{"id":7830,"date":"2021-09-21T22:05:38","date_gmt":"2021-09-21T20:05:38","guid":{"rendered":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=7830"},"modified":"2026-10-20T09:55:33","modified_gmt":"2026-10-20T07:55:33","slug":"oudezijds-achterburgwal-188","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/oudezijds-achterburgwal-188\/","title":{"rendered":"OZ Achterburgwal 188"},"content":{"rendered":"

De vroegst gevonden vermelding van het huis aan de Oudezijds Achterburgwal 188 dateert van 8 januari 1637. Op die dag kocht de uit Antwerpen afkomstige koopman Isaac van Hertsbeeck (1589\u20131668) een huis tegenover het Rusland van de diaconie van de (Nederduits-) Gereformeerde Kerk.<\/p>\n

Het huis aan de Oudezijds Achterburgwal 188 ontstond vermoedelijk rond 1596, toen het terrein van het voormalige Agnietenklooster opnieuw werd ingericht en bebouwd. In 1637 kwam het in bezit van de uit Antwerpen afkomstige koopman Isaac van Hertsbeeck. Hij is vooral bekend als een van de schuldeisers van Rembrandt, maar over zijn beroep handelsactiviteiten, familie en woonadressen bleek in de Rembrandtliteratuur weinig te vinden.<\/p>\n

\"\"
Na de Alteratie in 1578 kregen de meeste kloosters een andere bestemming, maar de Agnietenkapel werd pas in 1585 geconfisqueerd. De bebouwing rond het voormalige binnenterrein werd aangepast.<\/figcaption><\/figure>\n

Isaac van Hertsbeeck<\/h3>\n

Isaac van Hertsbeeck van Antwerpen, 30 jaar oud trouwde in 1620 met Geertruijd van der Veken en woonde toen op de Herengracht. In 1622 kocht hij een huis op de Middeldam, naast de ingang van de Beurs. Het zal een winkel zijn geweest, want zijn beroep was boterverkoper, maar handelde ook in reuzel. In 1622 werd Suzanne geboren. De moeder overleefde het niet want hij hertrouwde in 1625 met Trijntje ofwel Catrijna Gerrits Visschers, de weduwe van een Remonstrant.1<\/a><\/sup>\u00a0 In 1626 werd Hendrik (-1669) gedoopt; in 1627 Geertruid; in 1629 Pauwel; in 1632 Pieter en in 1634 Hester. Inmiddels had hij vier kinderen begraven (vanuit een pand op de NZ. Voorburgwal, genaamd de Karsseboom<\/em>) in de tegenover gelegen Nieuwe Kerk waar hij een dubbel graf had gekocht. Op 8 januari 1637 kocht hij een huis op de Oudezijds van zijn buren aan de noordkant, de diaconie van de “nederduytsche” gereformeerde kerk “tegenover het Rusland”. Achter was een keuken, privaat, waterput en steegje; een van de borgen was zijn broer Pauwel of Paulus.2<\/a><\/sup>\u00a0<\/a> Hij kocht in hetzelfde jaar ook twee huizen op de oostzijde van de NZ Voorburgwal, een was de Bonte Haan<\/em>. Hij bezat een aandeel in de Westindische Compagnie?3<\/a><\/sup> Op zeker moment, voor 1641,\u00a0 verhuisde Van Hertsbeek naar de Koningsgracht, nu Singel 272. Zijn broer Paul \u00a0(1595-1663?) woonde bij zijn ondertrouw in 1641 op de OZ. Achterburgwal; misschien wel in het onderhavige pand. Ook Jacob was een broer, maar die woonde in Leiden en handelde in zeep.<\/p>\n

Isaac leende op 14 maart 1653 aan Rembrandt<\/a> f<\/em> 4.000 gulden tegen 5% rente voor de de financiering of bestaande schulden op een dubbelpand in de Jodenbreestraat.4<\/a><\/sup> 5<\/a><\/sup> 6<\/a><\/sup> 7<\/a><\/sup><\/a> Rembrandt had zijn huis aan de drie schuldeisers in onderpand gegeven die wegens wanbetaling de executie ervan konden afdwingen en daar zat vooral Van Hertsbeeck achter (volgens Bosman).8<\/a><\/sup><\/a><\/p>\n

Compareerde voor Schepenen onderges. Rembrant Hermansz, \r\nschilder, ende geliede schuldich te wesen Isaac van Hertsbeeck \r\nde somme van Vierduijsend ende tweehonderd gulden van \r\ngeleende penningen, belovende de voors. somme te betaelen over \r\neen jaer nae dato deses, hiervooren verbindende alle sijne goederen, \r\nende geloospant. Actum in Amsterdam, den 14 Martii 1653, \r\ngeteeckent Simon van Hoorn ende Roeter Ernst.<\/pre>\n
Na de veiling van eerst Rembrandts roerende in november 1657 en daarna zijn onroerende goederen op 1 februari 1658 eiste Van Hertsbeeck met voorrang zijn geld op, want hij was net als Witsen in het bezit van een schuldbrief. De opbrengst was bestemd voor degenen die een hypotheek op het huis hadden (Titus van Rijn, Witsen, Van Hertsbeeck). \u00a0Witsen had op 22 februari 1658 wel zijn geld teruggekregen. Begin maart 1658 verhuisde Rembrandt naar de Rozengracht, maar Hendrickje eiste nog een eiken kast op die was achtergebleven. Op 4 december 1658 kreeg Van Hertsbeeck zijn geld. Volgens de verdediger Louis Craijers kon Van Hertsbeeck geen aanspraak maken op de opbrengst bij de verkoop van het huis. Op 5 mei 1660 stelden de schepenen Craijers in het gelijk; Van Hertsbeeck kreeg de opdracht het geld te restitueren. Het geld ging niet naar Rembrandt maar is onder Craijers, de voogd van Titus gesteld.<\/p>\n
In oktober 1661 ging zijn broer Paulus van Hertsbeeck failliet.9<\/a><\/sup> Het zou kunnen dat Isaack vanaf dat moment nog andere belangen had dan Rembrandt of Titus. Van Hertsbeeck ging in hoger beroep. Hij had ernstige twijfels over de hoogte van de taxatie van Rembrandts goederen. Hij verloor twee maal (1662 en in juni 1665) en is gedwongen\u00a0 het geld aan Craijers terug te betalen, en moest zelfs de proceskosten dragen.10<\/a><\/sup><\/a> 11<\/a><\/sup><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
Van Hertsbeeck bleek in 1668 ook eigenaar van het hoekpand bij de Sint Agnietenstraat te zijn geworden; dat pand is ge\u00ebrfd door zijn dochter Catharina die in 1652 was getrouwd met de predikant Laurens Laurentius uit Nijmegen.\u00a0 Hun dochter Catharina Laurentius (1654-1727) trouwde in 1674 met Dirk Munter (1648-1701), eveneens als eigenaar geregistreerd, want gehuwde vrouwen moesten zakelijke transacties aan hun echtgenoot overlaten.12<\/a><\/sup> In 1711 liet de weduwe het hoekpand verkopen door Lucas Trip, koopman op de Levant, voor 7000 gulden (op termijn). In 1740 werd het hoekpand door twee partijen bewoond verdeeld over een voor- en achterpand. Aan de zuidzijde was een “gemeene muur”. De verkoopprijs was\u00a0 f<\/em> 10.000.<\/p>\n
Isaack van Hertsbeeck werd op 19 juli 1668 begraven vanaf het Singel (272). Volgens Montias was Van Hertsbeeck een orthodoxe Calvinist.13<\/a><\/sup>. In 1634 was Festus Hommius, afkomstig uit Jelsum, een contra-remonstrant, zijn zwager geworden.14<\/a><\/sup> Hommius was in 1618 afgevaardigde naar de Synode van Dordrecht en werd betrokken bij de Statenvertaling van het Nieuwe Testament en de apocriefe boeken<\/a>, eerst als revisor, later als vertaler. Er zitten mogelijk nog meer predikanten in de familie, zoals Justus van den Bogaart in Utrecht.<\/p>\n
\u00a0De familie Brouwer<\/h3>\n
Op 4 juli 1663 trouwde (zijn jongste dochter) Wijbrechtje van Hertsbeeck met Johannes Brouwer van de Herengracht. Wijbrechtje stierf in 1709 en had het onderhavige pand over aan haar kinderen overgedaan: Gerbrand (1664-1712) en Isaack (1668-1737). Isaack Brouwer erfde in 1712 ook als enige erfgenaam van zijn broer Gerbrand en schoonzuster Eva van der Does?15<\/a><\/sup> In 1723 liet Isaac Brouwer een testament opmaken in Alkmaar en verkoos zijn nichtje Elisabeth tot zijn enige erfgenaam.<\/p>\n
Hij betaalde trouw f<\/em> 43,35 gulden aan verponding. Dat bedrag is vanaf 1731 niet veranderd in de 18e eeuw en dat betekent dat er daarna nooit grote wijzigingen zijn aangebracht. Op de beide panden lag een fede\u00ef commis, <\/em>d.w.z. dat de panden mochten niet verkocht of verdeeld worden. Het bezit moest kortom binnen de familie blijven. Isaack Brouwer stierf kinderloos.<\/p>\n
Elisabeth Brouwer (-1749) was in 1725 getrouwd\u00a0 met de timmerman Caspar Grijpstroo en woonde in de Langestraat te Alkmaar. Ze erfde als enige erfgenaam landerijen in de Beemster van haar oom Isaack. In 1744 was zij een rijke weduwe en had een buiten en een dienstbode. Haar zoon Cornelis Grijpstroo, herbergier, was erfgenaam en verkocht het onderhavige pand, nadat het fide\u00ef commis was opgeheven door het Hof van Holland met een WILLIGE CONDEMNATIE?<\/p>\n
Uit het Redres op de verpondingen (uit 1731) blijkt dat het pand (349) werd bewoond door Hendrik Beli van Belford, huur f<\/em> 520 per jaar. Er waren geen dure behangen kamers.16<\/a><\/sup><\/a><\/p>\n
In 1726 had Beli een huis gekocht in de Nes, dat hij een halfjaar later verkocht vanwege zijn faillissement. In 1727 had hij slaande ruzie met zijn dochter om een huwelijkskandidaat en haar wens om de Franse school te verlaten.<\/pre>\n
\"File:Gerrit
Tekening door Gerrit Lambert (1816) In het hoekpand was de tapperij Westfalen gevestigd tot 1902? Na 1914 verbouwd? In het pand aan de overkant van de straat was lange tijd een brandweerpost<\/figcaption><\/figure>\n
Het pand in wijk 9 (verpondingsnummer 2413) werd in 1742 bewoond door Clasina Croese(n), de weduwe van de boekhouder Evert de Marre. Het paar was in 1693 getrouwd; Evert overleed in 1718 op de Binnen-Amstel. Clasina leefde sindsdien als rentenierster van haar vermogen. In een onbekend jaar verhuisde zij naar het onderhavige pand, waar zij een jaarhuur van 520 gulden betaalde en \u00e9\u00e9n dienstbode hield.<\/p>\n
Met een gemiddelde huur van bijna \u0192 509 gulden behoorde dit specifieke stuk van de Oudezijds Achterburgwal in 1742 tot een behoorlijk welvarend deel van de stad. Het pand van de familie De Marre (\u0192 520) zat nagenoeg exact op het gemiddelde<\/strong> van dit stukje straat. Hoewel het een erg dure woning was vergeleken met de rest van Amsterdam, was het op de Achterburgwal zelf dus een heel representatief pand.<\/div>\n
<\/div>\n
Met een geschat jaarinkomen van 2.000 gulden zat zij net boven het gemiddelde van alle Amsterdamse belastingaangeslagenen (1.942 gulden), waarmee zij tot de rijkste 10% \u00e0 12% van de stad behoorde. Haar directe straatbeeld kende een sterke middenklasse en flink wat bedrijvigheid: er bevonden zich twee tapperijen en het hoekpand huisvestte een wafelhuis met een achterliggende bakkerij. Clasina Croese werd op 14 november 1742 begraven in de Oude Kerk, waarna haar omvangrijke obligatieportefeuille onder haar erfgenamen werd verdeeld. Haar zoon, Evert de Marre junior<\/span><\/span>, duikt een halve eeuw later\u00a0 op als boekhandelaar of handlanger in het illegale patriottische circuit.17<\/a><\/sup><\/div>\n
Christiaan Stuurman<\/h3>\n
Christiaan Stuurman (-1759) was een wijnkoper, brouwer, schepen en tussen 1749 en 1758 een van de burgemeesters van Alkmaar. Hij kocht het onderhavige pand in 27 mei 1751 voor 5000 gulden van de erfgenamen van Mr Hendrik van Hertsbeeck.18<\/a><\/sup> Stuurman is in 1753 benoemd bij de Admiraliteit van Amsterdam. Hij was getrouwd met P.C. Groen.<\/p>\n
Timon Henricus Blom<\/strong><\/h3>\n
Op 16 december 1806 kocht Timon Hendrikus Blom “uit de hand” 2\/3 huis en erf, het tweede huis van de Sint Agnietenstraat\u00a0 van de erven Stuurman; een verdieping had hij al in zijn bezit.19<\/a><\/sup><\/a><\/p>\n
Timon Blom (Schoorl, 11 februari 1763 \u2013 Alkmaar, 28 mei 1843) was een Alkmaarse ijzerhandelaar en de zoon van Simon Blom (II-a) en Alida de Meester. Als overtuigd patriot engageerde hij zich in het Alkmaarse genootschap ‘Burgerhart<\/em>‘, dat streefde naar directe politieke invloed van de burgerij. Na de Bataafse omwenteling kreeg hij daadwerkelijk zitting in het Administratief Bestuur van de stad (1795\u20131802 en 1811\u20131813). Alkmaar toonde zich in deze revolutionaire periode vooruitstrevend; de stad was immers al sinds 1604 de eerste Noord-Nederlandse stad waar Joden zich vrij mochten vestigen.<\/div>\n
Op 23-jarige leeftijd ging Timon in ondertrouw in Medemblik (4 april 1786) en trouwde hij op 30 april voor de kerk in Alkmaar met de 20-jarige Anna Bucerus, dochter van de Medemblikse predikant Sigbertus Bucerus en Elisabeth Stuurman. Het jonge gezin werd al snel meegezogen in de roerige landspolitiek. In de lente van 1787 leek een patriottische overwinning nabij, maar de koning van Pruisen greep militair in en hielp de stadhouder terug in het zadel. De patriotten moesten ondergronds en Willem V zuiverde het stadsbestuur met koningsgezinde volgelingen. Timons vader, Simon Blom, kreeg in dit crisisjaar zwaar te lijden onder de agressie van het ‘Oranje-grauw’. Twaalf jaar later, tijdens de Brits-Russische inval van 1799, werd de familie opnieuw zwaar getroffen. Naast een schadepost van 400 gulden wegens Frans-Hollandse inkwartieringen, plunderden en vernielden Engelse en Russische troepen in september voor maar liefst 3.500 gulden aan huisraad en boeken. Het gezin, en uiteindelijk ook Simon zelf, sloeg op de vlucht.<\/div>\n
Na het overlijden van Anna Bucerus in 1801 (35 jaar oud), hertrouwde de inmiddels 41-jarige Timon op 19 februari 1804 voor de kerk met de 32-jarige Guurtje Bruinvis (overleden 1833). Blom bleef ook na de woelige Franse tijd maatschappelijk zeer actief. Mogelijk was hij in Alkmaar aangesteld als vrederechter, maar zijn blijvende monument werd de volksbibliotheek. Op 11 januari 1804 deed hij in de raad het voorstel om \u201cter verlichting van den zoogenaamden gemeenen man (…) eene kleine leesbibliotheek op te richten\u201d<\/em>. Na het nodige commissiewerk en met de steun van de regenten van het Gasthuis, die voor huisvesting zorgden, werd deze voorloper van de openbare bibliotheek op 15 april 1807 officieel gesticht.<\/div>\n
<\/div>\n
Als in 1832 het Kadaster begint, is H. Blom te Alkmaar eigenaar van het pand. Of het pand naar zijn broer Hendrik ging is onwaarschijnlijk, want die stierf al in 1820; mogelijk gaat het om een van de kinderen.<\/p>\n
Kadaster 236 Oorspronkelijke aanwijzende tafel. 1832<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
De volgende eigenaar is Andries Johannes Muller (1840-) boekbinder, in 1859 woonachtig op ‘t Kattegat. Hij trouwde in 1862 en verhuisde naar Agnietenstraat 2 en\/of 4.<\/p>\n
Kadaster 237 Suppletoire aanwijzende tafel. 1832 – 1864<\/a><\/p>\n
Oudezijds Achterburgwal 214 (= het Kleinnummer tot 1875)<\/p>\n
Bevolkingsregister (1851-1853) in het stadsarchief<\/a><\/p>\n
Tussen 1864 en 1893 staan ca 129 personen geregistreerd op Oudezijds Achterburgwal 188, buurt B.<\/p>\n
Bevolkingsregister (1864-1893) in het stadsarchief<\/a><\/p>\n
\"File:Oudezijds<\/p>\n
Enkele bewoners\/huurders:<\/p>\n
Johannes Bontjes (1796-1867), lakenkoper, winkelier? Hij trouwde in 1820, 24 jaar oud, toen was hij kantoorbediende. Zijn gelijknamige zoon (1833-) was boekhandelaar.<\/p>\n
Levie Marcus Mandaat (1824-1892), diamantslijper, koopman, afkomstig of vertrokken naar Parijs? Hij had zeven dochters en een zoon.<\/p>\n
Joseph Cardozo (1836-), letterzetter, de zoon van een boekbinder, een familie met doofstommen? Zijn gelijknamige zoon (1889-1945) was leraar Frans in het middelbaar onderwijs en communist; afgekeurd voor militaire dienst vanwege lichamelijk gebrek, trouwde in 1921 in Den Haag; hij stierf in Auschwitz, na inval op onderduikadres Nieuwe Herengracht 35.20<\/a><\/sup><\/p>\n
Salomon van Biene<\/h3>\n
In de familie \u201cvan Biene\u201d komt opvallend veel artistiek talent komt voor. Het begon met Salomon die in 1813 werd geboren in Rotterdam. Hij was toneelspeler, die in 1844 samen met Nathan Judels, Pierre Boas, Abraham van Lier en Samuel Kapper de Salon de Vari\u00e9t\u00e9s<\/em> in de Amstelstraat had opgericht.21<\/a><\/sup><\/a> Het theater richtte zich op vaudevilles<\/em>. Zij huurden een tent en ging alle kermissen in de provincie af. Joseph van Biene (1885-1915) en Jacques van Biene (1866-1934)\u00a0 theaterdirecteur, waren zijn zonen. Zijn dochter Elize, actrice van 1886 tot 1930, trouwde met Sam Poons.<\/p>\n
Cohen, J. F. (2015). De onontkoombare afkomst van Eli d\u2019Oliveira: Een Portugees-Joodse familiegeschiedenis. Querido.<\/a><\/p>\n
\"File:Salomon
Salomon van Biene – Tooneel-herinneringen (1900)<\/figcaption><\/figure>\n
Salomon (Sam) Poons (Den Haag, 22 augustus 1859 \u2013 Amsterdam, 18 juni 1932) trouwde in januari 1889 met Elisabeth (Elize) van Biene (Amsterdam, 4 oktober 1864 \u2013 Amsterdam, 2 april 1931). Zij was toneelspeelster en pianiste; hij was toneelspeler en operazanger (bariton). Sam trok bij zijn schoonouders in op de Oudezijds. Rond 1890 werkte hij met Joseph van Biene in Parijs? Vanaf 1912 mededirecteur en huurder van de Hollandse Schouwburg op de Plantage. In 1916 werd \u00a0\u201cJus Suffragii, de Vrouwen-Revue\u201d opgevoerd dat anti-Duits, anti-militairistisch, anti-kapitalistisch was, maar pro-vrouwenkiesrecht. Elise stond bekend om haar \u2018transformatie prestaties\u2019, waarin de actrice meerdere rollen in hetzelfde stuk op zich neemt en zich telkens moet verkleden. \u00a0Zeker is dat Sylvain Poons (20 jaar oud, de zoon van Salomon Poons) en de actrice mevrouw Marie Bigot\u2013Eggers deel uitmaakten van de “cast”. Na 1923 kwam er politiecontrole in de schouwburg om indien nodig een proces-verbaal opmaken.22<\/a><\/sup><\/p>\n
Het levensverhaal van Elise Poons, geboren Van Biene door Frits Slicht in 2018<\/a><\/p>\n
Als jongste zoon\u00a0 was\u00a0 Sylvain Poons min of meer voorbestemd voor de planken, net als zijn oudere zuster Fanny Ella, die bekend werd onder de naam Fani\u00eblla Poons<\/a>. Zij zijn waarschijnlijk op de Zwanenburgwal geboren?23<\/a><\/sup>\u00a0<\/a>24<\/a><\/sup> De schouwburg werd in 1938 gesloten, vlak na een verbouwing en het faillissement.25<\/a><\/sup><\/a> De hoge huren en een belastingschuld veroorzaakten dit einde.<\/p>\n
De adresboeken leverden nog de volgende bewoners op:<\/p>\n