds 1654 kende; Jan Rieuwertsz, de uitgever van Spinoza&#8217;s werken, die in zijn winkel in de Dirk van Hasseltsteeg onderdak bood aan vrijdenkers, tevens geldschieter; de evenoude doopsgezinde koopman in koloniale waren Simon Joosten de Vries van de Blauwburgwal die hem veradoreerde en een jaargeld verstrekte; de arts en latinist <a title=\"Johannes Bouwmeester\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Bouwmeester\">Johannes Bouwmeester<\/a>, de arts en schrijver <a title=\"Lodewijk Meyer\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lodewijk_Meyer\">Lodewijk Meyer<\/a>, de hoogleraar <a title=\"Burchard de Volder\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Burchard_de_Volder\">Burchard de Volder<\/a> in Leiden, <a title=\"Adriaen Koerbagh\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Adriaen_Koerbagh\">Adriaen Koerbagh<\/a> en zijn broer <a title=\"Johannes Koerbagh\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Koerbagh\">Johannes Koerbagh<\/a>. De nog jonge, maar getalenteerde theologiestudent Johannes Casearius die inwoonde in Rijnsburg onderwees hij in de leer van Descartes.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-20' id='fnref-444-20' onclick='return fdfootnote_show(444)'>20<\/a><\/sup>[<a href=\"https:\/\/spinozaweb.org\/people\/25\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/spinozaweb.org\/people\/25<\/a>]<\/p>\n<p>De jaren dat hij in Rijnsburg verbleef, behoorden tot zijn meest vruchtbare. In 1663 kwam het eerste deel van de <i><a title=\"Ethica (Spinoza)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ethica_%28Spinoza%29\">Ethica<\/a><\/i> als manuscript in de handen van zijn Amsterdamse vrienden. Datzelfde jaar verhuisde hij naar Voorburg, waar hij introk bij de schilder Dani\u00ebl Tydeman aan de Kerkstraat. Daar werkte hij verder aan zijn <i>Ethica<\/i>. Spinoza bestreed ondertussen de opvatting dat hij een athe\u00efst zou zijn, maar slaagde daar niet goed in.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-45\">[45]<\/a><\/sup> In 1663 schreef Spinoza Beginselen der Cartesiaanse Wijsbegeerte (<em>Principia philosophiae cartesianae<\/em>). Dit is het enige werk dat tijdens zijn leven is uitgebracht en voluit zijn naam op de titel vermeldt. In de winter van 1664-1665 heeft Spinoza ongeveer drie maanden op het stille platteland nabij Schiedam heeft gewoond ten huize van Alewijn Gijsen, een zwager van zijn Simon Joosten de Vries. Naar het zich laat aanzien had Spinoza daar ook kontakt met de Rotterdamse advocaat en Collegiant Adriaen Paets (1631-1686).<\/p>\n<p>Henry Oldenburg, met wie Spinoza correspondeerde over <a title=\"Robert Boyle\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Boyle\">Robert Boyle<\/a> en <a title=\"Pierre Gassendi\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Gassendi\">Pierre Gassendi<\/a>, werd in 1667 twee maanden opgesloten in de <a title=\"Tower of London (gebouw)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Tower_of_London_%28gebouw%29\"><i>Tower of London<\/i><\/a>. Verondersteld wordt dat de opsluiting te maken had met zijn contact met Spinoza.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-46\">[46]<\/a><\/sup> Adriaen Koerbagh bracht in 1669 het boek &#8216;<em>Een Ligt schijnende in duystere Plaatsen<\/em>&#8216; uit, dat de geest ademt van Spinoza&#8217;s filosofie. Koerbagh werd voor godslastering veroordeeld tot tien jaar <a title=\"Rasphuis (Amsterdam)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rasphuis_%28Amsterdam%29\">rasphuis<\/a> en stierf enkele maanden later.<\/p>\n<p><b>Den Haag<\/b><\/p>\n<p>Tussen 1669 en 1671 verhuisde Spinoza naar Den Haag. Hij kreeg kost en inwoning bij een weduwe op de <a title=\"Nieuwe Kerk (Den Haag)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nieuwe_Kerk_%28Den_Haag%29\">Stille Veerkade<\/a>, maar toen dat te duur voor hem werd, verhuisde hij naar de <a title=\"Paviljoensgracht\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Paviljoensgracht\">Paviljoensgracht<\/a>. Hier huurde hij een zolderkamer bij een Lutherse ouderling.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-47\">[47]<\/a><\/sup> Hij zou in dit &#8220;<a title=\"Spinozahuis\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Spinozahuis\">Spinozahuis<\/a>&#8220;, dat voorheen eigendom was van de landschapschilder <a title=\"Jan van Goyen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_van_Goyen\">Jan van Goyen<\/a>, tot aan zijn dood blijven wonen. Het pand is verkocht aan de erfgenamen van Jan Steen.<\/p>\n<p>Spinoza deed in 1669 een poging om kennis te maken met <a title=\"Cosimo III de' Medici\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Cosimo_III_de%27_Medici\">Cosimo III de&#8217; Medici<\/a>. De behoudende prins weigerde hem te ontmoeten toen hij een bezoek bracht aan het theater, waar Willem III in een ballet optrad. Spinoza had ondertussen het <i>Godgeleerd-staatkundig Vertoog<\/i>, ofwel de <i>Tractatus theologico-politicus<\/i> geschreven, dat in 1670 anoniem werd gepubliceerd. Het zou het oudste pleidooi <sup class='footnote'><a href='#fn-444-22' id='fnref-444-22' onclick='return fdfootnote_show(444)'>22<\/a><\/sup> zijn voor de <a title=\"Vrijheid van meningsuiting\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vrijheid_van_meningsuiting\">vrijheid van meningsuiting<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-48\">[48]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In het <a title=\"Rampjaar\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rampjaar\">rampjaar<\/a> 1672 greep de lynchpartij op <a title=\"Johan de Witt\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johan_de_Witt\">Johan de Witt<\/a> en zijn broer <a title=\"Cornelis de Witt (regent)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Cornelis_de_Witt_%28regent%29\">Cor<\/a>n<a title=\"Cornelis de Witt (regent)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Cornelis_de_Witt_%28regent%29\">elis<\/a> hem zeer aan. Spinoza was dermate geschokt, dat hij &#8216;s nachts een pamflet schreef met de titel <i>Ultimi Barbarorum<\/i> de ergste barbaren) om het bij de <a title=\"Gevangenpoort (Den Haag)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gevangenpoort_%28Den_Haag%29\">Gevangenpoort<\/a> op te hangen.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-49\">[49]<\/a><\/sup> Zijn huisbaas, Hendrik van der Spyck, wist hem tegen te houden door de voordeur op slot te draaien.<\/p>\n<p>In het voorjaar van 1673 werd hem een professoraat wijsbegeerte aangeboden aan de <a title=\"Universiteit van Heidelberg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Universiteit_van_Heidelberg\">Universiteit van Heidelberg<\/a>, waar zijn medestander <a title=\"Samuel von Pufendorf\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Samuel_von_Pufendorf\">Samuel von Pufendorf<\/a> had gedoceerd,<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-50\">[50]<\/a><\/sup> maar Spinoza bedankte voor de eer &#8220;&#8230; aangezien ik nooit lust heb gevoeld in het openbaar te doceren, kan ik er niet toe komen deze prachtige gelegenheid aan te grijpen, hoewel ik de zaak lange tijd bij mijzelf overwogen heb&#8221;.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-51\">[51]<\/a><\/sup> Het is mogelijk dat men hem op diplomatieke wijze te verstaan had gegeven niet de beginselen van de <a title=\"Nederduits Gereformeerde Kerk\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nederduits_Gereformeerde_Kerk\">Nederduits Gereformeerde Kerk<\/a> aan te vallen.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-52\">[52]<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-53\">[53]<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-54\">[54]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In datzelfde jaar reisde hij naar de stad Utrecht, die de Fransen al een jaar bezet hielden. Spinoza wilde met de Franse legeraanvoerder <a title=\"Lodewijk II van Bourbon-Cond\u00e9\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lodewijk_II_van_Bourbon-Cond%C3%A9\">Lodewijk II van Bourbon-Cond\u00e9<\/a> van gedachten wisselen over de vredeskansen en werd ontvangen door <a title=\"Frans van Montmorency (1628-1695)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frans_van_Montmorency_%281628-1695%29\">maarschalk de Luxembourg<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-55\">[55]<\/a><\/sup> De gesprekken gingen niet door omdat de zieke Cond\u00e9 terugreisde naar Frankrijk.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-56\">[56]<\/a><\/sup> Bij zijn terugkeer zou Spinoza zijn verdacht van spionage of landverraad en zich volgens Jan Romein maandenlang schuilhouden.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-57\">[57]<\/a><\/sup><\/p>\n<p><b>Bezoek<\/b><\/p>\n<p>De Utrechtse arts <a title=\"Lambert van Velthuysen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lambert_van_Velthuysen\">Lambert van Velthuysen<\/a> had kritiek op het godsbeeld van Spinoza. Hij beschuldigde Spinoza van blinde overgave aan het <a title=\"Noodlot (term)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Noodlot_%28term%29\">noodlot<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-58\">[58]<\/a><\/sup> De God die Spinoza schetste had geen goddelijke wil. Daardoor was volgens Van Velthuysen niet langer aan God af te meten wat \u2018goed\u2019 en wat \u2018kwaad\u2019 was. <a title=\"Moraal\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Moraal\">Moraal<\/a> en deugdzaamheid werden zo in de waagschaal gesteld, en dat had allerlei onzekerheden ten gevolg. Ook werd volgens Van Velthuysen de waarde van de Bijbel aangetast. Want als God geen moreel oordeel gaf, dan was de Bijbel weinig meer dan retoriek. Spinoza was niet onder de indruk en stuurde Van Velthuysen een gepeperde brief.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-59\">[59] <\/a><\/sup>Desalniettemin hielden Spinoza en Van Velthuysen contact. Vanaf 1673 bezochten ze elkaar regelmatig en hielpen elkaar bij het uitbrengen van teksten.<\/p>\n<p>In 1674 is het <a title=\"Tractatus theologico-politicus\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Tractatus_theologico-politicus\">Tractatus theologico-politicus<\/a> (Theologisch-politiek traktaat) in Nederland verboden. Spinoza begon een correspondentie met de Duitse natuurkundige en wiskundige <a title=\"Ehrenfried W. von Tschirnhaus\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ehrenfried_W._von_Tschirnhaus\">Ehrenfried W. von Tschirnhaus<\/a>, die voorheen in Leiden studeerde. <a title=\"Jonathan Israel\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jonathan_Israel\">Jonathan Israel<\/a> stelt dat de discussies tussen beiden over de vrije wil, de motivatie van de mens, <a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">Descartes<\/a>\u2019 wetten van de beweging en andere vraagstukken duidelijk de meest stimulerende waren in de laatste fase van Spinoza\u2019s leven.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-61\">[61]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Albert Burgh (1650-1708), <a title=\"Franciscanen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Franciscanen\">franciscaan<\/a> in Rome, schreef Spinoza op 11 september 1675 een beroemd geworden brief om Spinoza op zijn <a title=\"Rationalisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rationalisme\">rationalistische<\/a> dwalingen en ongeloof in Christus te wijzen.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-23' id='fnref-444-23' onclick='return fdfootnote_show(444)'>23<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In 1676 kwam <a title=\"Leibniz\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Leibniz\">Leibniz<\/a> op bezoek. De twee filosofen voerden lange gesprekken, onder andere over het begrip <a title=\"Zielsverhuizing\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Zielsverhuizing\">zielsverhuizing<\/a> bij <a title=\"Pythagoras\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pythagoras\">Pythagoras<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-62\">[62]<\/a><\/sup><\/p>\n<p><b>Overlijden<\/b><\/p>\n<p>In zijn laatste levensjaren kreeg Spinoza regelmatig bezoek van de arts en alchemist George Arent Schuller uit de Kalverstraat. De 25-jarige Amsterdamse medicus stelde in februari 1677 dat Spinoza niet lang meer te leven had. Kort daarna, op 21 februari, stierf Spinoza aan een longziekte, naar verluidt <a title=\"Tuberculose\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Tuberculose\">tuberculose<\/a>. Door zijn vrienden werd hij begraven op het kerkhof van de <a title=\"Nieuwe Kerk (Den Haag)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nieuwe_Kerk_%28Den_Haag%29\">Nieuwe Kerk<\/a> in Den Haag. Voor zijn laatste reis werden zes koetsen ingehuurd.<\/p>\n<p><b>Boekenkast<\/b><\/p>\n<p>Spinoza bezat bij zijn overlijden honderdzestig boeken: zesennegentig in het Latijn, zeventien meertalig, zestien in het Spaans, dertien in het Nederlands en tien in het Hebreeuws. De belangrijkste onderwerpen waren taalwetenschap, klassieke en eigentijdse gedichten, theologie, politieke theorie, wiskunde, natuurwetenschap en filosofie. Zijn zus Rebecca weigerde de geringe opbrengst.<\/p>\n<p>Spinoza bezat naast alle werken van Descartes, het meetkundig en rekenkundig verzamelwerk <a title=\"Elementen van Euclides\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elementen_van_Euclides\">Elementen<\/a> van <a title=\"Euclides van Alexandri\u00eb\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Euclides_van_Alexandri%C3%AB\">Euclides<\/a>, ook een reisverslag naar Spanje van de hand van <a title=\"Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Cornelis_van_Aerssen_van_Sommelsdijck\">Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck<\/a>, de <a title=\"Epigram\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Epigram\">epigrammen<\/a> van <a title=\"Marcus Valerius Martialis\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Marcus_Valerius_Martialis\">Marcus Valerius Martialis<\/a>, astronomische werken van <a title=\"Philippus Lansbergen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Philippus_Lansbergen\">Philippus Lansbergen<\/a> en een medisch werk van <a title=\"Nicolaes Tulp\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nicolaes_Tulp\">Nicolaes Tulp<\/a>.<\/p>\n<p><b>Postume werken<\/b><\/p>\n<p>Zijn lessenaar, met daarin zijn voltooide en onvoltooide manuscripten, werd naar de uitgever Jan Riewertsz gebracht. Nog in zijn overlijdensjaar verscheen <i><a title=\"Opera Posthuma (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Opera_Posthuma&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Opera Posthuma<\/a><\/i> (&#8216;Postume werken&#8217;). Deze werd vertaald door <a title=\"Jan Hendrik Glazemaker\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Hendrik_Glazemaker\">Jan Hendriksz Glazemaker<\/a> en in 1677 gepubliceerd als <i>De nagelaten geschriften van B.d.S.<\/i> Een verbod op publicatie door de <a title=\"Staten van Holland\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Staten_van_Holland\">Staten van Holland<\/a> heeft de verspreiding niet kunnen stoppen.<\/p>\n<p><b>Spinoza&#8217;s correspondenten<\/b><\/p>\n<p>Spinoza heeft gecorrespondeerd met diverse personen. Hij bewaarde de binnengekomen brieven en de kladversies van de verstuurde brieven. Akkerman e.a.: <i>Briefwisseling, vertaald uit het Latijn en uitgegeven naar de bronnen<\/i> bevat 88 brieven van en aan Spinoza, met de volgende correspondenten.<\/p>\n<div align=\"center\">\n<table border=\"0\" cellspacing=\"3\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>Pieter Balling<\/td>\n<td>Willem van Blijenbergh<\/td>\n<td><a title=\"Johannes Bouwmeester\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Bouwmeester\">Johannes Bouwmeester<\/a><\/td>\n<td>Hugo Boxel<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-63\">[63]<\/a><\/sup><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"Robert Boyle\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Robert_Boyle\">Robert Boyle<\/a><\/td>\n<td>Albert Burgh<\/td>\n<td>Johann Ludwig Fabritius<\/td>\n<td><a title=\"Johannes Georgius Graevius\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Georgius_Graevius\">Johann Georg Graevius<\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"Jarig Jelles\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jarig_Jelles\">Jarig Jelles<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Johannes Hudde\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_Hudde\">Johannes Hudde<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Gottfried Wilhelm Leibniz\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gottfried_Wilhelm_Leibniz\">Gottfried Leibniz<\/a><\/td>\n<td>Johan van der Meer<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"Lodewijk Meyer\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lodewijk_Meyer\">Lodewijk Meyer<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Henry Oldenburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Henry_Oldenburg\">Henry Oldenburg<\/a><\/td>\n<td>Jacob Ostens<\/td>\n<td>George Hermann Schuller<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><a title=\"Niels Stensen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Niels_Stensen\">Nicolaus Steno<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Ehrenfried Walther von Tschirnhaus\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ehrenfried_Walther_von_Tschirnhaus\">Ehrenfried Walther von Tschirnhaus<\/a><\/td>\n<td><a title=\"Lambert van Velthuysen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lambert_van_Velthuysen\">Lambert van Velthuysen<\/a><\/td>\n<td>Simon de Vries<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<p><b>Liefdesleven<\/b><\/p>\n<p>Spinoza is zijn gehele leven ongetrouwd gebleven, maar hij was niet de eenzame vrijgezel. De overlevering vermeldt slechts \u00e9\u00e9n geval van zijn interesse in het andere geslacht, voor Clara Maria van den Enden, de manke dochter van zijn leermeester. Deze zou Spinoza hebben afgewezen en in 1671 trouwen met <a title=\"Theodoor Kerckrinck\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Theodoor_Kerckrinck\">Theodoor Kerckrinck<\/a>. Het verhaal wordt echter in twijfel getrokken.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-64\">[64]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In een smaadgedicht uit 1683 lijkt <a title=\"Joachim Oudaen (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Joachim_Oudaen&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Joachim Oudaen<\/a> te impliceren dat Spinoza <a title=\"Homoseksualiteit\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Homoseksualiteit\">homoseksueel<\/a> was; dat is niet onmogelijk, maar hiervoor bestaan geen andere aanwijzingen dan de relatie met de inwonende theologiestudent die de jalousie opriep van Simon Joosten de Vries.<\/p>\n<p><b>Werk<\/b><\/p>\n<p>Spinoza&#8217;s denken combineert <a title=\"Ren\u00e9 Descartes\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ren%C3%A9_Descartes\">cartesiaanse<\/a> <a title=\"Metafysica\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Metafysica\">metafysische<\/a> en <a title=\"Epistemologie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Epistemologie\">epistemologische<\/a> principes met elementen uit het oude <a title=\"Stoa\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Stoa\">sto\u00efcisme<\/a> en het middeleeuwse, joodse rationalisme tot een zeer origineel systeem. Zijn zeer naturalistische opvattingen over God, de wereld, de mens en de kennis dienen om een \u200b\u200bmorele filosofie te funderen, gericht op de controle van de hartstochten, wat leidt tot deugd en geluk.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-65\">[65]<\/a><\/sup> Hij beschouwde de mens als een extern aangestuurde machine, terwijl de mens zelf zich vrij waant.<\/p>\n<p><b>Spinozisme versus athe\u00efsme en the\u00efsme<\/b><\/p>\n<p>Er bestaan verschillende interpretaties over de religieuze opvattingen van Spinoza. Voor sommigen is Spinoza een boegbeeld van het <a title=\"Athe\u00efsme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Athe%C3%AFsme\">athe\u00efsme<\/a>, volgens anderen eerder van het <a title=\"Panthe\u00efsme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Panthe%C3%AFsme\">panthe\u00efsme<\/a>. De basis van zijn stelsel is zijn neutraal <a title=\"Monisme (filosofie)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Monisme_%28filosofie%29\">monistische<\/a> Godsopvatting. Spinoza had een heel ander godsbegrip dan de drie <a title=\"Monothe\u00efsme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Monothe%C3%AFsme\">monothe\u00efstische<\/a> <a title=\"Religie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Religie\">religies<\/a>.<\/p>\n<p>Volgens Spinoza was God niet de schepper van de wereld, maar de wereld een onderdeel van het goddelijke.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-67\">[67]<\/a><\/sup> Wonderen zijn volgens Spinoza niet het bewijs van goddelijke macht, maar van menselijke <a title=\"Onwetendheid\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Onwetendheid\">onwetendheid<\/a>. Spinoza vond dat de aanwezigheid van God niet bewezen wordt door wonderen, maar door de orde in de natuur. Als we de oorzaken van ons handelen niet kennen, spreken we over de <a title=\"Vrije wil\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vrije_wil\">vrije wil<\/a>, maar voor Spinoza was dit een gevolg van onwetendheid. Volgens Spinoza is onwetendheid het voornaamste obstakel bij het nastreven van een deugdzaam leven, niet <a title=\"Ego\u00efsme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ego%C3%AFsme\">ego\u00efsme<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-68\">[68]<\/a><\/sup> Goed en kwaad moeten volgens hem beschouwd worden als gelijkwaardig aan gezond en ongezond. Overgaan van passiviteit naar activiteit is volgens Spinoza altijd overweldigend, bevrijdend en vreugdevol.<\/p>\n<p><b>Invloed spinozisme<\/b><\/p>\n<p>Het genootschap <a title=\"Nil Volentibus Arduum\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nil_Volentibus_Arduum\">Nil Volentibus Arduum<\/a> (Latijn voor &#8216;niets is moeilijk voor hen die willen&#8217;) was het motto van een roemrucht gezelschap van intellectuelen, opgericht in Amsterdam in 1669, naar het voorbeeld van de <a title=\"Acad\u00e9mie Fran\u00e7aise\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Acad%C3%A9mie_Fran%C3%A7aise\">Acad\u00e9mie Fran\u00e7aise<\/a>. Het was mede opgericht om onder de dekmantel van een cultureel gezelschap vrijelijk te kunnen discussi\u00ebren over de spinozistische filosofie, die zij wilde verspreiden.<\/p>\n<p>Door wat bekend is geworden als de <a title=\"Panthe\u00efsme Controverse (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Panthe%C3%AFsme_Controverse&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Panthe\u00efsme Controverse<\/a>, kwam de filosofie van Spinoza eind achttiende eeuw binnen Europa opnieuw in de belangstelling. De dichter <a title=\"Gotthold Ephraim Lessing\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gotthold_Ephraim_Lessing\">Lessing<\/a> gaf in 1780 de Duitse filosoof <a title=\"Friedrich Heinrich Jacobi\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Heinrich_Jacobi\">Jacobi <span style=\"color: #000000;\">die Spinoza wilde bestrijden<\/span><\/a>te kennen dat er geen andere filosofie was dan die van Spinoza en niet zo gauw een andere naam zou weten.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-24' id='fnref-444-24' onclick='return fdfootnote_show(444)'>24<\/a><\/sup> Spinoza had invloed op het Duitse idealisme en de vroeg-romantiek. <span style=\"color: #000000;\">Filosofen als<\/span> <a title=\"Hegel\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hegel\">Hegel, <\/a>Fichte, <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/biographien-deutsch\/friedrich-schlegel\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Schlegel<\/a> <a title=\"Romantiek (stroming)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Romantiek_%28stroming%29\"><span style=\"color: #000000;\">en de schrijver <\/span><\/a><a title=\"Goethe\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Goethe\">Goethe<\/a><span style=\"color: #000000;\"> knoopten bij hem aan.<sup class='footnote'><a href='#fn-444-25' id='fnref-444-25' onclick='return fdfootnote_show(444)'>25<\/a><\/sup><\/span> Rond 1800 was de belangstelling voor Spinoza&#8217;s werk dusdanig groot, dat er in 1802 in Jena voor het eerst een Duitse uitgave van zijn verzameld werk gepubliceerd werd.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-69\">[69]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Ook <a title=\"Albert Einstein\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Einstein\">Albert Einstein<\/a> bewonderde hem en vond aansluiting bij zijn abstracte godsbeeld. <i>&#8220;Ik geloof in de God van Spinoza, die zichzelf openbaart in de wetmatige harmonie van het heelal, en niet in een God die zich bemoeit met het lot en de handelingen van mensen&#8221;<\/i>, schreef Einstein. In 1920 bezocht hij Rijnsburg en schreef hij een gedicht getiteld &#8220;Zu Spinozas Ethik&#8221;.<\/p>\n<p>In de <a title=\"20e eeuw\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/20e_eeuw\">twintigste eeuw<\/a> zijn twee bloeiperioden van het spinozisme aan te wijzen. De eerste was een Spinoza-cultus in de <a title=\"Weimarrepubliek\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Weimarrepubliek\">Weimarrepubliek<\/a>, in de jaren twintig. Deze dient gezien te worden in de context van het toenemende <a title=\"Antisemitisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Antisemitisme\">antisemitisme<\/a>. Bij het begin van de <a title=\"Tweede Wereldoorlog\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Tweede_Wereldoorlog\">Tweede Wereldoorlog<\/a> werd het eerste bloeimoment de kop ingedrukt. De tweede periode trad op na die oorlog, toen Spinoza een populair studieobject werd voor de Franse marxisten, waaronder <a title=\"Louis Althusser\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Louis_Althusser\">Louis Althusser<\/a>, <a title=\"Pierre Macherey (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Pierre_Macherey&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Pierre Macherey<\/a> en de Italiaan <a title=\"Antonio Negri\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Antonio_Negri\">Antonio Negri<\/a>. De populariteit van het <a title=\"Neoliberalisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Neoliberalisme\">neoliberalisme<\/a> en de ondergang van het <a title=\"Marxisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Marxisme\">marxisme<\/a> zorgde ervoor dat ook toen, het spinozisme geen vaste plek kreeg binnen de hedendaagse politieke filosofie.<sup>[bron?]<\/sup><\/p>\n<ul>\n<li>De filosoof <a title=\"Pierre Bayle\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pierre_Bayle\">Pierre Bayle<\/a>, die aan het einde van de 17e eeuw Spinoza in Frankrijk promote, door in zijn <i>Dictionnaire Historique et Critique<\/i> een lang lemma aan hem te wijden, beschouwde de <a title=\"Chinese filosofie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Chinese_filosofie\">Chinese filosofie<\/a> als een vorm van <a title=\"Spinozisme (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Spinozisme&amp;action=edit&amp;redlink=1\">spinozisme<\/a>.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-71\">[71]<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-72\">[72] <\/a><\/sup><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-72\">Tweede<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-72\"> druk<\/a><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-72\"> van Bayle&#8217;s Encyclopedie, waarin opvallend veel aandacht werd besteed aan Spinoza. Gedrukt in Rotterdam. (1702<\/a><sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-72\">)<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Nicolas Malebranche\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nicolas_Malebranche\">Nicolas Malebranche<\/a>, een cartesiaan, was de meest capabele filosoof die Spinoza zou kunnen bestrijden, maar het niet deed. Dat deden zijn volgelingen.<sup><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_note-73\">[73]<\/a><\/sup><\/li>\n<li><a title=\"Jean-Baptiste Boyer, Marquis d'Argens\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Boyer,_Marquis_d%27Argens\">Jean-Baptiste Boyer, Marquis d&#8217;Argens<\/a> was waarschijnlijk de auteur van de anoniem verschenen op filosofische gesprekken en seksuele escapades gebaseerde roman <i>Th\u00e9r\u00e8se philosophe<\/i> (1749), waarin de hoofdpersonen discussies voerden over onder andere het spinozisme.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/herman-boerhaave-leiden-arts-klinische-geneeskunde-onderwijs\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Herman Boerhaave<\/a> werd in 1690 beschuldigd een Spinozist te zijn. Het onderwerp van zijn these was \u201chet onderscheid tussen de aard van geest en lichaam\u201d.<\/li>\n<li>De radicale Verlichters en atheisten als <a title=\"Denis Diderot\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Denis_Diderot\">Denis Diderot<\/a> en <a title=\"Paul Henri Thiry d'Holbach\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Paul_Henri_Thiry_d%27Holbach\">Paul Henri Thiry d&#8217;Holbach<\/a> kenden zijn werk; Julien\u00a0de\u00a0La\u00a0Mettrie nam afstand.<\/li>\n<li><a title=\"Johannes van Vloten\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johannes_van_Vloten\">Johannes van Vloten<\/a> vond de <i>Ethica<\/i> terug en staat bekend als de herontdekker van Spinoza&#8217;s werk; onder meer door de uitgave (samen met <a title=\"Jan Pieter Nicolaas Land\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jan_Pieter_Nicolaas_Land\">Jan Pieter Nicolaas Land<\/a>) van diens <i>Verzamelde Werken<\/i> (<i>Opera Omnia<\/i> in 2 delen, 1882-1883). In totaal schreef Van Vloten tussen 1853 en 1883 bijna zestig beschouwingen over Spinoza. Hij had een belangrijk aandeel in het in Den Haag in 1880 oprichten van een standbeeld van Spinoza.<\/li>\n<li>De Nederlandse dichter <a title=\"Herman Gorter\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Herman_Gorter\">Herman Gorter<\/a> maakte een vertaling van de <i>Ethica<\/i>.<\/li>\n<li><a title=\"Theun de Vries\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Theun_de_Vries\">Theun de<\/a> <a title=\"Theun de Vries\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Theun_de_Vries\">Vries <\/a>(1972) <i>Spinoza &#8211; Beeldenstormer en wereldbouwer<\/i>, H.J.W. Becht.<\/li>\n<li>Haije Bouwman (2010) schreef een eigentijdse Nederlandse hertaling van de <i><a href=\"http:\/\/www.everyoneweb.com\/EthicaSpinozahertaling\">Ethica.<\/a><\/i><\/li>\n<\/ul>\n<table border=\"1\" width=\"100%\" cellspacing=\"3\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td><b>Bronnen, noten en\/of referenties<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<ol start=\"1\">\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-1\">\u2191<\/a> Nadler, S. (2008) De ketterij van Spinoza, p. 178.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-2\">\u2191<\/a> Klever, W. (1995) Een nieuwe Spinoza in veertig facetten, p. 110.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-3\">\u2191<\/a> Steenbakkers, Piet (1999\/2000) Benedictus de Spinoza, een overzicht (1632-1677) In: Filosofie: tweemaandelijks tijdschrift van de Stichting Informatie Filosofie, jaargang 9 nr. 6, p. 4\u201314<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-4\">\u2191<\/a> Steenbakkers, Piet (1999\/2000)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-5\">\u2191<\/a> Akkerman, F. et al. (1977) Spinoza. Briefwisseling, p. 31.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-6\">\u2191<\/a> Brackman, Eli (2009) <a href=\"http:\/\/www.oxfordchabad.org\/templates\/blog\/post_cdo\/AID\/708481\/PostID\/13512\">Why was Spinoza excommunicated?<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-7\">\u2191<\/a> Bruyn-Kops, Henriette de (2007) <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=upwN4peCzI8C&amp;pg=PA282\">A Spirited Exchange: The Wine and Brandy Trade Between France and the Dutch<\/a> p. 282<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-8\">\u2191<\/a> Isaac overleed in april 1627 in Rotterdam en werd evenals de twee schoondochters en twee kleinkinderen op begraafplaats <a title=\"Beth Haim\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Beth_Haim\">Beth Haim<\/a> in <a title=\"Ouderkerk aan de Amstel\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ouderkerk_aan_de_Amstel\">Ouderkerk aan de Amstel<\/a> begraven.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-9\">\u2191<\/a> <a href=\"http:\/\/www.historici.nl\/retroboeken\/nnbw\/#accessor=accessor_index&amp;accessor_href=accessor_index%3FSearchSource%253Autf-8%253Austring%3DSpinoza&amp;view=transcriptiePane&amp;page=747&amp;source=1&amp;size=2\">Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-10\">\u2191<\/a> Frederiks, J.G. (1890) Kohier van den 200-sten penning voor Amsterdam en onderhoorige plaatsen over 1631<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-11\">\u2191<\/a> Zij was de dochter van koopman Henrique Garces, alias Baruch senior en naar wie Baruch Spinoza vernoemd werd. In: Nadler, Steven (1999), p. 36<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-12\">\u2191<\/a> Deze kinderen waren: Miriam (1629-1651), Isaac (1630\/1632-1649), Baruch, Rebecca en Gabriel.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-13\">\u2191<\/a> Over de naam van de grootvader bestaat verdeeldheid. Joodse kooplieden maakten veelvuldig gebruik van <a title=\"Pseudoniem\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pseudoniem\">aliassen<\/a> (hun christelijke doopnaam) om hun familie en handelsrelaties te beschermen en de autoriteiten op een dwaalspoor te brengen. De immigranten noemden zich Portugees omdat de Noordelijke Nederlanden in oorlog waren met Spanje.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-14\">\u2191<\/a> Nadler, Steven (1999) <i>Spinoza, a life<\/i> Cambridge University Press, Cambridge, p. 63<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-15\">\u2191<\/a> Hij werd bij een bezoek aan de notaris door zijn dochter geholpen.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-16\">\u2191<\/a> Nadler, Steven (1999), p. 86.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-17\">\u2191<\/a> <i>Die Lebensgeschichte Spinozas, Band 2, Erl\u00e4uterungen. S. 98, 119<\/i>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-18\">\u2191<\/a> De vader van Baruch betaalde jaarlijks 130 <a title=\"Nederlandse gulden\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nederlandse_gulden\">gulden<\/a> aan huur voor een huis achter de <a title=\"Jodenbreestraat\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jodenbreestraat\">Jodenbreestraat<\/a>, eigendom van de <a title=\"Goudleer\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Goudleer\">goudleermaker<\/a> Willem Kick. In: <a href=\"http:\/\/stadsarchief.amsterdam.nl\/archieven\/archiefbank\/indexen\/transportakten_voor_1811\/zoek\/query.nl.pl?i1=1&amp;v1=Wil*&amp;a1=KI*&amp;af1=1&amp;i2=2&amp;p2=p&amp;y2=1620&amp;e2=27&amp;n2=8&amp;z2=1623&amp;x=14&amp;z=a\">Stadsarchief Amsterdam transportakten<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-19\">\u2191<\/a> De Sefardische gemeenschap bestond in de kinderjaren van Spinoza uit drie &#8220;kampen&#8221; rond &#8220;<a title=\"Synagoge\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Synagoge\">huissynagogen<\/a>&#8221; op of rond Vlooienburg. In 1638 kwam een verzoening tot stand, waarbij \u00e9\u00e9n synagoge werd verkocht, \u00e9\u00e9n bleef bestaan en de derde bleef ingericht als schoollokaal. In: <a href=\"http:\/\/stadsarchief.amsterdam.nl\/presentaties\/amsterdamse_schatten\/godsdienst\/synagoge\/index.html\">stadsarchief.amsterdam.nl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-20\">\u2191<\/a> In: Historische gids van Amsterdam, p. 205. De familie Spinoza woonde nooit op Waterlooplein 41, het zogenaamde <i>Tapythuis<\/i>, zoals soms wordt aangegeven.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-21\">\u2191<\/a> Eskens, Erno (2011) <a href=\"http:\/\/www.filosofiemagazine.nl\/nl\/artikel\/27393\/baruch-spinoza-god-is-een-oneindige-verzameling.html\">Baruch Spinoza: God is een oneindige verzameling<\/a> filosofiemagazine.nl<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-22\">\u2191<\/a> Vloemans, A. (1931) <i>Spinoza, de mensch het leven en werk<\/i>, Leopold&#8217;s Uitgevers-Maatschappij<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-23\">\u2191<\/a> Akevoth <a href=\"http:\/\/www.dutchjewry.net\/pig\/pig_list.php?goto=9\">website dutchjewry.net<\/a>; Michael Espinosa (25212), Ester de Soliz (25142), Mirjan (4583), Isaac (25170), Hana (25157), Rachel (25222), Isaak (25168), kind (25055)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-24\">\u2191<\/a> Klever, W.N.A. (1994) Zicht op Spinoza: twintig tijdschetsen, p. 30-31.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-25\">\u2191<\/a> De zonen van <a title=\"Adam\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Adam\">Adam<\/a> kenden de landbouw en de veeteelt; er moesten dus volgens hem voorgangers zijn geweest. Het Chinese rijk moest al hebben bestaan voor de <a title=\"Zondvloed\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Zondvloed\">zondvloed<\/a>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-26\">\u2191<\/a> Spinoza stond misschien in contact met <a title=\"Adam Boreel\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Adam_Boreel\">Adam Boreel<\/a> en met een aantal van zijn medestanders of <a title=\"Collegianten\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Collegianten\">collegianten<\/a>, een vrijzinnige stroming, die sinds 1648 op regelmatige basis bijeenkwam. Boreel had een diepgaande studie van het <a title=\"Jodendom\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jodendom\">Jodendom<\/a> gemaakt, met als ultiem doel het bekeren van joden tot het <a title=\"Protestantisme\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Protestantisme\">Protestantisme<\/a>. Daarbij werkte hij samen met <a title=\"Menasseh ben Israel\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Menasseh_ben_Israel\">Menasseh ben Israel<\/a> en <a title=\"Juda Leon Templo\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Juda_Leon_Templo\">Juda Leon Templo<\/a> in de Korte Houtstraat. In: J. T. Young (1998), <i>Faith, Alchemy and Natural Philosophy: Johann Moriaen, Reformed Intelligencer, and the Hartlib Circle<\/i>, p.47.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-27\">\u2191<\/a> Nadler, Steven (1999) p. 138.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-28\">\u2191<\/a> Spinoza, Baruch; TTP, hoofdstuk 7)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-29\">\u2191<\/a> Klever, W. (1995) Een nieuwe Spinoza in veertig facetten, p. 65-68.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-30\">\u2191<\/a> Er was in de <a title=\"Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Republiek_der_Zeven_Verenigde_Nederlanden\">Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden<\/a> een relatief grote vrijheid van meningsuiting. Dat leidde tot kritiek in orthodox-gereformeerde kringen. Daarop verordonneerde in 1656 de <a title=\"Staten van Holland\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Staten_van_Holland\">Staten van Holland<\/a> dat de Leidse professoren filosofie en theologie de &#8216;filosofische vrijheid&#8217; niet mochten misbruiken en theologie niet mochten vermengen met filosofie. Enkele stellingen van het gedachtegoed van Descartes werden verboden, maar niet alle. In: <a href=\"http:\/\/www.amsterdamsespinozakring.nl\/content\/blogcategory\/7\/4\/\">amsterdamsespinozakring.nl<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-31\">\u2191<\/a> Volgens Spinoza zou de profeet <a title=\"Ezra (priester)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ezra_%28priester%29\">Ezra<\/a> een belangrijke rol hebben gespeeld bij de samenstelling van het boek <a title=\"Genesis (boek)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Genesis_%28boek%29\">Genesis<\/a>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-32\">\u2191<\/a> Brackman, Eli (2009)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-33\">\u2191<\/a> Seeligmann, S. (1933) <i>Spinoza Amstelodamensis<\/i>. In: Maandblad <a title=\"Amstelodamum\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Amstelodamum\">Amstelodamum<\/a>, p. 20<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-34\">\u2191<\/a> Dat overkwam onder andere ook <a title=\"Uriel da Costa\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Uriel_da_Costa\">Uriel da Costa<\/a> in 1618 in Hamburg en Spinoza&#8217;s vriend <a title=\"Juan de Prado (de pagina bestaat niet)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Juan_de_Prado&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Juan de Prado<\/a> in 1657 in Amsterdam.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-35\">\u2191<\/a> Geopperd is door historici dat niet Spinoza&#8217;s &#8220;duivelse opvattingen&#8221; de aanleiding waren voor zijn verbanning, maar dat hij zich beroepen had op de Hollandse wetgeving om onder de erfenis van zijn vader uit te komen die vooral uit schulden bestond. Volgens het Hollandse recht was hij als 23-jarige minderjarig en hoefde hij om die reden de erfenis niet te accepteren. Volgens het joodse recht was hij al vanaf zijn dertiende levensjaar volwassen. In: Nadler, Steven (2008) De ketterij van Spinoza, p. 50-51. Anderen menen dat zijn verstoting te maken kan hebben gehad met het onder meer niet navolgen van de spijswet.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-36\">\u2191<\/a> Gabri\u00ebl zou in 1664 de firma van de hand doen en via <a title=\"Barbados\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Barbados\">Barbados<\/a> terechtkomen in <a title=\"Jamaica\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jamaica\">Jamaica<\/a>. Rebecca vertrok naar Cura\u00e7ao.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-37\">\u2191<\/a> Akkerman, F. (1977) <i>Spinoza&#8217;s tekort aan woorden. Humanistische aspecten van zijn schrijverschap<\/i>, p. 9. Mededelingen van het Spinozahuis, Leiden.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-38\">\u2191<\/a> Miert, D. van (2005) Illuster onderwijs. Het Amsterdamse Athenaeum in de Gouden Eeuw, 1632-1704, p. 166.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-39\">\u2191<\/a> Enden, Franciscus van den (1992) Vrije Politieke Stellingen (inleiding <a title=\"Wim Klever\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wim_Klever\">Wim Klever<\/a>), Wereldbibliotheek, Amsterdam, blz. 21<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-40\">\u2191<\/a> Jaarlijks stierven in Amsterdam meer dan 10.000 mensen aan die ziekte, die vooral heerste in arme buurten.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-41\">\u2191<\/a> Meestal wordt in dit verband de naam van Herman Aelbertsz. genoemd, die hem onderdak verleende. Deze Herman was geen zoon van <a title=\"Albert Burgh\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Albert_Burgh\">Albert Burgh<\/a>. <a title=\"Dirck Tulp\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Dirck_Tulp\">Dirck Tulp<\/a>, een schoonzoon, was via zijn vrouw eigenaar geworden van een hofstede aan de Amstel, net voorbij de <a title=\"Banpaal\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Banpaal\">banpaal<\/a>, die werd omgedoopt in <i>Tulpenburgh<\/i>. Dat Tulp, de zoon van Nicolaes Tulp, en een uitgesproken, rechtzinnige <a title=\"Calvinist\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Calvinist\">calvinist<\/a>, Spinoza onderdak zou hebben verleend, is twijfelachtig. Ook <a title=\"Coenraad van Beuningen\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Coenraad_van_Beuningen\">Coenraad van Beuningen<\/a>, Coenraad Burg en Albert Burg waren familie en worden met deze mythe in verband gebracht.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-42\">\u2191<\/a> Nadler, Steven (1999), p. 158<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-43\">\u2191<\/a> Huygens, Christiaan (1895) Oeuvres compl\u00e8tes VI, M. Nijhoff, &#8216;s-Gravenhage, p. 155<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-44\">\u2191<\/a> <a href=\"http:\/\/www.spinozahuis.nl\/main.php?obj_id=97401680\">Spinozahuis<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-45\">\u2191<\/a> Hij bracht een bezoek aan <a title=\"Johan Frederik Schweitzer\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johan_Frederik_Schweitzer\">Johan Frederik Schweitzer<\/a>, die beweerde goud te hebben gemaakt met behulp van <a title=\"Lood (element)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lood_%28element%29\">lood<\/a>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-46\">\u2191<\/a> Akkerman, F. et al. (1977) Spinoza. Briefwisseling, p. 41.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-47\">\u2191<\/a> Bayle, Pierre (2006) Over Spinoza, p. 89. Bezorgd onder redactie van Henri Krop en Jacob van Sluis.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-48\">\u2191<\/a> In 1670 kwamen vijf bezwaren binnen bij de <a title=\"Synode\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Synode\">Synode<\/a> tegen zijn <i>Godgeleerd-Staatkundig Vertoog<\/i>. In: Romein, Jan en Annie Romein-Verschoor (1977) p. 440<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-49\">\u2191<\/a> Die Lebensgeschickte Spinoza, Band 1, Dok. 107,<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-50\">\u2191<\/a> Een zekere Chevreaux had Spinoza bij <a title=\"Karel Lodewijk van de Palts\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Karel_Lodewijk_van_de_Palts\">Karel Lodewijk van de Palts<\/a>, de keurvorst, voorgesteld als opvolger van Von Pufendorf<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-51\">\u2191<\/a> Spinoza, Baruch (1977) Briefwisseling (onder redactie van F. Akkerman, H.G. Hubbeling en A.G. Westerbrink) Wereldbibliotheek, Amsterdam, p. 301.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-52\">\u2191<\/a> Bayle, Pierre (2006) Over Spinoza, p. 88. (redactie Henri Krop en Jacob van Sluis).<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-53\">\u2191<\/a> Die Lebensgeschichte Spinoza, Band 1, Dok. 109,<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-54\">\u2191<\/a> Israel, J. (2001) Radicale Verlichting, p. 612 en 694.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-55\">\u2191<\/a> Veenbaas, Jacib <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=1GOTGx9uGkQC&amp;pg=PA408\">Spinoza: een leven volgens de rede<\/a> p. 289-291<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-56\">\u2191<\/a> Israel, J.I. (2001) Radicale Verlichting: hoe radicale Nederlandse denkers het gezicht van onze cultuur voorgoed veranderden, p. 81<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-57\">\u2191<\/a> Romein, Jan en Annie Romein-Verschoor (1977) p. 443<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-58\">\u2191<\/a> Etienne L.G.E. Kuypers (1993) Sporen Van Spinoza, p. 138 <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=h2DeTDv0GokC&amp;pg=PA138\">Google Boeken<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-59\">\u2191<\/a> Coppens, Gunther; Theo Verbeek, Han van Ruler e.a. (2004) <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=VtNFKFjkYoEC&amp;pg=PA62&amp;lpg=PA62&amp;dq=Van+Velthuysen+Spinoza&amp;source=bl&amp;ots=we1jBCxyvA&amp;sig=510gd-cYSI2GOszAX8BlstdDSVM&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ei=TR-1T8mFK4eW-wa5vf2JDg&amp;ved=0CFcQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=Van%20Velthuysen%20Spinoza&amp;f=false\">books.google.nl<\/a> Spinoza en het Nederlands cartesianisme] (redactie Gunther Coppens), Acco, Leuven, p. 61<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-60\">\u2191<\/a> Krop, Henri; Spinoza en het calvinistisch cartesianisme van Lambertus Van Velthuysen (1622-1685) In: Coppens, Gunther; Theo Verbeek, Han van Ruler e.a. (2004), p. 61-78<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-61\">\u2191<\/a> Von Tschirnhaus kwam bij Spinoza op bezoek en kreeg via Spinoza contact met <a title=\"Henry Oldenburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Henry_Oldenburg\">Henry Oldenburg<\/a>, de secretaris van de <a title=\"Royal Society\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Royal_Society\">Kon. Academie van wetenschappen in Londen<\/a>.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-62\">\u2191<\/a> Leibniz hield zijn bezoek geheim. Hij publiceerde in 1714 een gematigde visie waarin geloof en wetenschap niet met elkaar strijdig zijn.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-63\">\u2191<\/a> Coppens, Gunther (2004) <a href=\"http:\/\/www.cairn.info\/revue-de-metaphysique-et-de-morale-2004-1-page-59.htm\">Spinoza et Boxel: Revue de m\u00e9taphysique et de morale<\/a> (n\u00b0 41), p. 59-72.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-64\">\u2191<\/a> Scruton, p. 26.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-65\">\u2191<\/a> <a href=\"http:\/\/plato.stanford.edu\/entries\/spinoza\/\">Stanford encyclopedia of Philosophy<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-Ethica_66-0\">\u2191<\/a> Despinoza, Benedictus (1677) <i>Ethica ordine geometrico demonstrata<\/i>. Wereldbibliotheek, Amsterdam (Vertaling uit 1915 door Nico van Suchtelen).<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-67\">\u2191<\/a> Carlisle, Clare <a href=\"http:\/\/www.guardian.co.uk\/commentisfree\/belief\/2011\/feb\/07\/spinoza-philosophy-god-world\">Spinoza, part 1: Philosophy as a way of life<\/a> <a title=\"The Guardian (krant)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/The_Guardian_%28krant%29\">The Guardian<\/a>, 7 februari 2011<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-68\">\u2191<\/a> Carlisle, Clare <a href=\"http:\/\/www.guardian.co.uk\/commentisfree\/belief\/2011\/mar\/21\/spinoza-ethics-of-the-self?INTCMP=SRCH\">Spinoza, part 7: On the ethics of the self<\/a> <a title=\"The Guardian (krant)\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/The_Guardian_%28krant%29\">The Guardian<\/a>, 21 maart 2011<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-69\">\u2191<\/a> Steenbakkers, Piet (1999\/2000)<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-70\">\u2191<\/a> <a href=\"http:\/\/www.nicolasdings.nl\/spinoza\/making\/spinoza.pdf\">Toespraken bij onthulling beeld van Nicolas Dings, en analyse symboliek monument<\/a> (2008) Stichting Spinoza Monument<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-71\">\u2191<\/a> Israel, J., &#8220;<a href=\"http:\/\/www.eastasia.ntu.edu.tw\/chinese\/data\/200706\/1-26.pdf\">Admiration of China and Classical Chinese Thought in the Radical Enlightenment (1685-1740)<\/a>&#8220;, <i>Taiwan Journal of East Asian Studies<\/i>, Vol 4, No. 1 (Iss. 7), juni 2007, pp. 1-25.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-72\">\u2191<\/a> Democratic Enlightenment:Philosophy, Revolution, and Human Rights 1750-1790, p. 558-574. Door Jonathan Israel <a href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=3xP4l0ug3rAC&amp;lpg=PA563&amp;ots=xvvi6NOcqk&amp;dq=Chinese%20philosophy%20Spinozism&amp;hl=nl&amp;pg=PA558#v=onepage&amp;q=Chinese%20philosophy%20Spinozism&amp;f=false\">[1]<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-73\">\u2191<\/a> Israel, J. (2001) Radicale Verlichting, p. 524, 534.<\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Baruch_Spinoza&amp;diff=34604871&amp;oldid=34604517#cite_ref-74\">\u2191<\/a> Vet, J. de (1983) &#8216;Was Spinoza de auteur van Stelkonstige reeckening van den regenboog en van Reeckening van kanssen?&#8217; In: Tijdschrift voor filosofie, jaargang 45, p.\u00a0602-39)<i>.<\/i><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class='footnotes' id='footnotes-444'>\n<div class='footnotedivider'><\/div>\n<ol>\n<li id='fn-444-1'> https:\/\/www.faidros.nl\/ik-geloof-dat-als-een-driehoek-kon-spreken-hij-zou-zeggen-dat-god-op-eminente-wijze-driehoekig-is\/  <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-1'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-2'>\u00a0 Willem Kick was sinds 1620 of 1623 eigenaar van het pand aan de Houtgracht met een voorhuis aan de Jodenbreestraat, genaamd de <em>A\u00e4ron<\/em>. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-2'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-3'> <a href=\"https:\/\/stadsarchief.amsterdam.nl\/archieven\/archiefbank\/indexen\/transportakten_voor_1811\/zoek\/index.nl.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Stadsarchief Amsterdam <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-3'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-4'> <a href=\"http:\/\/resources4.kb.nl\/resources411\/dts\/00\/37008\/pdf\/dts_37008.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Kon. Bibliotheek <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-4'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-5'> https:\/\/kvond.wordpress.com\/tag\/gabriel-spinoza\/ <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-5'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-6'> Zie I.H. van Eeghen (1957) De eigendom van de katholieke kerken in Amsterdam ten tijde van de Republiek. Bijdragen Bisdom Haarlem, 64, p. 217-277. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-6'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-7'> <a href=\"https:\/\/stadsarchief.amsterdam.nl\/archieven\/archiefbank\/indexen\/doopregisters\/zoek\/index.nl.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Stadsarchief Amsterdam<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-7'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-8'> <a href=\"https:\/\/stadsarchief.amsterdam.nl\/archieven\/archiefbank\/indexen\/transportakten_voor_1811\/zoek\/index.nl.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Stadsarchief Amsterdam<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-8'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-9'> <a href=\"https:\/\/dn790004.ca.archive.org\/0\/items\/pt05lessourcesindi02castuoft\/pt05lessourcesindi02castuoft.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Les sources in\u00e9dites de l&#8217;histoire du Maroc de 1530 \u00e0 1845, p. 348-35<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-9'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-10'> <a href=\"https:\/\/archief.amsterdam\/inventarissen\/scans\/5077\/2.4.2.1.1.12\/start\/530\/limit\/10\/highlight\/3\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Rekening bij de Wisselbank<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-10'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-11'> https:\/\/kvond.wordpress.com\/tag\/gabriel-spinoza\/ <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-11'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-12'> Vaz Diaz en Van der Tak (1982), p. 160. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-12'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-13'> Nadler 2018, p. 101-103 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-13'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-14'> Klever, W.N.A. (1994) Zicht op Spinoza: twintig tijdschetsen, p. 30-31 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-14'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-15'> Vlessing, p. 148 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-15'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-16'> <a href=\"https:\/\/oudholland.rkd.nl\/index.php\/reviews\/32-review-of-machiel-bosman-rembrandts-plan-de-ware-geschiedenis-van-zijn-faillissement\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">M. Bosman<\/a> (2018) <em>Rembrandts plan: De ware geschiedenis van zijn faillissement<\/em>  <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-16'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-17'> Vlessing, p. 146 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-17'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-18'> <a href=\"http:\/\/blog.despinoza.nl\/log\/advies-van-odette-vlessing-over-spinozas-ban-dat-eigenlijk-geen-advies-wilde-zijn-want-onnodig.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/blog.despinoza.nl\/log\/advies-van-odette-vlessing-over-spinozas-ban-dat-eigenlijk-geen-advies-wilde-zijn-want-onnodig.html<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-18'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-19'> <a href=\"http:\/\/blog.despinoza.nl\/log\/advies-van-odette-vlessing-over-spinozas-ban-dat-eigenlijk-geen-advies-wilde-zijn-want-onnodig.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/blog.despinoza.nl\/log\/advies-van-odette-vlessing-over-spinozas-ban-dat-eigenlijk-geen-advies-wilde-zijn-want-onnodig.html<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-19'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-20'> <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/arch\/_bio001200401_01\/pag\/_bio001200401_01.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Het Spinozahuis in Rijnsburg door Martijn Meijer<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-20'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-21'> <a href=\"https:\/\/www.dbnl.org\/arch\/_bio001200401_01\/pag\/_bio001200401_01.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Het Spinozahuis in Rijnsburg door Martijn Meijer<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-21'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-22'> Tak, <span class=\"string blue\">Spinoza<\/span>\u00a0<span class=\"string\">Mercator<\/span>\u00a0<span class=\"string\">et<\/span>\u00a0<span class=\"string\">Autodidactus<\/span> 1931 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-22'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-23'> <a href=\"http:\/\/www.skepticfiles.org\/atheist\/spinozad.htm\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">http:\/\/www.skepticfiles.org\/atheist\/spinozad.htm<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-23'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-24'> Wil and Ariel Durant (1967) Rousseau and Revolution. The Story of Civilization: part X, p. 516 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-24'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-444-25'> <a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=m3RIkfBucNgC&amp;pg=PA291&amp;lpg=PA291&amp;dq=Hegel+Fichte+Schlegel+Spinoza&amp;source=bl&amp;ots=FuXf_llwub&amp;sig=HiN9JizsRde3Lrns1NfyVTl50Ko&amp;hl=nl&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiwvNOLnqnLAhXGChoKHXOcCbkQ6AEIPjAE#v=onepage&amp;q=Hegel%20Fichte%20Schlegel%20Spinoza&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Geist, Eros und Agape: Untersuchungen zu Liebesdarstellungen in Philosophie &#8230; geredigeerd door Edith D\u00fcsing, Hans-Dieter Klein<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-444-25'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_444\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"444\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Baruch Spinoza, ofwel Benedictus de Spinoza in het Latijn en Bento de Espinosa of d&#8217;Espinosa in het Portugees, (Amsterdam, 24 november 1632 \u2013 Den Haag, 21 februari 1677) was een Nederlands filosoof, wiskundige, politiek denker uit de vroege of radicale Verlichting. Onder de natuurfilosofen is hij een radicaal die de wonderen van Christus ontkende en &hellip; <a href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/\" class=\"more-link\">Lees verder <span class=\"screen-reader-text\">Baruch de Spinoza, filosoof<\/span> <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_444\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"444\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1285,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-444","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"a3_pvc":{"activated":true,"total_views":7912,"today_views":0},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.3 (Yoast SEO v27.4) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Baruch de Spinoza, filosoof - Taco Tichelaar<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Baruch de Spinoza, filosoof\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Baruch Spinoza, ofwel Benedictus de Spinoza in het Latijn en Bento de Espinosa of d&#8217;Espinosa in het Portugees, (Amsterdam, 24 november 1632 \u2013 Den Haag, 21 februari 1677) was een Nederlands filosoof, wiskundige, politiek denker uit de vroege of radicale Verlichting. Onder de natuurfilosofen is hij een radicaal die de wonderen van Christus ontkende en &hellip; Lees verder Baruch de Spinoza, filosoof &rarr;\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taco Tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-30T11:55:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1030624.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"3648\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2736\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"32 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/\",\"name\":\"Baruch de Spinoza, filosoof - Taco Tichelaar\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/12\\\/P1030624.jpg\",\"datePublished\":\"2013-10-14T07:15:57+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-30T11:55:44+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/12\\\/P1030624.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2014\\\/12\\\/P1030624.jpg\",\"width\":3648,\"height\":2736,\"caption\":\"Gezicht op de Houtgracht door Gerrit Berckheyde (ca 1680) De Portugeze synagoge dateert van 1675; daarachter stond het Leprozenhuis.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/baruch-de-spinoza\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Baruch de Spinoza, filosoof\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\",\"name\":\"Taco Tichelaar\",\"description\":\"geschiedenis, huisonderzoek\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\"},\"description\":\"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/taco.tichelaar\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/taco-tichelaar-a01036221\\\/\",\"https:\\\/\\\/en.wikipedia.org\\\/wiki\\\/User:Taksen\"],\"knowsAbout\":[\"18e eeuw\"],\"knowsLanguage\":[\"duits\",\"engels\",\"nederlands\",\"fries\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Baruch de Spinoza, filosoof - Taco Tichelaar","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Baruch de Spinoza, filosoof","og_description":"Baruch Spinoza, ofwel Benedictus de Spinoza in het Latijn en Bento de Espinosa of d&#8217;Espinosa in het Portugees, (Amsterdam, 24 november 1632 \u2013 Den Haag, 21 februari 1677) was een Nederlands filosoof, wiskundige, politiek denker uit de vroege of radicale Verlichting. Onder de natuurfilosofen is hij een radicaal die de wonderen van Christus ontkende en &hellip; Lees verder Baruch de Spinoza, filosoof &rarr;","og_url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/","og_site_name":"Taco Tichelaar","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","article_modified_time":"2026-01-30T11:55:44+00:00","og_image":[{"width":3648,"height":2736,"url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1030624.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"32 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/","name":"Baruch de Spinoza, filosoof - Taco Tichelaar","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1030624.jpg","datePublished":"2013-10-14T07:15:57+00:00","dateModified":"2026-01-30T11:55:44+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/#primaryimage","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1030624.jpg","contentUrl":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2014\/12\/P1030624.jpg","width":3648,"height":2736,"caption":"Gezicht op de Houtgracht door Gerrit Berckheyde (ca 1680) De Portugeze synagoge dateert van 1675; daarachter stond het Leprozenhuis."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/baruch-de-spinoza\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Baruch de Spinoza, filosoof"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/","name":"Taco Tichelaar","description":"geschiedenis, huisonderzoek","publisher":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","caption":"admin"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g"},"description":"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d","sameAs":["https:\/\/tacotichelaar.nl","https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/taco-tichelaar-a01036221\/","https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/User:Taksen"],"knowsAbout":["18e eeuw"],"knowsLanguage":["duits","engels","nederlands","fries"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/444","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=444"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/444\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12539,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/444\/revisions\/12539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=444"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}