{"id":866,"date":"2014-07-21T12:12:55","date_gmt":"2014-07-21T10:12:55","guid":{"rendered":"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?page_id=866"},"modified":"2026-07-08T14:57:44","modified_gmt":"2026-07-08T12:57:44","slug":"frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/","title":{"rendered":"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter"},"content":{"rendered":"<p><b>Frederik II<\/b> of <b>Frederik de Grote<\/b> (<a title=\"Berliner Stadtschloss\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Berliner_Stadtschloss\">Berliner Stadtschloss<\/a>, <a title=\"24 januari\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/24_januari\">24 januari<\/a> <a title=\"1712\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1712\">1712<\/a> \u2013 <a title=\"Potsdam\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Potsdam\">Potsdam<\/a>, <a title=\"17 augustus\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/17_augustus\">17 augustus<\/a> <a title=\"1786\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1786\">1786<\/a>) is mogelijk de bekendste, maar ook de meest omstreden telg uit het geslacht <a class=\"mw-redirect\" title=\"Hohenzollern\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hohenzollern\">Hohenzollern<\/a>. Al vroeg was hij geinteresseerd in franse literatuur en fluitspelen, maar wilde beroemd worden als filosoof en dichter. Na een poging zijn vader te ontvluchten, te zijn beschuldigd van hoogverraad en zijn beste vriend voor zijn ogen was ge\u00ebxecuteerd, ging hij accoord met een militaire carri\u00e8re en in een huwelijk tegen zijn zin. <span id=\"result_box\" class=\"\" lang=\"nl\"><span class=\"hps\">Hij had een negatieve houding ten opzichte van godsdienst, maar <\/span><span class=\"hps\">maakte<\/span> <span class=\"hps\">geen openbare<\/span> <span class=\"hps\">aanval op<\/span> <span class=\"hps\">religie. Hij werd door zijn tijdgenoten niettemin als verdediger van het protestantisme gezien.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-1' id='fnref-866-1' onclick='return fdfootnote_show(866)'>1<\/a><\/sup><\/span><\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\" alt=\"Frederick II of Prussia Coloured drawing.png\" width=\"449\" height=\"626\" data-file-width=\"796\" data-file-height=\"1110\" \/><\/p>\n<p>Op basis van de economische en militaire hervormingen die zijn vader, <a title=\"Frederik Willem I van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_Willem_I_van_Pruisen\">Frederik Willem I van Pruisen<\/a>, had doorgevoerd, wist Frederik II <a title=\"Brandenburg-Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Brandenburg-Pruisen\">Brandenburg-Pruisen<\/a> om te vormen tot een belangwekkende Europese mogendheid. Hij voerde oorlogen tegen <a class=\"mw-redirect\" title=\"Habsburgse Monarchie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Habsburgse_Monarchie\">Oostenrijk<\/a>, en breidde zijn vorstendom tijdens de <a title=\"Oostenrijkse Successieoorlog\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Oostenrijkse_Successieoorlog\">Oostenrijkse Successieoorlog<\/a> (1740-1748) uit met <a title=\"Silezi\u00eb\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Silezi%C3%AB\">Silezi\u00eb,<\/a> en met het <a title=\"Graafschap Oost-Friesland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Graafschap_Oost-Friesland\">graafschap Oost-Friesland<\/a> (1744). Met grote hardnekkigheid dreef hij staatshervormingen door, waarover hij vele gesprekken had gevoerd en schriftelijke uiteenzettingen het licht had laten zien. In de <a title=\"Zevenjarige Oorlog (1756-1763)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Zevenjarige_Oorlog_%281756-1763%29\">Zevenjarige Oorlog (1756-1763)<\/a> viel hij opnieuw Oostenrijk, maar ook Rusland en Frankrijk aan en bezette het <a title=\"Keurvorstendom Saksen (1547-1806)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Keurvorstendom_Saksen_%281547-1806%29\">Keurvorstendom Saksen,<\/a> volgens velen een inbreuk op de mensenrechten. Frederik de Grote werkte aan zijn imago een roemrijk filosoof en dichter te zijn en dat hij door zijn tegenstanders tot oorlog gedwongen werd. In 1778-1779 was hij betrokken in de <a title=\"Beierse Successieoorlog\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Beierse_Successieoorlog\">Beierse Successieoorlog<\/a> om te voorkomen dat Oostenrijk een deel van Beieren in handen kreeg. In 1785 stichtte hij de <a title=\"Vorstenbond\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vorstenbond\">Vorstenbond<\/a> om een tegenwicht te bieden tegen de plannen van de Habsburgse keizer <a title=\"Keizer Jozef II\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Keizer_Jozef_II\">Jozef II<\/a>. Friedrich heeft de tegenstelling tussen het oppermachtige Oostenrijk en het in vele vorstendommen verdeelde Duitsland uitgebuit en gaf de Duitsers hun zelfrespect terug.<\/p>\n<p>De cultureel ontwikkelde Frederik ontpopte zich, ondanks zijn sceptische vader, als een groot militair strateeg, die na zijn dood nog door vele latere generaties bewonderd werd. Onder meer door Napoleon Bonaparte, die bij zijn graf in Potsdam gezegd zou hebben: &#8220;<i>Als hij nog geleefd had, zou ik hier niet gestaan hebben<\/i>&#8220;. Friedrich was 46 jaar aan de regering; tijdens zijn leven was hij al een legende. Hij is door rechtse Duitse politici aan het begin van de 20e eeuw bewonderd, en wordt nog altijd beschouwd als een unieke figuur in de Duitse geschiedenis en is daar een icoon.<\/p>\n<div id=\"toc\" class=\"toc\">\n<div id=\"toctitle\">\n<h2>Inhoud<\/h2>\n<\/div>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-1\"><span class=\"tocnumber\">1<\/span> <span class=\"toctext\">Kroonprins<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-2\"><span class=\"tocnumber\">2<\/span> <span class=\"toctext\">Koning<\/span>\n<ul>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-3\"><span class=\"tocnumber\">2.1<\/span> <span class=\"toctext\">Frederik en de Republiek<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-4\"><span class=\"tocnumber\">2.2<\/span> <span class=\"toctext\">Frederik en Voltaire<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-5\"><span class=\"tocnumber\">2.3<\/span> <span class=\"toctext\">Frederik en de muziek<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-6\"><span class=\"tocnumber\">2.4<\/span> <span class=\"toctext\">Wetenschap, literatuur, architectuur en handel<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-2 tocsection-7\"><span class=\"tocnumber\">2.5<\/span> <span class=\"toctext\">Aardappels en snuifdozen<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-8\"><span class=\"tocnumber\">3<\/span> <span class=\"toctext\">Persoonlijk leven<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-9\"><span class=\"tocnumber\">4<\/span> <span class=\"toctext\">Na zijn dood<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-10\"><span class=\"tocnumber\">5<\/span> <span class=\"toctext\">Werken<\/span><\/li>\n<li class=\"toclevel-1 tocsection-11\"><span class=\"tocnumber\">6<\/span> <span class=\"toctext\">Externe link<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n<h2><span id=\"Kroonprins\" class=\"mw-headline\">Kroonprins<\/span><\/h2>\n<div class=\"thumb tleft\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 596px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:FriedrichIIvonPreussenPesne1736.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/99\/FriedrichIIvonPreussenPesne1736.jpg\/260px-FriedrichIIvonPreussenPesne1736.jpg\" alt=\"\" width=\"596\" height=\"664\" data-file-width=\"1471\" data-file-height=\"1639\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Frederik de Grote als kroonprins door Antoine Pesne (1736)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Frederik was het vierde kind van de licht ontvlambare Frederik Willem I en de ontwikkelde <a title=\"Sophia Dorothea van Hannover\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sophia_Dorothea_van_Hannover\">Sophia Dorothea van Hannover<\/a>.<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-2\">[2]<\/a><\/sup> (Hun twee eerste zonen overleden kort na de geboorte.) Dit maal liet de moeder het kind niet over aan een voedster, maar hield het bij zich. &#8220;Fritz&#8221; kreeg de titel &#8220;prins van Pruisen en Oranje&#8221;. Hij groeide op in het Montbijou Paleis, waar de moeder al vrij snel na haar huwelijk gescheiden van haar echtgenoot leefde. De familie bracht regelmatig een bezoek aan het kale en saaie jachtslot in <a title=\"K\u00f6nigs Wusterhausen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/K%C3%B6nigs_Wusterhausen\">K\u00f6nigs Wusterhausen<\/a>. Frederik wilde als kind niet met tinnen soldaten spelen, maar liever muziek maken met zijn oudere zuster Wilhelmina. Op zijn verjaardag kreeg hij geen<span style=\"color: #000000;\"> <a style=\"color: #000000;\" title=\"Hobbelpaard\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hobbelpaard\">hobbelpaard<\/a> <\/span>cadeau, maar een speelgoedkanon. Hij kreeg een pak slaag toen hij van een op hol geslagen paard afviel, bij koud weer handschoenen droeg en in het geheim met zijn leermeester Jacques \u00c9gide Duhan de Jandun, een wandelende bibliotheek, de <a title=\"Declinatie (taalkunde)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Declinatie_%28taalkunde%29\">declinatie<\/a> van &#8220;mensa&#8221; in het Latijn oefende. Frederik kroop onder de tafel om zijn straf te ontgaan. Zijn vader, een strenge Calvinist, die theater en dansen, etc. verafschuwde, was van mening dat hij beter stichtelijke werken kon bestuderen, zuinig moest zijn en zich harden tegen kou en honger. Iedere middag moest hij mee op jacht of naar een preek luisteren. Friedrich Wilhelm I was ervan overtuigd dat een toekomstige koning moest kunnen paardrijden, schieten en een leger leiden. De literaire en muzikale belangstelling van zijn zoon beschouwde hij als een bedreiging voor de monarchie die hij had opgebouwd.<\/p>\n<p>Frederik hield niet van jagen of bierdrinken, maar van boeken en schreef gedichten.[<a href=\"https:\/\/lbsvz3.gbv.de\/DB=5.2\/LNG=EN\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">The Libraries of King Frederick II<\/a>] Hij mocht niet naar het buitenland, alhoewel zijn vader dat wel zelf had gedaan. Zonder zijn twee begeleiders mocht hij eigenlijk helemaal niet naar buiten. Hij moest dan altijd een uniform dragen. Friedrich Wilhelm, die respect eiste, vernederde hem op allerlei mogelijke manieren. Zo ontwikkelde zich een uiterst gespannen verhouding tussen de agressieve, vijandelijke vader en de scherpzinnige, maar betweterige zoon. In 1727 deed Frederik belijdenis. De dominee kreeg de opdracht een preek voor te bereiden aan de hand van psalm 77, dat betrekking heeft op iemand die twijfelt en veel vragen stelt. Tijdens carnaval (voorjaar 1728) bracht hij een bezoek aan Dresden; de koning van Polen liet hem uitdrukkelijk ook Frederik uitnodigen en nakomen. De muzikale Frederik maakte een betere indruk dan zijn krenterige vader. Hij leerde daar de musici Quantz en Pisendel en een nieuwe wereld rond kunst en cultuur kennen. Na zijn terugkeer werd Frederik ernstig ziek. Hij leed aan spijsverteringsklachten en mogelijk aan geelzucht; zijn vader vreesde zelfs voor zijn leven.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=7AFjAAAAcAAJ&amp;pg=PA148&amp;lpg=PA148&amp;dq=Nicolai+Quanz+Friedrich+Kamin&amp;source=bl&amp;ots=AmWPZAlnIt&amp;sig=ACfU3U1-WdMXiSurFIt1C_PGK0iOmS0kMQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjt8OGjv_vyAhVR_KQKHXKzADQQ6AF6BAgCEAM#v=onepage&amp;q=Nicolai%20Quanz%20Friedrich%20Kamin&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Anekdoten von K\u00f6nig Friedrich II. von Preussen, S. 145-148<\/a>] Eind mei kwam Quantz &#8211; in het gevolg van August de Sterke &#8211; naar Berlijn. Frederik was ondertussen aan de beterende hand. Tussen August de Sterke en zijn moeder zijn afspraken gemaakt om hem heimelijk en twee keer per jaar dwarsfluit te leren spelen. Op 11 september schreef Frederik, die naar Franse mode zijn haar had laten groeien een respectvolle brief aan zijn vader en vroeg om vergeving. De soldatenkoning antwoordde:<\/p>\n<pre><span class=\"zitat\">Ich kann keinen effeminirten (verweichlichten) Kerl leiden, der sich sch\u00e4mt, nicht reiten und schie\u00dfen kann, ... seine Haare wie ein Narr sich frisieret ... Zu anderen recht hoff\u00e4rtig, recht bauernstolz ist, mit keinem Menschen spricht ... und mit dem Gesichte Grimassen macht, als wenn er ein Narr w\u00e4re, und in nichts meinen Willen tut, als mit der Force dazu angehalten; nichts aus Liebe, und er alles dazu nichts Lust hat, als seinem eigenen Kopfe folgen, sonsten alles nichts n\u00fctze ist.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit ...von Uwe A. Oster, p. 55<\/a><\/span><span class=\"zitat\">]<\/span><\/pre>\n<p>Op de avond van 28 oktober 1728 werd Frederik dronken en begon te oreren, zijn moeder verliet beschaamd de zaal. Frederik en de in sommige opzichten aandoenlijke vader sloten uiteindelijk vrede, hoewel slechts voor twee weken. Zijn vader vreesde dat dichterlijke en filosofische Frederik niet opgewassen zou zijn tegen zijn taak als koning en alles verspelen zou wat hij moeizaam had opgebouwd.<span class=\"zitat\">[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit &#8230;von Uwe A. Oster<\/a><\/span><span class=\"zitat\">] De spanningen namen in de daaropvolgende twee jaar verder toe.<\/span><\/p>\n<p>Eind juni 1730 kwam Quantz opnieuw naar Berlijn.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-2' id='fnref-866-2' onclick='return fdfootnote_show(866)'>2<\/a><\/sup> Op een dag kwam zijn vader eerder terug dan verwacht. Frederik was bezig muziek te maken met Quantz en Von Katte in het Montbijou Paleis, die zich daarop snel en een uur lang in een turfkamertje achter het haardvuur verschuilden volgens de Duitse historicus Friedrich Nicolai die het voorval van Quantz had gehoord.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-3' id='fnref-866-3' onclick='return fdfootnote_show(866)'>3<\/a><\/sup> De vader ontdekte zijn geheime en toen al aanzienlijke collectie boeken, Franse toneelschrijvers, dichters en filosofen, die moesten worden verkocht en de modieuse kamerjas, werd in het vuur gesmeten. De collectie boeken was ooit in zijn geheel door Duhan aangekocht en werden na zijn arrestatie eerst in Hamburg, en vervolgens in Amsterdam aangeboden ter verkoop.[<a href=\"https:\/\/digital.zlb.de\/viewer\/image\/34775608\/19\/#topDocAnchor\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">B. Krieger (1914) Friedrich der Gro\u00dfe und seine B\u00fccher, p. 7-9<\/a>]<\/p>\n<p>Half juli 1730 reisde hij samen met zijn vader naar Ansbach om zijn pas getrouwde zuster Frederike te bezoeken (en verder door Zuid-Duitsland). Dit leidde in de vroege ochtend van 4 of 5 augustus 1730 tot een poging &#8211; vlak voor de aankomst in Mannheim &#8211; via Den Haag naar Frankrijk of naar Engeland te vluchten om daar &#8220;asyl&#8221; aan te vragen.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-4' id='fnref-866-4' onclick='return fdfootnote_show(866)'>4<\/a><\/sup> Toen de koning &#8211; aangekomen in de vesting Wesel &#8211; genoeg bewijzen had van een samenzwering, en een vluchtpoging, stiet hij zijn zoon een bloedneus en liet hem afvoeren naar de vesting <a title=\"Kostrzyn nad Odr\u0105\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Kostrzyn_nad_Odr%C4%85\">K\u00fcstrin<\/a> gelegen aan de Poolse grens. Frederik werd in de gevangenis 138 vragen opgelegd, deels door zijn vader zelf geformuleerd. De vader liet de verdeelde militaire jury opnieuw een uitspraak doen, toen Frederiks adjudant, de argeloze of atheistische <a title=\"Hans Hermann von Katte\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hans_Hermann_von_Katte\">Hans Hermann von Katte<\/a>, werd veroordeeld tot levenslang. De herziene uitspraak leidde tot de executie van Katte op maandag 6 november. De onbarmhaftige vader wilde zijn zoon op de knie\u00ebn dwingen en om zeven uur &#8216;s ochtends werd Frederik gedwongen vanuit het raam naar de terechtstelling te kijken. De kroonprins, die zich eeuwig schuldig zou voelen was zelfs bereid zijn leven te geven of troonafstand te doen.<span class=\"zitat\">[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit &#8230;von Uwe A. Oster, p. 119, 136<\/a><\/span><span class=\"zitat\">] <\/span>Frederik schijnt te zijn flauwgevallen en het aanschouwen van de onthoofding bleef hem bespaard, maar het halfbedekte lijk moest op bevel van zijn vader tot &#8216;s middags blijven liggen voor zijn venster.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Kattes_Hinrichtung_1730.jpg\/260px-Kattes_Hinrichtung_1730.jpg\" \/> Frederik werd afgesloten van de buitenwereld, niemand zou met hem mogen spreken. Hij vond een manier, waardoor hij minstens drie brieven aan zijn zuster kon schrijven, maar &#8216;s nachts ook boeken in het Duits over klassieke helden en veldheren kon lezen.<span class=\"zitat\">[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit &#8230;von Uwe A. Oster<\/a><\/span><span class=\"zitat\">][<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Z5s4EAAAQBAJ&amp;pg=RA1-PT60&amp;lpg=RA1-PT60&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=GZrIC0Yt0C&amp;sig=ACfU3U2kzVGS-D7UV-8vdfHLZ8scsnGwxA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjKifqG_PjzAhXG66QKHf3WD5w4ChDoAXoECBYQAw#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Franz Kugler: K\u00f6nig Friedrich II von Preu\u00dfen \u2013 Lebensgeschichte des &#8220;Alten &#8230; von Franz Kugler<\/a>] <\/span>Frederik\u00a0wist uitstekend de aandacht op zichzelf te vestigen en half Europa, waaronder <a title=\"Abb\u00e9 de Saint Pierre\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Abb%C3%A9_de_Saint_Pierre\">Abb\u00e9 de Saint Pierre<\/a> was begaan met zijn lot. Nadat o.a. Tsarina Anna van Rusland, de Habsburgse keizer Karel VI, en prins <a title=\"Eugenius van Savoye\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Eugenius_van_Savoye\">Eugenius van Savoye<\/a> zich met de zaak hadden bemoeid, kwam zijn vader op 17 november naar K\u00fcstrin. Twee dagen later gaf Frederik toe dat hij fout was geweest, aan alles schuldig was, zodat aan zijn eenzame opsluiting een einde kwam.<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-5\">[5] <\/a><\/sup>Frederik meende al op jonge leeftijd voorbestemd te zijn voor een grootse toekomst en onsterflijke roem, maar liet zijn voorkeur voor <a title=\"Predestinatie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Predestinatie\">predestinatieleer<\/a> schieten om zijn vader te behagen.<span class=\"zitat\">[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit &#8230;von Uwe A. Oster, p. 138<\/a><\/span><span class=\"zitat\">] [<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Zdi98CNhUWEC&amp;pg=PT9&amp;lpg=PT9&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=fEaLxCNqYb&amp;sig=ACfU3U34KjqBsFBS-TfHZNhvjFIC3DmlaA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiOmO3fLzAhV-iv0HHfZID8oQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der Gro\u00dfe: Friedrich II. von Preu\u00dfen von J\u00fcrgen Luh<\/a>]<\/span><\/p>\n<p>Om zich te oefenen in de praktijk met bestuurlijke zaken werd Frederik een paar dagen aan het werk gezet onder leiding van de gemeentesecretaris Hille.<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-4\">[4]<\/a><\/sup> De kroonprins verbleef nog minstens een jaar in K\u00fcstrin in een eigen woning en kreeg de beschikking over een bediende die hobo speelde (Michael Gabriel Fredersdorff), maar het verlaten van de stad, en bladmuziek bleven verboden. In april 1730 stuurde zijn vader hem nog een tweetal theologische werken in het Frans.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Zdi98CNhUWEC&amp;pg=PT9&amp;lpg=PT9&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=fEaLxCNqYb&amp;sig=ACfU3U34KjqBsFBS-TfHZNhvjFIC3DmlaA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiOmO3fLzAhV-iv0HHfZID8oQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der Gro\u00dfe: Friedrich II. von Preu\u00dfen von J\u00fcrgen Luh<\/a>] Op 14 augustus 1731 gaf Frederik toe dat hij Von Katte had misleid en het zijn bedoeling was geweest naar Engeland te vluchten.<span class=\"zitat\">[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Qb4UAwAAQBAJ&amp;pg=PP37&amp;dq=Ich+kann+keinen+effeminirten+(verweichlichten)+Kerl+leiden,+der+sich+sch\u00e4mt,&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjricj9gu_yAhUWg_0HHcVxBZ0Q6AEwAHoECAYQAg#v=onepage&amp;q=Ich%20kann%20keinen%20effeminirten%20(verweichlichten)%20Kerl%20leiden%2C%20der%20sich%20sch\u00e4mt%2C&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Sein Leben war das traurigste der Welt: Friedrich II und der Kampf mit &#8230;von Uwe A. Oster, p. 156<\/a><\/span><span class=\"zitat\">] Hij kreeg toestemming gasten te ontvangen en begon met eindelijk met bierdrinken.<\/span> Eind november verscheen hij plotseling bij het huwelijk van zijn zuster Wilhelmina in Berlijn. Frederik kreeg de beschikking over een regiment en verhuisde naar <a title=\"Neuruppin\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Neuruppin\">Neuruppin.<\/a><\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 575px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Rheinsberg_ca1740.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/0\/03\/Rheinsberg_ca1740.jpg\/260px-Rheinsberg_ca1740.jpg\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"419\" data-file-width=\"1109\" data-file-height=\"810\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Slot Rheinsberg<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>In februari 1732 besliste zijn vader met wie hij zou moeten trouwen. Frederik had pas op zijn 40ste willen doen maar stemde in september toe in een huwelijk met de kinderlijke en schuchtere <a title=\"Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_Christine_van_Brunswijk-Bevern\">Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern.<\/a>[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Zdi98CNhUWEC&amp;pg=PT9&amp;lpg=PT9&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=fEaLxCNqYb&amp;sig=ACfU3U34KjqBsFBS-TfHZNhvjFIC3DmlaA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiOmO3fLzAhV-iv0HHfZID8oQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der Gro\u00dfe: Friedrich II. von Preu\u00dfen von J\u00fcrgen Luh<\/a>] Hij was overtuigd dat hij met haar geen gesprekken op niveau zou kunnen voeren en stond erop dat zij <em><a title=\"L'\u00c9cole des femmes\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/L%27%C3%89cole_des_femmes\">L&#8217;\u00c9cole des femmes<\/a><\/em> uit het hoofd leerde. Al in een vroeg stadium gaf hij aan haar te laten zitten als hij eigen baas was. Frederik hield zijn woord en het echtpaar trouwde in juni 1733 in <a title=\"Salzdahlum\" href=\"https:\/\/de.wikipedia.org\/wiki\/Salzdahlum\">Salzdahlum<\/a>; toch nog een dubbelhuwelijk, want zijn zus Philippine trouwde die dag met haar broer. Het echtpaar bewoonde tijdelijk het kroonprinselijk paleis &#8220;Unter den Linden&#8221; nr 3. In 1734 diende hij een aantal maanden als vrijwilliger onder prins <a title=\"Eugenius van Savoye\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Eugenius_van_Savoye\">Eugenius van Savoye<\/a>, de beroemdste veldheer in die tijd. \u00a0In 1735 ging hij voor de eerste keer op bezoek bij zijn zuster Wilhelmina in Bayreuth. Frederik was niet onder de indruk van wat hij zag en meende dat het kamermeisje van de <a class=\"mw-redirect\" title=\"George III van Engeland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/George_III_van_Engeland\">prins van Wales<\/a> meer geld tot haar beschikking had dan zijn zuster.<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-31\">[31]<\/a><\/sup> Vanaf 1735 weidde hij zich meer aan filosofie en schreef moeizaam (slechte) gedichten.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Zdi98CNhUWEC&amp;pg=PT9&amp;lpg=PT9&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=fEaLxCNqYb&amp;sig=ACfU3U34KjqBsFBS-TfHZNhvjFIC3DmlaA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiOmO3fLzAhV-iv0HHfZID8oQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der Gro\u00dfe: Friedrich II. von Preu\u00dfen von J\u00fcrgen Luh<\/a>] Hij kon eindelijk zo veel lezen als hij wilde: Descartes, Leibnitz, John Locke, Pierre Bayle en Christian Wolff, auteurs die er voor hun tijd verlichte idee\u00ebn opna hielden.<\/p>\n<p>Op 6 augustus 1736 nam het zijn intrek in Slot <a title=\"Rheinsberg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rheinsberg\">Rheinsberg, <\/a>dat Frederik&#8217;s vader had het laten verbouwen. Frederik gaf zelf opdracht aan <a title=\"Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Georg_Wenzeslaus_von_Knobelsdorff\">Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff<\/a> het nog eens over te doen maar de twee vrij hoge torens van het oude landhuis te laten staan. Er is theater opgevoerd, en gedeclameerd waaronder de &#8220;Henriade&#8221; van Voltaire, dat over religieuse tolerantie gaat. Frederik had een aanzienlijk aandeel in de opvoeringen; hij was een goed toneelspeler. Er werd vervolgens een vorstelijke tafel gedekt voor ca twintig personen, met goddelijke wijn, aangename conversatie en hemelse muziek.<\/p>\n<p>In 1738 kwam <a title=\"Dani\u00ebl de Superville (1696-1773)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Dani%C3%ABl_de_Superville_%281696-1773%29\">Daniel de Superville<\/a> langs om koning Willem Frederik I te behandelen van waterzucht en een <a title=\"Oedeem\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Oedeem\">oedeem<\/a>.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=g9dAAAAAcAAJ&amp;pg=PA13&amp;lpg=PA13&amp;dq=Superville+artzt+1738+Friedrich+Wilhelm&amp;source=bl&amp;ots=7U-EMWlJw-&amp;sig=ACfU3U14wXhBcF3AfJ1Ua-OAdex6Pby8eA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiX4NaGxvfzAhUKCuwKHemdDd8Q6AF6BAgcEAM#v=onepage&amp;q=Superville%20artzt%201738%20Friedrich%20Wilhelm&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Die Universit\u00e4t Erlangen von 1743 &#8211; 1843 Zum Jubil\u00e4um 1843: Auf starkem Papier By Johann Georg Veit Engelhardt, p. 13<\/a>] Tijdens zijn bezoek vormde De Superville zich een uiterst ongunstige indruk van de kroonprins. Hoewel hij Frederik uitzonderlijk intelligent noemde, beschreef hij hem als vals, achterdochtig, egocentrisch, ondankbaar en huichelachtig. Volgens De Superville dreigde hij zelfs een grotere vrek te worden dan zijn vader. Ook meende hij dat Frederik geen religieus geloof of moreel besef had en uitsluitend belangstelling toonde voor wetenschap.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=pshLAQAAMAAJ&amp;pg=PA160&amp;lpg=PA160&amp;dq=Superville+artzt+1738+Friedrich+Wilhelm&amp;source=bl&amp;ots=J7p71VRdpE&amp;sig=ACfU3U3axCZnEQ-_rHOmsFXNZsfmfk7ThA&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiX4NaGxvfzAhUKCuwKHemdDd8Q6AF6BAgbEAM#v=onepage&amp;q=Superville%20artzt%201738%20Friedrich%20Wilhelm&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Mein leben, Volume 1 By Johann George Scheffner, p. 161<\/a>]<\/p>\n<p>Het jaar daarop werkte Frederik aan de <strong data-start=\"1329\" data-end=\"1348\">Antimachiavelli<\/strong>, een politiek traktaat waarin hij zich nadrukkelijk afzette tegen de machtspolitiek van <span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Niccol\u00f2 Machiavelli<\/span><\/span>. Hij stelde dat gewapende agressie immoreel was en dat een vorst zijn gezag moest baseren op rechtvaardigheid, eerlijkheid en het algemeen belang.<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-6\">[6]<\/a><\/sup> Echte politiek verlangt gerechtigheid en goedheid.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=Zdi98CNhUWEC&amp;pg=PT9&amp;lpg=PT9&amp;dq=Friedrich+II.+pr\u00e4destinationslehre&amp;source=bl&amp;ots=fEaLxCNqYb&amp;sig=ACfU3U34KjqBsFBS-TfHZNhvjFIC3DmlaA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjwiOmO3fLzAhV-iv0HHfZID8oQ6AF6BAgOEAM#v=onepage&amp;q=Friedrich%20II.%20pr\u00e4destinationslehre&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der Gro\u00dfe: Friedrich II. von Preu\u00dfen von J\u00fcrgen Luh<\/a>] Op zijn verzoek corrigeerde <span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Voltaire<\/span><\/span> de Franse tekst, waarna het werk in Den Haag werd gedrukt. Deze periode, waarin hij zich intensief met filosofie, muziek en literatuur bezighield en correspondeerde met Voltaire, geldt als een van de gelukkigste uit zijn leven.<\/p>\n<p>Zijn vader stierf op 31 mei 1740, jarenlang aan een rolstoel gekluisterd vanwege jicht, met als gevolg gewrichtsontstekingen en waterzucht. Na zijn troonsbestijging in juli 1740 in <a class=\"mw-redirect\" title=\"K\u00f6ningsberg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/K%C3%B6ningsberg\">K\u00f6ningsberg<\/a> heeft Frederik kasteel Rheinsberg niet meer bewoond en ook niet meer met zijn vrouw samengewoond, die hij na vier jaar niet meer kon luchten of zien.<sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-7\">[7] <\/a><\/sup>Hij verbood haar hem te bezoeken op <a title=\"Slot Charlottenburg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Charlottenburg\">Slot Charlottenburg<\/a>.<\/p>\n<p>Frederik verkeerde graag in het gezelschap van wandelende encyclopedie\u00ebn, en hij nodigde de Venetiaan <a title=\"Francesco Algarotti\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Algarotti\">Francesco Algarotti<\/a> om te blijven. De evenoude Algarotti \u00a0(1712-1764) had verplichtingen, maar kwam het jaar daarop terug om zijn kroning in K\u00f6nigsberg bij te wonen. Frederik schreef een erotische gedicht &#8216;<em>La Jouissance<\/em>&#8216; (De Lust). Het was naar zijn eigen zeggen om aa<span style=\"color: #000000;\">n <a style=\"color: #000000;\" href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Francesco_Algarotti\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Algarotti<\/a> (<\/span>\u2018<em>de zwaan van Padua<\/em>\u2019) te laten zien dat Noord-Europese mannen net zulke gepassioneerde minnaars zijn als Zuid-Europese mannen.\u00a0<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><\/sup><\/p>\n<h2><span id=\"Koning\" class=\"mw-headline\">Koning<\/span><\/h2>\n<p>Bij zijn aantreden schafte Frederik het regiment van <i>Lange Kerls<\/i> af en richtte een <a class=\"mw-redirect\" title=\"Garde du Corps\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Garde_du_Corps\">Garde du Corps<\/a> op. Hij trok wetenschappers aan voor de door zijn vader verwaarloosde <a title=\"Pruisische Academie van Wetenschappen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pruisische_Academie_van_Wetenschappen\">Pruisische Academie van Wetenschappen<\/a> en verordenneerde dat <a title=\"Christian Wolff (filosoof)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Christian_Wolff_%28filosoof%29\">Christian Wolff (een filosoof)<\/a> terug kon keren naar Halle. Frederik liet ondervraging door middel van foltering\u00a0verbieden, maar niet in het geval van <a title=\"Majesteitsschennis\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Majesteitsschennis\">majesteitsschennis<\/a> en landverraad. Von Kattes vader werd in de adelstand verheven, evenals Algarotti. Hij gaf bevel de censuur voor het niet-politieke deel van de Berlijnse kranten op te heffen en stelde godsdienstvrijheid in om immigratie van katholieken en hugenoten te bevorderen.<\/p>\n<p>Vervolgens brachten Heinrich, en zijn broer Friedrich en Algarotti een bezoek aan Bayreuth, Straatsburg en <a title=\"De Kleefse tuinen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/De_Kleefse_tuinen\">de Kleefse tuinen<\/a> en ontmoetten er Voltaire, Kaiserling en Maupertuis, die allen op een hooizolder sliepen.[<a class=\"external text\" href=\"https:\/\/resolver.kb.nl\/resolve?urn=dpo:10994:mpeg21:pdf\" rel=\"nofollow\">La vie priv\u00e9e du roi de Prusse von Voltaire, S. 20<\/a>]\u00a0 Hij verkocht vervolgens <a title=\"Herstal\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Herstal\">Herstal<\/a> aan de <a title=\"Prinsbisdom Luik\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Prinsbisdom_Luik\">prins-bisschop van Luik<\/a> nadat hij Maaseik had laten bezetten.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 578px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Preussen-FdG.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Preussen-FdG.jpg\/260px-Preussen-FdG.jpg\" alt=\"\" width=\"578\" height=\"371\" data-file-width=\"1000\" data-file-height=\"643\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Pruisen in de 18e eeuw<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Toen <a title=\"Keizer Karel VI\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Keizer_Karel_VI\">Keizer Karel VI<\/a> op 20 oktober 1740 in Wenen stierf, na het verorberen van een maaltijd met paddestoelen,\u00a0 toonde Frederik zijn andere kant; hij viel op 14 december op brutale wijze Silezi\u00eb binnen.<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-8\">[8]<\/a><\/sup> De Republiek, Frankrijk en Engeland zouden hem zo ver van hun grens niet tegen houden. Dat Oostenrijk de loop van de <a title=\"Oder\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Oder\">Oder <\/a>beheerste stond hem niet aan;\u00a0 bovendien zou door de verovering van het rijke Silezi\u00eb zou het inwoneraantal met ongeveer 50% toenemen. Pruisen met zijn goedgetrainde infanterie en cavalerie van <a title=\"Ulaan\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ulaan\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ulanen<\/a>\u00a0was voortaan in militair opzicht ongeveer even machtig als het Habsburgse rijk, maar raakte diplomatiek geisoleerd.<\/p>\n<p>De firma <a title=\"Willem Gideon Deutz\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/societeit-van-suriname\/willem-gideon-deutz\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Willem Gideon Deutz<\/a> en de obligatiehouders hebben in 1742 grote schade hebben geleden, nadat Frederik Silezi\u00eb deels veroverde. De firma had een lening van vijf miljoen gulden uitstaan in Oostenrijk en Silezische zilvermijnen in onderpand gekregen.[J.G. van Dillen, p. 459]Frederik weigerde aanvankelijk de op Silezi\u00eb rustende Oostenrijkse schulden en achterstallige rente volledig te erkennen. Pas bij de regeling na de Vrede van Breslau stemde hij erin toe deze hypothecaire verplichtingen onder voorwaarden over te nemen en te vereffenen.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-5' id='fnref-866-5' onclick='return fdfootnote_show(866)'>5<\/a><\/sup> In hetzelfde jaar verscherpte Frederik de censuur.<\/p>\n<p>De Pruisische schatkist was bijna leeg; Frederik probeerde een lening te sluiten in Amsterdam. Bohemen kreeg een contributie opgelegd van 1,3 miljoen gulden en Saksen van 1 miljoen daalder. Hij had een adempauze nodig en sloot in 1744 een verbond met Frankrijk. Met kerst 1745 bood hij zijn tegenstanders vrede aan als hij Silezie mocht houden. Frederik de Grote bevorderde een actievere bevolkingspolitiek, hetgeen meer belastinginkomsten, maar ook soldaten voor het leger betekende. Aan de Oder werden nieuwe landbouwgronden ontgonnen. Frederik sprak zich uit voor de bouw van moskee\u00ebn als ook moslims uit het Ottomaanse rijk zich in Pruisen zouden vestigen.<\/p>\n<p>Frederik, die inmiddels Sanssouci had betrokken en waar geen vrouwen of priesters mochten komen,\u00a0 was niet alleen een kundig veldheer, maar bemoeide zich met zich met alles, ook met echtscheidingen. Frederik hield de leiding over het buitenlands beleid en de financi\u00ebn grotendeels in eigen hand. Zijn vader had hem steeds voor gehouden goed aan het leger, maar ook aan geld te denken en geen zinloze oorlogen te voeren.<\/p>\n<p>In 1749 devalueerde Maria Theresia de munt. Frederik sloot zich niet aan bij Oostenrijk en Beieren, die de <em>Reichsthaler<\/em> hadden ingevoerd, maar introduceerde de <em>Friedrich d&#8217;or<\/em> die alle overige munteenheden zou moeten verdringen. In 1750 stelde hij Johann Philipp Graumann aan die het munt- en geldwezen moest organiseren; de muntvoet die Graumann introduceerde, hield honderd jaar lang stand.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-6' id='fnref-866-6' onclick='return fdfootnote_show(866)'>6<\/a><\/sup> In 1752 schreef hij zijn &#8220;Politisches Testament&#8221;, waarin hij verkondigde dat Pruisen zoveel geld moest sparen om minstens vijf jaar oorlog te kunnen voeren; in 1753 verscheen &#8220;Generalprinzipien des Krieges&#8221;, waarin hij zijn taktiek uitlegde, d.w.z. bij iedere manoeuvre tijd te winnen om daaruit voordeel te trekken.[I. Mittenzwei, p. 92, 103] In 1753 trok hij diverse alchemisten aan die beweerden goud te kunnen maken, maar hem teleurstelden. Frederik liet op grote schaal imitaties van Hollandse dukaten en Oostenrijkse Albertusdaalders slaan. Hoewel zij aan de gangbare muntvoet voldeden, beschouwen financieel-historici dit doorgaans als door de staat georganiseerde valsmunterij.[Schr\u00f6tter, p. 69] Bovendien wilde hij de Franse <em>Louis d&#8217;or<\/em>, die overal in Duitsland werd gebruikt, concurrentie aandoen. De twee <a title=\"Silezische Oorlogen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Silezische_Oorlogen\">Silezische Oorlogen<\/a> had een diepe rancune van de kant van keizerin <a title=\"Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Maria_Theresia_van_Oostenrijk_%281717-1780%29\">Maria Theresia<\/a> en haar minister <a title=\"Wenzel Anton von Kaunitz\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wenzel_Anton_von_Kaunitz\">Wenzel Anton von Kaunitz<\/a> tot gevolg.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-7' id='fnref-866-7' onclick='return fdfootnote_show(866)'>7<\/a><\/sup> Vanwege een boycot van Pruisische en Silezische producten door Oostenrijk en Saksen achtte Frederik een nieuwe oorlog steeds waarschijnlijker. Engeland besloot Pruisen te steunen, terwijl Frankrijk zich met Oostenrijk verzoende: het zogenaamde <em data-start=\"478\" data-end=\"506\">Renversement des alliances<\/em>. Frankrijk, Oostenrijk en Rusland konden in 1756 ongeveer tweemaal zoveel troepen op de been brengen als Pruisen en Groot-Brittanni\u00eb.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\"><\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 578px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Canaletto_%28I%29_013.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b8\/Canaletto_%28I%29_013.jpg\/260px-Canaletto_%28I%29_013.jpg\" width=\"578\" height=\"416\" data-file-width=\"2024\" data-file-height=\"1456\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">De zwaargehavende stad Dresden in 1760<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Zonder oorlogsverklaring viel hij augustus 1756 Saksen binnen, dat weigerde zich bij Pruisen aan te sluiten. Zijn eerste nederlaag was het jaar daarop in de <a title=\"Slag bij Kolin\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slag_bij_Kolin\">Slag bij Kolin<\/a>, 60 km ten oosten van Praag, waardoor hij Bohemen moest verlaten. Na nog een nederlaag gaf hij de markies D&#8217;Argens de opdracht een grafschrift te bedenken en een schip naar Jamaica in gereedheid te brengen voor hemzelf.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-8' id='fnref-866-8' onclick='return fdfootnote_show(866)'>8<\/a><\/sup> D&#8217;Argens herinnerde hem aan Julius Caesar, <a title=\"Henri de La Tour d\u2019Auvergne (Turenne)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Henri_de_La_Tour_d%E2%80%99Auvergne_%28Turenne%29\">Turenne<\/a> en de <a title=\"Lodewijk II van Bourbon-Cond\u00e9\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lodewijk_II_van_Bourbon-Cond%C3%A9\">prins van Cond\u00e9<\/a>, die eveneens nederlagen hadden moeten verwerken. In 1757 wilde\u00a0Frederik de Grote een lening van een half miljoen sluiten bij de bank <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/andries-pels-bankier-en-assuradeur\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Pels &amp; Zonen<\/a>. <del>Hendric Bicker, de directeur, werd naar raadpensionaris <a title=\"Pieter Steyn\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pieter_Steyn\">Pieter Steyn<\/a> verwezen.<\/del><sup class='footnote'><a href='#fn-866-9' id='fnref-866-9' onclick='return fdfootnote_show(866)'>9<\/a><\/sup> Of de lening plaats vond is onduidelijk, maar zeker is dat Groot-Brittanie met Frederik het jaar daarop, 11 april 1758, een defensieverdrag sloot en hem subsidie verleende zodat hij 10 miljoen gulden kon lenen.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-10' id='fnref-866-10' onclick='return fdfootnote_show(866)'>10<\/a><\/sup> Ook in december 1758 speelde hij met de gedachte aan dood te zijn, na de slag bij Hochkirch of de dood van zijn lievelingszuster.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-11' id='fnref-866-11' onclick='return fdfootnote_show(866)'>11<\/a><\/sup> De dubbele overwinning in de\u00a0<a title=\"Slag bij Ro\u00dfbach\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slag_bij_Ro%C3%9Fbach\">Slag bij Ro\u00dfbach<\/a>, en de <a title=\"Slag bij Leuthen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slag_bij_Leuthen\">Slag bij Leuthen<\/a>\u00a0 herstelde zijn reputatie en redde Pruisen voorlopig van een nederlaag. Russische legers bezetten Oost-Pruisen eind 1758 en het Oostenrijkse leger rukte op vanuit het zuiden. Frederik werd steeds meer in het nauw gedreven en in augustus 1759 dreigde er zelfs een totale nederlaag in de <a title=\"Slag bij Kunersdorf\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slag_bij_Kunersdorf\">Slag bij Kunersdorf<\/a>, nauwelijks 100 km van Berlijn, net aan de andere kant van de <a title=\"Oder\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Oder\">Oder.<\/a> Van zijn leger van 58.000 man had hij er nog 3.000 over direct onder zijn bevel. Volgens verschillende tijdgenoten droeg Frederik na Kunersdorf een dosis opium bij zich om in geval van gevangenneming zelfmoord te kunnen plegen.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-12' id='fnref-866-12' onclick='return fdfootnote_show(866)'>12<\/a><\/sup> Het lot van Pruisen leek bezegeld. Frederik liet tijdens de winter nieuwe troepen rekruteren. Voor het sluiten van een vrede was het nog te vroeg, maar de Engelse premier William Pitt zou de Russen polsen.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-13' id='fnref-866-13' onclick='return fdfootnote_show(866)'>13<\/a><\/sup><\/p>\n<figure style=\"width: 720px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/96\/Menzelhochkirch.jpg\" alt=\"\" width=\"720\" height=\"535\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Friedrich und die Seinen in der Schlacht bei Hochkirch\u00a0Von Adolph Menzel (1815\u20131905) &#8211; http:\/\/www.bilder-geschichte.de\/bilder\/menzel-hochkirch.htm, Gemeinfrei, https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=39604046<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1756 viel Frederik Saksen binnen, waarmee de Zevenjarige Oorlog begon. Hij stond tegenover een coalitie van Oostenrijk, Frankrijk, Saksen en later Rusland en Zweden. Ondanks de numerieke overmacht van zijn tegenstanders wist Pruisen zijn positie uiteindelijk te behouden door gebruik te maken van een asymmetrische aanvalstechniek. Dresden werd bij een bombardement in juli 1760 verwoest. Het vorstendom moest zware contributie aan Pruisen betalen, maar Saksen was verarmd en dat geld moest worden geleend. De Russen en Oostenrijkers bezetten in oktober enkele dagen lang Berlijn; kanalen en fabrieken zouden niet worden verwoest als Pruisen brandschatting aan de Russen betaalde. Slot Charlottenburg werd geplunderd, maar de Russen trokken zich terug na de toezegging van de Berlijnse koopman <span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Johann Ernst Gotzkowsky<\/span><\/span> dat de brandschatting zo spoedig mogelijk zou worden betaald met geleend geld op de kapitaalmarkten van het neutrale Hamburg en Amsterdam. Het is mogelijk dat Frederik geld leende bij De Neufville en Stenglin.[N. Schepkowski, p. 264] Daar kwam nog bij dat\u00a0 George III van Engeland, de nieuwe koning en Friedrichs neef, in 1761 de subsidie aan Pruisen stopte, toen men in Engeland van mening dat het beter voor de strijd tegen Frankrijk in de kolonien zou kunnen worden ingezet.<\/p>\n<p>De schatkist raakte leeg, maar Frederik werd op wonderbaarlijke wijze gered door het overlijden van de hem zeer vijandig gezinde tsarina <a class=\"mw-redirect\" title=\"Elisabeth I van Rusland\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_I_van_Rusland\">Elisabeth I van Rusland<\/a>, januari 1762.\u00a0 <a title=\"Peter III van Rusland\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Peter_III_van_Rusland\">Peter III van Rusland<\/a>, die haar opvolgde, was een mateloos bewonderaar van Frederik II en Russische leger trok zich terug. De koerswijziging in de Russische politiek noemde hij het wonder van het huis Brandenburg. De oorlogvoerende partijen waren vermoeid en er was bij alle partijen een groot gebrek aan geld.<\/p>\n<p>Een opmerkelijk aspect van de Zevenjarige Oorlog is de wijze waarop Frederik haar financierde. Anders dan veel tijdgenoten verhoogde hij de belastingen in Pruisen niet en sloot hij nauwelijks buitenlandse staatsleningen. In plaats daarvan financierde hij de oorlog grotendeels door herhaalde devaluaties van de munt<sup class='footnote'><a href='#fn-866-14' id='fnref-866-14' onclick='return fdfootnote_show(866)'>14<\/a><\/sup>\u00a0 <sup class='footnote'><a href='#fn-866-15' id='fnref-866-15' onclick='return fdfootnote_show(866)'>15<\/a><\/sup> Zeker is dat Engeland vanaf 1758 tot 1761 via Amsterdam en Hamburg subsidie overmaakte, bestaande uit goud en zilver. Dat is gebruikt voor het slaan van <em>Kriegsgeld <\/em>en verspreid in Saksen, Silezi\u00eb, Polen, Bohemen, Hongarije en Koerland (Letland). Zijn soldaten en kooplieden brachten het <em>Kriegsgeld<\/em>\u00a0op markten en beurzen in omloop.[Schr\u00f6tter, p. 32] Het gebruik van\u00a0<em>Kriegsgeld<\/em> werd in Pruisen verboden en tegengehouden.[<a href=\"http:\/\/www.muenzenwoche.de\/de\/Archiv\/Die-Russen-in-Koenigsberg-Ein-numismatisches-Zeugnis-des-Siebenjaehrigen-Krieges\/8?&amp;id=703&amp;type=a#\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Die Russen in K\u00f6nigsberg: Ein numismatisches Zeugnis des Siebenj\u00e4hrigen Krieges<\/a>]<\/p>\n<p>Pruisen beschikte niet over een staatsbank. De koning hield bovendien het oppertoezicht op het muntwezen en besliste uiteindelijk over de muntpolitiek. Het in omloop brengen van minderwaardig geld was beproefd middel om een oorlog te financieren, dat hadden al velen al voor hem gepresteerd. De muntmeesters Daniel Itzig en Veitel Ephraim, speelden daarbij vanaf december 1755 een belangrijke rol. (De munthuizen werden verpacht aan particuliere ondernemers, onder wie bankiers en hofjoden, die de muntslag financierden en organiseerden.) Zij pachtten in 1756 alle Pruisische en Saksische munthuizen. Daarvoor betaalden ze sleischat, een bedrag dat was gebaseerd op de ondernemerswinst. Ze waren evenwel verplicht zich aan de muntvoet vast te houden en niet meer te produceren dan afgesproken was. In oktober 1756 werd het duidelijk, dat er bedrog werd gepleegd. Er waren munten in omloop die niet ter plaatse waren geslagen, maar toch dat stempel droegen (en het valse jaartallen).[Schr\u00f6tter, p. 35] <del>Toen Kleve in 1757 bezet werd door het Franse leger, zijn die activiteiten voortgezet in Magdeburg en Berlijn.<\/del> Ook in Leipzig en Dresden is minderwaardig geld geslagen, toen Ephraim ook daar tot muntmeester werd benoemd. Ephraim en Itzig hebben voor 40 miljoen aan nieuwe munten geslagen, waaronder een vervalste <em>August d&#8217;or<\/em> met een verlaagd goudgehalte, waarvan drie miljoen stuks in omloop werd gebracht in Saksen, Silezi\u00eb en Polen.[Schr\u00f6tter (1909) Das Preussische M\u00fcnzwesen im 18. Jahrhundert, p. 9, 13, 16.] Frederik was op de hoogte van deze praktijken en gaf er zijn goedkeuring aan. Hij bemoeide zich minder met het muntwezen, naarmate hij meer op het slagveld werd beziggehouden.<\/p>\n<p>Begin 1762 kwam hij tot inzicht en beschouwde zijn experiment als mislukt. Het valse geld is vervolgens op grote schaal uitgevoerd en omgesmolten, vooral rondom Amsterdam (Weesp, Haarlem) en Hamburg. Daar kon het edelmetaal worden teruggewonnen, terwijl de inferieure munten uit de circulatie verdwenen. Na de Zevenjarige Oorlog heeft Frederik de oude muntvoet stapsgewijze hersteld, maar de Pruisische munten werden niet langer als betrouwbaar gezien.[Schr\u00f6tter, Band II, p. 218] Voor meer informatie zie <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-de-grote-en-de-muntchaos-tijdens-de-zevenjarige-oorlog-1756-1763\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Frederik de Grote en de muntchaos tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763)<\/a> Pruisen was door de oorlog ongeveer uitgeput. Een half miljoen soldaten en burgers, ongeveer 10% van de bevolking, had het leven verloren. Maar de machtspositie van Pruisen in Europa was voor lange tijd verzekerd na het sluiten van de <a title=\"Vrede van Hubertusburg\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vrede_van_Hubertusburg\">Vrede van Hubertusburg<\/a>.<\/p>\n<p>In 1764 was hij de beroemdste man in Europa en had hij een ontmoeting met <a title=\"Giacomo Casanova\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Giacomo_Casanova\">Casanova<\/a> die vervolgens een baantje kreeg als trainer bij de cadetten. Casanova was teleurgesteld en meende dat hij alleen om zijn uiterlijk was aangenomen.<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-9\">[9] <\/a><\/sup>Frederik reorganiseerde de brandverzekering, begon een staatsloterij, die hij overdeed aan\u00a0Giovanni Antonio Calzabigi.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-16' id='fnref-866-16' onclick='return fdfootnote_show(866)'>16<\/a><\/sup> Het bank- en verzekeringswezen zou moeten samenwerken, maar de aandeelhouders hadden geen vertrouwen in het dubbelproject. Frederik nodigde Franse ambtenaren uit die de belasting zou moeten verpachten, maar ook dat mislukte.[I. Mittenzwei, p. 135-136; 139]<\/p>\n<p>In een <a title=\"Russisch-Turkse Oorlog (1768-1774)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Russisch-Turkse_Oorlog_%281768-1774%29\">Russisch-Turkse Oorlog (1768-1774)<\/a> steunde hij Catharina. De oorlog gaf Pruisen de gelegenheid aan te dringen op een verdeling van Polen, die in 1772 werd gerealiseerd. Pruisen verwierf hij bij de <a class=\"mw-redirect\" title=\"Eerste Poolse Deling\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Eerste_Poolse_Deling\">Eerste Poolse Deling\u00a0<\/a>de <a title=\"Pommerellen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pommerellen\">Pommerellen<\/a> en het <a title=\"Kulmerland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Kulmerland\">Kulmerland<\/a>. De nieuwe aanwinsten kregen in 1773 de naam <a title=\"West-Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/West-Pruisen\">West-Pruisen<\/a>, het oude Pruisen &#8211; uitgebreid met het <a title=\"Ermland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ermland\">Ermland<\/a> &#8211; werd dientengevolge <i>Oost-Pruisen<\/i>.<\/p>\n<h3><span id=\"Frederik_en_de_Republiek\" class=\"mw-headline\">Frederik en de Republiek<\/span><\/h3>\n<p>De Pruisische kroonprins bezocht in 1738 zijn volle nicht <a title=\"Anna van Hannover\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Anna_van_Hannover\">Anna van Hannover<\/a> in haar zomerresidentie <a title=\"Paleis Soestdijk\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Paleis_Soestdijk\">Soestdijk<\/a>; zij onderhielden een levendige correspondentie voornamelijk over muzikale onderwerpen. In een brief aan Voltaire, volgend op het bezoek aan het echtpaar, roemde Frederik de Grote de levensbeschouwelijke en filosofische diepzinnigheid van de prinses en haar man. In 1754 verkocht hij <a title=\"Huis Honselaarsdijk\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Huis_Honselaarsdijk\">Huis Honselaarsdijk<\/a> en diverse andere bezittingen in en rond het Oude Hof, Westland en Hoge en Lage Zwaluwe, die hij van zijn vader had ge\u00ebrfd voor het gigantische bedrag van 705.000 gulden inclusief de meubelen aan <a title=\"Anna van Hannover\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Anna_van_Hannover\">Anna van Hannover<\/a>. <sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-10\">[10]<\/a><\/sup>\u00a0Frederik liet zich betalen in baren goud, of bij gebrek daaraan in Hollandse dukaten.[<a href=\"https:\/\/openaccess.leidenuniv.nl\/bitstream\/handle\/1887\/22271\/014.pdf?sequence=22]\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">A.T.B. Peele (2013) Drie Pruisische koningen als heren van Hooge en Lage Zwaluwe: een casus. In:\u00a0<\/a>Een uitzonderlijke erfgenaam : de verdeling van de nalatenschap van Koning-Stadhouder Willem III en een consequentie daarvan : Pruisisch heerlijk gezag in Hooge en Lage Zwaluwe, 1702-1754.]<\/p>\n<p>Frederik de Grote was in 1755 incognito op bezoek bij <a title=\"Isaac de Pinto\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Isaac_de_Pinto\">Isaac de Pinto<\/a> op zijn landhuis <a title=\"Tulpenburg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Tulpenburg\">Tulpenburg <\/a>aan de Amstel,<sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-11\">[11]<\/a><\/sup> en bezocht de schilderijenverzameling van <a title=\"Gerrit Braamcamp\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/societeit-van-suriname\/willem-gideon-deutz\/\">Gerrit Braamcamp<\/a> op Kloveniersburgwal. Bij Braamcamp maakte Frederik kennis met een van de grootste particuliere kunstverzamelingen van de Republiek. Hij nam zijn intrek in <em>L&#8217;\u00c9toile d&#8217;Orient<\/em> (Ster van het Oosten) in de Nes, ter hoogte van het huidige nummer 67. [<a href=\"https:\/\/onsamsterdam.nl\/casanova-op-stap-in-amsterdam-de-nes-bij-de-sint-barberensteeg-december-1758?nieuwsbrief&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=Ons+Amsterdam+nieuwsbrief+02-05-2021+\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Casanova op stap in Amsterdam: De Nes bij de Sint Barberensteeg, december 1758 door Maarten Hell<\/a>] Hij zou nog in datzelfde jaar <a title=\"Johann Ernst Gotzkowsky\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Ernst_Gotzkowsky\">Johann Ernst Gotzkowsky<\/a> opdracht geven om schilderijen te kopen voor zijn collectie in Sanssouci. Op zijn terugreis, in een trekschuit over de Vecht, ontmoette hij <a class=\"new\" title=\"Henri Alexandre de Catt (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Henri_Alexandre_de_Catt&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Henri Alexandre de Catt<\/a> die in dienst was bij de familie <a title=\"Van Tuyll van Serooskerken\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Van_Tuyll_van_Serooskerken\">Van Tuyll van Serooskerken<\/a>\u00a0(op <a title=\"Slot Zuylen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Zuylen\">Slot Zuylen<\/a>) en op weg was naar Utrecht. Er ontspon zich in een interessante discussie op het achterdek. Frederik was onder de indruk en nodigde hem uit naar Potsdam. In 1757 wilde Frederik de Grote een lening van een half miljoen sluiten bij de bank Andries Pels &amp; Zonen. Blijkbaar had de bank daarvoor toestemming nodig. Hendrick Bicker, een van de directeuren, werd naar raadpensionaris Pieter Steyn verwezen.[<a href=\"http:\/\/resources.huygens.knaw.nl\/retroboeken\/elias\/#source=2&amp;page=519&amp;accessor=search_in_text&amp;accessor_href=http%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Felias%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D421%26source%3D2%26id%3Dsearch_in_text&amp;view=imagePane\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">J.E. Elias (1903-1905) De vroedschap van Amsterdam, p. 1062-1063<\/a>] In 1768 verbleef Frederik op <a title=\"Paleis Het Loo\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Paleis_Het_Loo\">jachtslot &#8216;t Loo<\/a> bij zijn nicht <a class=\"mw-redirect\" title=\"Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederica_Sophia_Wilhelmina_van_Pruisen\">Wilhelmina van Pruisen<\/a>. Zij was onmiddellijk na haar huwelijk begonnen de overheersende positie van <a title=\"Lodewijk Ernst van Brunswijk-L\u00fcneburg-Bevern\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/patriottentijd\/hertog-van-brunswijk\/\">Lodewijk Ernst van Brunswijk-L\u00fcneburg-Bevern<\/a>, de zwager van Frederik, te ondermijnen. In lange brieven deed zij haar beklag bij haar oom. De operavoorstelling die avond was geen succes. Frederik nam het besluit nooit weer terug te keren. Hij pleitte nog wel voor eerherstel van <a title=\"Douwe Sirtema van Grovestins\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Douwe_Sirtema_van_Grovestins\">Douwe Sirtema van Grovestins<\/a>.<\/p>\n<p>In 1775 had hij de Nederlandse kanunnik <a title=\"Cornelis de Pauw\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Cornelis_de_Pauw\">Cornelis de Pauw<\/a> als zijn voorlezer. In 1780 kreeg hij bezoek van <a href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/patriottentijd\/petrus-camper\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Petrus Camper, anatoom en zooloog<\/a>. In 1782 bemoeide hij zich opnieuw met de Republiek en liet via zijn gezant <a title=\"Friedrich Wilhelm von Thulemeier\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/biographien-deutsch\/friedrich-wilhelm-von-thulemeyer\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Friedrich Wilhelm von Thulemeier<\/a> aan <a title=\"Joachim Rendorp\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Joachim_Rendorp\">Joachim Rendorp<\/a> en De Vrij Temminck weten, dat hij niet de kleinste schending van de voorrechten van het stadhouderschap zou dulden. Bovendien gaf hij zijn ambassadeur te kennen niet met <a title=\"Agatha Theodora Geelvinck\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Agatha_Theodora_Geelvinck\">Agatha Theodora Geelvinck<\/a> te trouwen vanwege belangenverstrengeling. In januari 1783 verloor de stadhouder verder terrein en Frederik suggereerde dat de prins open kaart moest spelen met Frankrijk,<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-12\">[12]<\/a><\/sup> mogelijk in verband met de <a title=\"Vrede van Parijs (1783)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vrede_van_Parijs_%281783%29\">Vrede van Parijs (1783)<\/a>. Frederik heeft later meer bevoegdheden voor zijn nicht bepleit en een ministerraad om <a class=\"mw-redirect\" title=\"Stadhouder Willem V\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Stadhouder_Willem_V\">stadhouder Willem V<\/a> te adviseren.<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-13\">[13]<\/a><\/sup><\/p>\n<h3><span id=\"Frederik_en_Voltaire\" class=\"mw-headline\">Frederik en Voltaire<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 262px;\">\n<figure style=\"width: 499px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Tafelrunde.PNG\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/d3\/Tafelrunde.PNG\/260px-Tafelrunde.PNG\" alt=\"\" width=\"499\" height=\"615\" data-file-width=\"620\" data-file-height=\"766\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Romantische voorstelling van Voltaire op Sanssouci, als derde van links, naast hem Von Stille in een rood uniform en vervolgens de koning. De andere gasten waren Giacomo Casanova, Markies d&#8217;Argens, Julien Offray de La Mettrie, de gebroeders George en James Keith, Friedrich Rudolf von Rothenburg, en Francesco Algarotti. Als enige vrouw werd soms de danseres Barbara Campanini uitgenodigd, die meer betaald kreeg dan een minister.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Op 8 augustus 1736 schreef hij zijn eerste brief aan Voltaire. Op 11 september 1740 ontmoette hij Voltaire, die toen in Brussel woonde, voor de eerste maal op <a title=\"Slot Moyland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Moyland\">slot Moyland<\/a>. Frederik vroeg hem de <i>Antimacchiavelli<\/i> te verbeteren en anoniem te laten drukken in Den Haag.[<a href=\"https:\/\/en.wikisource.org\/wiki\/Littell%27s_Living_Age\/Volume_134\/Issue_1726\/Voltaire_in_the_Netherlands\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">VOLTAIRE IN THE NETHERLANDS. FROM THE DUTCH OF JHR. C. A. VAN SYPESTEYN.<\/a>] Hij bod\u00a0 aan zijn manuscripten te bewaren.<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-14\">[14]<\/a><\/sup> Voltaire droeg zijn tragedie <i>Mahomet<\/i> voor en Frederik nodigde hem uit naar Berlijn te komen, maar stelde de afspraak uit na de dood van de Habsburgse keizer. Frederik hield zich toen vooral bezig met de voorbereiding van een oorlog in Silezi\u00eb. Toen Voltaire in november aankwam, kreeg hij geen vergoeding van zijn reiskosten.<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-15\">[15]<\/a><\/sup> Frederik, die bekend staat als minstens zo zuinig als zijn vader, ging ervan uit dat hij al was betaald om te komen spioneren voor Frankrijk. Vanwege de <a title=\"Eerste Silezische Oorlog\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Eerste_Silezische_Oorlog\">Eerste Silezische Oorlog<\/a>\u00a0die begon in december reisde Voltaire al na twee weken terug.<\/p>\n<p>In 1742 ontmoeten zij elkaar in Aken om te kuren. Voltaire kreeg van de Franse regering een nieuwe opdracht om in Berlijn langs te gaan en uit te vinden wat Frederik van plan was. Voltaire kwam er achter dat Frederik een lening had gesloten in Amsterdam en berichtte naar Parijs dat Pruisen zouden moeten worden gesteund. In 1744 sloot Frederik een verdrag met Frankrijk, dat twaalf jaar stand zou houden. In 1750 kwam de Franse filosoof voor hun vijfde ontmoeting langs, na de dood van zijn geliefde <a title=\"\u00c9milie du Ch\u00e2telet\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/%C3%89milie_du_Ch%C3%A2telet\">\u00c9milie du Ch\u00e2telet.<\/a>\u00a0Voltaire verbleef na een stroeve ontvangst uiteindelijk twee jaar lang op Sanssouci met een aanstelling als kamerheer en de opdracht het Franse proza van zijn opdrachtgever te corrigeren. Vanwege een ruzie over een onbetamelijk proces over een lening die Voltaire in Berlijn had gesloten, een onenigheid over een wiskundige ontdekking door <a title=\"Johann Samuel K\u00f6nig\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Samuel_K%C3%B6nig\">Johann Samuel K\u00f6nig<\/a> of door <a title=\"Pierre-Louis de Maupertuis\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Louis_de_Maupertuis\">Maupertuis<\/a>,<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-16\">[16]<\/a><\/sup> en het in bezit hebben van een gedichtenbundel, door Frederik geschreven en waarvan maar acht exemplaren bestonden, hebben de lastige Frederik en de onderdanige Voltaire elkaar na maart 1753 nooit meer in levende lijve ontmoet. Frederik bleek gesteld op rust en harmonie en zag Voltaire op dat moment liever gaan.<sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-17\">[17]<\/a><\/sup>\u00a0 Niettemin schreef Frederik in totaal 601 of 654 brieven aan Voltaire (vanaf 1736 tot 1778).<\/p>\n<table style=\"border-collapse: collapse; background-color: transparent; border-style: none;\" cellpadding=\"10\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\" width=\"18\"><a class=\"image\" title=\"Aanhalingsteken openen\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cquote1.svg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Cquote1.svg\/20px-Cquote1.svg.png\" alt=\"Aanhalingsteken openen\" width=\"20\" height=\"15\" data-file-width=\"40\" data-file-height=\"30\" \/><\/a><\/td>\n<td><i>&#8216;s Morgens een koning met grandeur, na de maaltijd een groot auteur, de hele dag superieur en aan het souper een charmant causeur<\/i>.<\/p>\n<p><em>Ik heb niet zonder u kunnen leven en niet met u.<\/em><sup class='footnote'><a href='#fn-866-17' id='fnref-866-17' onclick='return fdfootnote_show(866)'>17<\/a><\/sup><\/td>\n<td valign=\"bottom\" width=\"18\"><a class=\"image\" title=\"Aanhalingsteken sluiten\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cquote2.svg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Cquote2.svg\/20px-Cquote2.svg.png\" alt=\"Aanhalingsteken sluiten\" width=\"20\" height=\"15\" data-file-width=\"40\" data-file-height=\"30\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h3><span id=\"Frederik_en_de_muziek\" class=\"mw-headline\">Frederik en de muziek<\/span><\/h3>\n<p>Frederik was een groot muziekliefhebber en een geoefend fluitspeler. Aan het hof werd dagelijks tussen 7 en 9 uur &#8216;s avonds gemusiceerd. Zijn eerste leermeester was Gottlieb Heyne.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-18' id='fnref-866-18' onclick='return fdfootnote_show(866)'>18<\/a><\/sup> Vanaf mei 1728 kreeg hij twee keer per jaar les van <a title=\"Johann Joachim Quantz\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Joachim_Quantz\">Johann Joachim Quantz<\/a>, die zich op zekere dag (in juli 1730) vanwege een plotseling binnenvallen van de boosaardige vader in een kast verstopte. In 1731 hoorde Frederik de opera <i>Cleofide<\/i> van <a title=\"Johann Adolf Hasse\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Adolf_Hasse\">Johann Adolf Hasse<\/a>, tijdens een bezoek aan Dresden. In december 1732 was een tweede compositie af, schreef hij aan zijn zuster. Na het overlijden in 1733 van de keurvorst <a title=\"August II van Polen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/August_II_van_Polen\">August II van Polen<\/a>, die bijna failliet was, zijn een aantal musici naar Rupin (slot Rheinsberg) gestuurd: o.a. <a title=\"Franz Benda\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Franz_Benda\">Franz Benda<\/a> en zijn broer <a title=\"Johann Benda\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Benda\">Johann Benda<\/a>, die protestants waren geworden en in het katholieke Dresden veel commentaar over zich heen kregen. Later zouden ook de jongere broers Georg en Joseph Benda in zijn orkest aangesteld worden. Aan de <a title=\"Staatskapelle Berlijn\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Staatskapelle_Berlijn\">k\u00f6nigliche Hofkapelle<\/a> bestaande uit ca 17 man, waren Johann Gottlieb Graun als dirigent, zijn broer <a title=\"Carl Heinrich Graun\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Carl_Heinrich_Graun\">Carl Heinrich Graun<\/a> die hem sinds 1735 ook compositieleer gaf, de violist <a title=\"Johann Georg Pisendel\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Georg_Pisendel\">Johann Georg Pisendel<\/a>, en de klavecimbelspeler <a title=\"Carl Philipp Emanuel Bach\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Carl_Philipp_Emanuel_Bach\">C.Ph.E. Bach<\/a> (1738) verbonden. Hij schreef zijn eerste symfonie in G-majeur. In 1740, het jaar van zijn troonbestijging, schijnt ook G.F. H\u00e4ndel aanstalten te hebben gemaakt zich in Berlijn te vestigen. Quantz werd in 1741 aangesteld als hofcomponist tegen een ongewoon hoog salaris, nadat <a title=\"Michel Blavet\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Michel_Blavet\">Michel Blavet<\/a> de post had afgewezen. In het zelfde jaar stichtte Frederik de <a title=\"Staatsoper Unter den Linden\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Staatsoper_Unter_den_Linden\">Staatsoper Unter den Linden<\/a> met een productie van Graun in een onaf gebouw. In januari 1742 bracht hij een bezoek aan Dresden en zag een uitvoering van <i>Lucio Papirio<\/i> een opera gecomponeerd door Johann Adolf Hasse; Algarotti stuurde hem de muziek van een aria achterna. Frederik speelde muziek met Hasse en zijn vrouw. Hij correspondeerde over muziek met <a title=\"Anna van Hannover\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Anna_van_Hannover\">Anna van Hannover<\/a> en <a title=\"Padre Martini\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Padre_Martini\">padre Martini<\/a>.<\/p>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\">\n<figure style=\"width: 260px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Adolph_Menzel_-_Fl%C3%B6tenkonzert_Friedrichs_des_Gro%C3%9Fen_in_Sanssouci_-_Google_Art_Project.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/6\/64\/Adolph_Menzel_-_Fl%C3%B6tenkonzert_Friedrichs_des_Gro%C3%9Fen_in_Sanssouci_-_Google_Art_Project.jpg\/260px-Adolph_Menzel_-_Fl%C3%B6tenkonzert_Friedrichs_des_Gro%C3%9Fen_in_Sanssouci_-_Google_Art_Project.jpg\" alt=\"\" width=\"260\" height=\"179\" data-file-width=\"3543\" data-file-height=\"2433\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Het fluitconcert door Adolph von Menzel (1850-52)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Het muzikale oeuvre van Frederik de Grote bestaat uit drie wereldlijke cantates die verloren zijn gegaan, drie opera-aria&#8217;s voor <em>Demofoonte<\/em>, onder andere een gedeelte van een opera <i>Il Re Pastore<\/i>, vier fluitconcerten, 121 fluitsonates en enige marsen. Hij schreef het libretto voor vier operas, o.a.\u00a0<em>Montezuma <\/em>en liet de da-capo arias daarin vervangen door cavetina<em>s<\/em>.<\/p>\n<div class=\"thumbcaption\">\n<div class=\"magnify\">Het schrijven van fluitmuziek voor Frederik was niet altijd even makkelijk, want de koning had een hekel aan uitgeschreven\u00a0<a title=\"Fuga\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Fuga\">fuga<\/a>&#8216;s en andere gecompliceerde composities.\u00a0Quantz componeerde ongeveer 300 concerti en 200 kamermuziekwerken in de <a title=\"Galante stijl\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Galante_stijl\">galante stijl<\/a>. Frederik kocht ook dwarsfluiten van Quantz. Die vond &#8211; om te voorkomen dat het vals zou worden &#8211; dat hij het instrument niet in zijn hand moest houden, maar neerleggen. Begin mei verhuisde Frederik naar Sanssoucci. Op 7 mei 1747 kreeg de 62-jarige Johann Sebastian Bach bij een bezoek aan Sanssouci samen met zijn zoon Wilhelm Friedeman het verzoek een forte-piano te demonstreren. Bach kreeg bovendien een thema van Frederik opgelegd met de bedoeling daarop te improviseren. Toen Frederik hem vroeg een zestemmige fuga te componeren vroeg Bach toestemming dat thuis te doen en schreef in twee maanden tijd het <i><a title=\"Musikalisches Opfer\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Musikalisches_Opfer\">Musikalisches Opfer<\/a><\/i>.<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-19\">[19]<\/a><\/sup> De fluitmuziek in het Musikalisches Opfer (BWV 1079) zou een uitdaging voor Frederik zijn geweest en Bach ontving er geen honorarium voor, maar hij zou &#8220;wereldberoemd&#8221; worden met dat meesterwerk. Volgens Gustav Leonardt behoort de melancholieke triosonate, aangepast aan de koninklijke smaak, tot het mooiste wat Bach ooit geschreven heeft.[<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=WA7D61ZuoSQ&amp;t=12s\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Triosonate op YouTube<\/a>]<\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"magnify\">In 1755 leverde Frederik een libretto in het Frans voor de opera <em>Montezuma<\/em> &#8211; over de verovering van Mexico in 1520 en het slecht bewapende Azteekse rijk &#8211; aan Graun. Bij het uitbreken van de Zevenjarige oorlog werd de opera in Berlijn gesloten, die weliswaar in 1764 weer openging, maar omdat het zich baseerde op reprises, nooit meer is geworden wat het was. In 1773 stierf Quantz en Frederik maakte diens laatste compositie af. (In 1774 kwam <a title=\"Wilhelm Friedemann Bach\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wilhelm_Friedemann_Bach\">Wilhelm Friedemann Bach<\/a> naar Berlijn, bewonderd door de kribbige Amalia, een ongetrouwde zuster van Frederik.) Na 1780 zou Frederik niet meer naar de opera gaan.<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<h3><span id=\"Wetenschap.2C_literatuur.2C_architectuur_en_handel\" class=\"mw-headline\">Wetenschap, literatuur, architectuur en handel<\/span><\/h3>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 262px;\">\n<figure style=\"width: 585px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Friedrich1763o.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/7\/7c\/Friedrich1763o.jpg\/260px-Friedrich1763o.jpg\" alt=\"\" width=\"585\" height=\"717\" data-file-width=\"643\" data-file-height=\"790\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Detail van het enige portret waarvoor hij persoonlijk model stond (1763) door Johann Georg Ziesenis<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>In 1740 werd de Franse <a title=\"Wiskunde\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wiskunde\">wiskundige<\/a>, <a title=\"Astronomie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Astronomie\">astronoom<\/a>, <a title=\"Natuurlijke historie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Natuurlijke_historie\">natuurvorser<\/a> en <a title=\"Natuurfilosofie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Natuurfilosofie\">filosoof<\/a> <a title=\"Pierre-Louis de Maupertuis\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pierre-Louis_de_Maupertuis\">Maupertuis<\/a> die had ontdekt de noord- en zuidpool afgeplat waren, op voordracht van Voltaire uitgenodigd om naar Berlijn te komen. <a title=\"Willem Jacob 's Gravesande\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Willem_Jacob_%27s_Gravesande\">Willem Jacob &#8216;s Gravesande<\/a> bedankte voor de eer. <a title=\"Leonhard Euler\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Leonhard_Euler\">Leonhard Euler<\/a> verliet Sint-Petersburg om een benoeming aan de <a title=\"Pruisische Academie van Wetenschappen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pruisische_Academie_van_Wetenschappen\">Berlijnse Academie<\/a> te aanvaarden. In 1742 kwam <a class=\"mw-redirect\" title=\"Jean-Baptiste de Boyer, Marquis d'Argens\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/biografie\/frederik-ii-van-pruisen\/jean-baptiste-de-boyer-marquis-dargens\/\">Jean-Baptiste de Boyer, Marquis d&#8217;Argens<\/a> naar Berlijn. De arts en athe\u00efst <a title=\"Julien Offray de La Mettrie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Julien_Offray_de_La_Mettrie\">Julien Offray de La Mettrie<\/a> in 1747, waarschijnlijk nadat\u00a0de 35-jarige Frederik een hartaanval had gehad, maar hij leed ook aan jicht, aambeien en kolieken.<\/p>\n<p>Frederik had niet veel op met de toenmalige Duitse literatuur en wetenschap: uitzonderingen waren <a class=\"mw-redirect\" title=\"Christian Wolff (rechtsgeleerde)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Christian_Wolff_%28rechtsgeleerde%29\">Christian Wolff<\/a>, die hij na een conflict aan de universiteit van Halle tussen theologen en filosofen had herbenoemd<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-20\">[20]<\/a><\/sup> en <a title=\"Moses Mendelssohn\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Moses_Mendelssohn\">Moses Mendelssohn<\/a>. Zijn favourite filosofen waren de Romeinse epicurist\u00a0<a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Titus_Lucretius_Carus\">Lucretius,\u00a0<\/a>de stoicijnse keizer\u00a0<a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Marcus_Aurelius\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Marcus Aurelius<\/a>\u00a0en <a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Marcus_Fabius_Quintilianus\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Marcus Fabius Quintilianus<\/a>, een retoricus.<\/p>\n<p>Bekende uitspraken van Frederik II:<\/p>\n<table style=\"border-collapse: collapse; background-color: transparent; border-style: none;\" cellpadding=\"10\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\" width=\"18\"><a class=\"image\" title=\"Aanhalingsteken openen\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cquote1.svg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4d\/Cquote1.svg\/20px-Cquote1.svg.png\" alt=\"Aanhalingsteken openen\" width=\"20\" height=\"15\" data-file-width=\"40\" data-file-height=\"30\" \/><\/a><\/td>\n<td><i>Gegen Dummheit k\u00e4mpfen sogar die G\u00f6tter vergebens<\/i><br \/>\n<i>Jeder soll auf seiner eigener Fasson selig werden<\/i><br \/>\n<i>Alle Religionen sind gleich und guht.<\/i>Wie zijn hartstochten weet te overwinnen, is sterker dan wie steden inneemt&#8230;. ik heb mij sinds lang afgekeerd van allerlei vormen van charlatanerie, en theologen, astrologen, alchemisten en dokters zijn voor mij allemaal \u00e9\u00e9n pot nat.<\/td>\n<td valign=\"bottom\" width=\"18\"><a class=\"image\" title=\"Aanhalingsteken sluiten\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Cquote2.svg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1a\/Cquote2.svg\/20px-Cquote2.svg.png\" alt=\"Aanhalingsteken sluiten\" width=\"20\" height=\"15\" data-file-width=\"40\" data-file-height=\"30\" \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 262px;\">\n<figure style=\"width: 575px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dc\/Stadtschloss_Potsdam_Gem%C3%A4lde.jpg\/275px-Stadtschloss_Potsdam_Gem%C3%A4lde.jpg\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"397\" \/><figcaption class=\"wp-caption-text\">Het Stadtschloss Potsdam (1772)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"thumb tright\">\n<div class=\"thumbinner\" style=\"width: 262px;\">\n<figure style=\"width: 260px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:IG_Valerka.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4a\/IG_Valerka.jpg\/260px-IG_Valerka.jpg\" alt=\"\" width=\"260\" height=\"239\" data-file-width=\"640\" data-file-height=\"589\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Zijn lievelingshond, de Italiaanse windhond<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Daarnaast was hij als iedere vorst in de 18e eeuw erg ge\u00efnteresseerd in de architectuur en maakte graag schetsen van gebouwen, die hem aanspraken. In 1732 leerde hij Von Knobelsdorff kennen, die hij assisteerde bij het ontwerp van slot Rheinsberg. <a title=\"Slot Charlottenburg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Charlottenburg\">Slot Charlottenburg<\/a> en <a title=\"Slot Monbijou\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Monbijou\">Slot Monbijou<\/a> in Berlijn heeft hij laten uitbreiden in 1740 met nieuwe vleugels in <a title=\"Rococo\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rococo\">rococostijl<\/a>. In Potsdam heeft hij het <a title=\"Potsdamer Stadtschloss\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Potsdamer_Stadtschloss\">stadsslot<\/a> laten verbouwen tot zijn nieuwe winterresidentie. Daarnaast bouwde hij in Potsdam zijn, wereldberoemde, lustslot <a title=\"Sanssouci\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sanssouci\">Sanssouci<\/a> en trok de decoratieschilder Johann August Nahl aan. Op het ontwerp had de koning, die geen kelders wilde, want die boezemden hem angst in, zoveel invloed dat Von Knobelsdorff afhaakte en de Amsterdammer\u00a0<a title=\"Jan Bouman (architect)\" href=\"http:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/index.php\/biografie\/jan-bouman-architect-in-potsdam\/\">Jan Bouman<\/a> de organisatie overnam.<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-21\">[21]<\/a><\/sup> In mei 1747 was Sanssouci, waar geen vrouwen werden getolereerd, mannen de was deden en bedden opmaakten, bijna klaar en kon hij het paleis betrekken. Het paleis werd ingericht met gestolen porselein uit Meissen.[<a href=\"http:\/\/www.pnn.de\/potsdam-kultur\/662009\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Der K\u00f6nig, sein bester Kunde von Klaus B\u00fcstrin<\/a>] In het park, een leerschool voor architectuurstudenten, liet hij een <a title=\"Chinesisches Haus\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Chinesisches_Haus\">Chinees paviljoen<\/a> en meteen na de Zevenjarige oorlog het <a title=\"Neues Palais (Sanssouci)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Neues_Palais_%28Sanssouci%29\">Neues Palais<\/a> bouwen, dat laatste was bedoeld als verblijf voor zijn gasten, waarbij de keukens in een afzonderlijk gebouw werden ondergebracht.\u00a0 Op de <a title=\"Gendarmenmarkt\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gendarmenmarkt\">Gendarmenmarkt<\/a> in Berlijn werden rond 1785 twee bijna identieke koepels op de twee kerken aangebracht, uitdrukking gevend aan zijn tolerante houding ten opzichte van religie. Bovendien kwamen de <a title=\"Sint-Hedwigskathedraal\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sint-Hedwigskathedraal\">Sint-Hedwigskathedraal<\/a>, de Koninklijke Bibliotheek en het paleis voor prins Heinrich, nu de <a class=\"mw-redirect\" title=\"Humboldt-Universiteit\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Humboldt-Universiteit\">Humboldt-Universiteit<\/a> tot stand. Frederik was zuinig en liet oud materiaal hergebruiken.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-19' id='fnref-866-19' onclick='return fdfootnote_show(866)'>19<\/a><\/sup><\/p>\n<p>In 1742 kocht hij de verzameling antieke standbeelden van kardinaal Melchior de Polignac. Frederik was ook een groot liefhebber van de schilderijen van <a class=\"mw-redirect\" title=\"Antoine Watteau\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Watteau\">Watteau<\/a>,<sup id=\"cite_ref-22\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-22\">[22]<\/a><\/sup> <a title=\"Jean-Baptiste Pater\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Pater\">Pater<\/a>,<sup id=\"cite_ref-23\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-23\">[23]<\/a><\/sup> <a title=\"Jean-Baptiste Sim\u00e9on Chardin\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jean-Baptiste_Sim%C3%A9on_Chardin\">Chardin<\/a>, <a class=\"new\" title=\"Nicolas Lancret (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Nicolas_Lancret&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Lancret<\/a> en <a title=\"Antoine Pesne\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Antoine_Pesne\">Pesne<\/a>. Zijn collectie achttiende-eeuwse Franse meesters is een van de belangrijkste buiten Frankrijk. Rond 1755 zou zijn smaak veranderen en verzamelde 39 schilderijen van Rubens en 15 van Anthonie van Dijck. In 1756 kocht hij 400 schilderijen in Frankrijk.<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-24\">[24]<\/a><\/sup> In 1764 werd de <a title=\"Bildergalerie (Sanssouci)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Bildergalerie_%28Sanssouci%29\">Bildergalerie (Sanssouci)<\/a> geopend om bij slecht weer niet naar buiten te hoeven.<\/p>\n<figure style=\"width: 559px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Chinesisches_Haus_Sanssouci.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/b1\/Chinesisches_Haus_Sanssouci.jpg\/260px-Chinesisches_Haus_Sanssouci.jpg\" alt=\"\" width=\"559\" height=\"497\" data-file-width=\"1512\" data-file-height=\"1343\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Het Chinese paviljoen of theehuis, gebouwd tussen 1754 en 1757 door Johann Gottfried B\u00fcring<span style=\"color: #141412; font-size: 16px;\">\u00a0<\/span><\/figcaption><\/figure>\n<p>De koopman, industrieel en kunstverzamelaar <a title=\"Johann Ernst Gotzkowsky\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Ernst_Gotzkowsky\">Johann Ernst Gotzkowsky<\/a> kreeg niet alleen opdracht schilderijen op te kopen maar in 1761 ook een Berlijnse porseleinfabriek opnieuw op te starten met personeel en materiaal uit Meissen. Toen Gotzkowsky na twee jaar uitstel van betaling aanvroeg, nam Frederik de fabriek op 24 augustus 1763 over, de tegenwoordige <a class=\"new\" title=\"Koninklijke Porselein Manufactuur (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Koninklijke_Porselein_Manufactuur&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Koninklijke Porselein Manufactuur<\/a> (KPM). Hij verplichtte de loterijen en de Pruisische joden jaarlijks porselein af te nemen, maar Frederik was zelf de grootste afnemer.<\/p>\n<p>In 1740 had Frederik een ministerie voor handel opgericht, in 1751 startte hij de <a title=\"Pruisische Aziatische Compagnie\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pruisische_Aziatische_Compagnie\">Pruisische Aziatische Compagnie<\/a>, waarbij de Surinaamse koopman <a title=\"Stephanus Laurentius Neale\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Stephanus_Laurentius_Neale\">Stephanus Laurentius Neale\u00a0<\/a>betrokken was. Met de opzet van een marine in Emden is het nooit wat geworden. In <a title=\"Krefeld\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Krefeld\">Krefeld<\/a> en <a title=\"Elberfeld\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elberfeld\">Elberfeld<\/a> was een zijde-industrie opgezet waarvoor Hollanders werden aangetrokken. In het voorjaar van 1758 was de schatkist leeg. Door het uitgeven van valse munten, Ephraimieten met een beperkt zilvergehalte, raakte de staatskas weer gevuld. Hij devalueerde de munt vijf keer. In april 1763 startte hij een loterij; elf maanden later trok hij zich terug.<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-25\">[25]<\/a><\/sup> Een financiele crisis in Amsterdam en Hamburg in augustus 1763 veroorzaakte ook 33 bankroeten in Berlijn;\u00a0 Gotskowsky dreigde failliet te gaan vanwege een grote partij graan die hij had gekocht van de Russen, maar niet met Pruisische geld betaald wilden worden. De Neufville ging failliet vanwege een grote ongedekte hoeveelheid wisselbrieven op Hamburg, bedoeld om Pruisen zilver te verstrekken. De Neufville liet al enige tijd waardeloos <em>Kriegsgeld<\/em> importeren om het om te smelten en winst te kunnen maken op de verkoop van baren zilver. Frederik de Grote schreef na enkele weken een brief aan de <a class=\"mw-redirect\" title=\"Staten van Holland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Staten_van_Holland\">Staten van Holland<\/a> om het faillissement op te heffen; het jaar daarop kreeg De Neufville rehabilitatie.<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-26\">[26]<\/a><\/sup> Frederik beklaagde zich diverse keren over de woekeraars en speculanten. (Het lag volgens de Oost-Duitse historica Ingrid Mittenzwei nooit aan hem zelf.)<\/p>\n<p><a title=\"Johann Ernst Gotzkowsky\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Johann_Ernst_Gotzkowsky\">Johann Ernst Gotzkowsky<\/a> slaagde er april 1763 in voor 1,2 miljoen gulden afgedankte Russische graanvoorraden opgeslagen langse de Pommerse kust op te kopen. Daarbij is hij gefinancierd met 100.000 gulden door de Amsterdamse koopman\/verzekeraar <a title=\"Leendert Pieter de Neufville\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Leendert_Pieter_de_Neufville\">Leendert Pieter de Neufville<\/a> die zich toentertijd in Berlijn ophield. De Neufville zegde toe een miljoen gulden in een herstart van de Koninklijke <a title=\"Pruisische Aziatische Compagnie\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Pruisische_Aziatische_Compagnie\">Pruisische Aziatische Compagnie<\/a> in Emden te willen investeren. Gotzkowsky en De Neufville speculeerden ook met wisselbrieven. Een actie die hen duur zou komen te staan; drie maanden later waren zij failliet. Frederik de Grote schreef op 21 augustus zowel het Amsterdamse stadsbestuur als de Staten-Generaal aan met het verzoek om de zilversmelterij van de firma De Neufville overeind te houden. Op 24 augustus nam Frederik de porselein- en de zijdefabriek van Gotzkowsky over in de hoop dat die met een voorschot en enige maanden uitstel alsnog in staat zou zijn zijn bankroet te vermijden en de Russen te betalen.\u00a0<del>Meer dan 100 firmas in Hamburg en Amsterdam zouden nog hem volgen in de tijdelijke, maar heftige crisis die vooralsnog niet was uitgewoed.<\/del><\/p>\n<p>In 1765 liet hij een koninklijke girobank, en een handelscompagnie op de Levant oprichten om Oostenrijk concurrentie aan te doen; de Aziatische Compagnie in Emden is opgeheven.\u00a0Pruisen belandde in een recessie en in 1766\/67 volgde een nieuwe reeks van faillissementen, waaronder Gotskowsky.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-20' id='fnref-866-20' onclick='return fdfootnote_show(866)'>20<\/a><\/sup><\/p>\n<h3><span id=\"Aardappels_en_snuifdozen\" class=\"mw-headline\">Aardappels en snuifdozen<\/span><\/h3>\n<p>Een van de grote verdiensten van Frederik de Grote is de invoering op grote schaal van de <a style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\" title=\"Aardappel\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Aardappel\">aardappel<\/a><span style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\"> als volksvoedsel. Op 24 maart 1756 vaardigde hij het beroemde <\/span><i style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\">Kartoffelbefehl<\/i><span style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\"> uit, waarin hij <\/span><i style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\">&#8220;s\u00e4mtliche Land\u2013 und Steuer R\u00e4\u00adthe, Magistrate und Beamte&#8221;<\/i><span style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\"> beval dat al zijn onderdanen met deze plant bekendgemaakt dienden te worden en dat deze op iedere beschikbare plek moest worden verbouwd.<\/span><sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\" style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif;\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-27\">[27]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\" style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif;\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-28\">[28]<\/a><\/sup><span style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif; font-size: 16px;\"> Tot op de dag van vandaag zijn er altijd een paar aardappelen te vinden op zijn graf.<\/span><sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\" style=\"font-family: 'Source Sans Pro', Helvetica, sans-serif;\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-29\">[29]<\/a><\/sup><\/p>\n<p>Frederik was een toegewijd gebruiker van <a title=\"Snuiftabak\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Snuiftabak\">snuiftabak<\/a>. Beschrijvingen van zijn verschijning maken meer dan eens melding van snuifvlekken op zijn (versleten) uniform.<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-30\">[30]<\/a><\/sup> In de nalatenschap van keizer <a title=\"Wilhelm II van Duitsland\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wilhelm_II_van_Duitsland\">Wilhelm II<\/a> in <a title=\"Huis Doorn\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Huis_Doorn\">Huis Doorn<\/a> is een deel van zijn verzameling snuifdozen (die honderden exemplaren moet hebben omvat) te bewonderen.<\/p>\n<h2><span id=\"Persoonlijk_leven\" class=\"mw-headline\">Persoonlijk leven<\/span><\/h2>\n<pre>Van den koning van Pr(uisen) konnen geen horreurs genoeg gesegt werden, gene menslieventheyt, geen geneureusheyt, genen dankbaerheyt, allerambitieust voor sig allen, het anti-phisiqeu, soo ook sijne broerders, seer toegdaen, gierig in den hoogsten graat.<sup class='footnote'><a href='#fn-866-21' id='fnref-866-21' onclick='return fdfootnote_show(866)'>21<\/a><\/sup><\/pre>\n<p>Op 15 augustus 1738 werd Frederik in <a title=\"Braunschweig (stad)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Braunschweig_%28stad%29\">Braunschweig<\/a> ingewijd als lid van de <a title=\"Vrijmetselarij\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Vrijmetselarij\">Orde van Vrijmetselaren<\/a>, zeer tegen de zin van zijn vader. In 1739 zou hij in Rheinsburg, in 1740 in Slot Charlottenburg een zaal als <a title=\"Loge (vrijmetselarij)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Loge_%28vrijmetselarij%29\">Loge<\/a> inrichten, voor de thans nog bestaande <i>Zu den drei Weltkugeln<\/i>. Zijn verdere leven bleef Frederik de orde openlijk ondersteunen.<\/p>\n<p>Zijn huwelijk met <a title=\"Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_Christine_van_Brunswijk-Bevern\">Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern<\/a> is altijd kinderloos gebleven. Zijn echtgenote, van wie hij gescheiden leefde en die zomers meestal op <a class=\"new\" title=\"Slot Sch\u00f6nhausen (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Slot_Sch%C3%B6nhausen&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Slot Sch\u00f6nhausen<\/a> verbleef, ontmoette hij alleen bij staatsaangelegen en op familiefeesten. Toen hij haar in 1756 na jaren weer ontmoette op weg naar Maagdenburg, begroette hij haar met het legendarische <i>Madame, u bent dikker geworden<\/i>.<\/p>\n<p>Op latere leeftijd heeft Frederik zich ontwikkeld van een vrouwenhater in een mensenhater. Al in 1769 werd over hem verteld dat hij van niemand hield. Denis Diderot noemde hem een boosaardige aap. Volgens Voltaire aaide hij met de ene hand en krabde met de andere.<\/p>\n<figure style=\"width: 600px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Friedrich_Zweite_Alt.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/9\/90\/Friedrich_Zweite_Alt.jpg\/260px-Friedrich_Zweite_Alt.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"758\" data-file-width=\"286\" data-file-height=\"350\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Frederik de Grote of der Alte Fritz op 68-jarige leeftijd door Anton Graff (1781)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Friedrich gaf weinig om zijn familie. Niettemin was hij sterk betrokken bij de opvoeding van <a title=\"Karel Eugenius van W\u00fcrttemberg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Karel_Eugenius_van_W%C3%BCrttemberg\">Carl Eugen<\/a>\u00a0in W\u00fcrtenberg en zijn lievelingsneef, prins <a title=\"Frederik Willem II van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_Willem_II_van_Pruisen\">Frederik Willem II van Pruisen<\/a>, die hem zou moeten opvolgen. De vrouw van zijn neef, zijn eigenzinnige nicht <a class=\"mw-redirect\" title=\"Elisabeth van Brunswijk-Wolfenb\u00fcttel\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Elisabeth_van_Brunswijk-Wolfenb%C3%BCttel\">Elisabeth van Brunswijk-Wolfenb\u00fcttel<\/a>, werd na een buitenechtelijke zwangerschap verbannen naar <a title=\"Szczecin\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Szczecin\">Stettin<\/a>. Frederik dwong Frederik Willem drie maanden na de scheiding een nieuw huwelijk te sluiten en voor een mannelijke opvolger te zorgen.<\/p>\n<p>Frederik de Grote liep altijd in uniform en laarzen en deed inmiddels nauwelijks onder voor zijn vader. Hij was erg gesteld op zijn honden, waaronder een <a title=\"Spani\u00ebl\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Spani%C3%ABl\">spani\u00ebl<\/a>, maar ook op <i>M\u00e4nnerfreundschaften<\/i>. Dat blijkt wel uit zijn hechte vriendschap met zijn secretarissen Von Katte, Charles \u00c9tienne Jordan, Claude \u00c9tienne Darget, en voorlezers Jean-Martin de Prades en Henri Alexandre de Catt, die ook zijn Frans moesten verbeteren.<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-32\">[32]<\/a><\/sup> Al jaren wordt gespeculeerd dat hij <a class=\"mw-redirect\" title=\"Homoseksueel\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Homoseksueel\">homoseksueel<\/a> was,<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-33\">[33]<\/a><\/sup><sup id=\"cite_ref-34\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-34\">[34]<\/a><\/sup> volgens <a title=\"Giacomo Casanova\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Giacomo_Casanova\">Casanova<\/a> werd daar door tijdgenoten niet geheimzinnig over gedaan.<sup id=\"cite_ref-35\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-35\">[35]<\/a><\/sup> De voortzetting van de dynastie was hoe dan ook gegarandeerd door de kinderrijkdom van zijn jongere broer <a title=\"August Willem van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/August_Willem_van_Pruisen\">August Willem<\/a>, destijds de favoriet van zijn vader. Dat Frederik zijn homoseksualiteit niet kon accepteren en wanhopig probeerde om het te compenseren door oorlogsroem kan betwijfeld worden.<\/p>\n<figure style=\"width: 220px\" class=\"wp-caption alignright\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Muehle_sanssouci1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/8\/8e\/Muehle_sanssouci1.jpg\/220px-Muehle_sanssouci1.jpg\" alt=\"\" width=\"220\" height=\"330\" data-file-width=\"2592\" data-file-height=\"3888\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">De molen in juni 2009<\/figcaption><\/figure>\n<p>Frederik was misschien liever filosoof, musicus, dichter of historicus geweest dan koning, maar nam zijn opdracht uiterst serieus. Het onthoofden van zijn jeugdvriend Von Katte, in opdracht van zijn tyrannieke en geweldadige vader, moet een nare ervaring zijn geweest en heeft volgens sommige auteurs een cynische man van hem gemaakt. Zijn verhouding met zijn zuster <a class=\"mw-redirect\" title=\"Wilhelmina van Bayreuth\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wilhelmina_van_Bayreuth\">Wilhelmina van Bayreuth<\/a> was intiem, maar met andere vrouwen ingewikkeld. Frederik omringde zich met intellectuelen, om &#8216;s avonds gesprekken op niveau te kunnen voeren. Met de molenaar achter Sanssouci voerde hij strijd, maar was niet te beroerd te erkennen dat de rechtbank het laatste woord had. Hij maakte in 1763 een einde aan het <a title=\"Lijfeigenschap\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Lijfeigenschap\">lijfeigenschap op staatsdomeinen,<\/a> maar joeg daarmee de <a title=\"Hertogdom Pommeren\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hertogdom_Pommeren\">Pommerse<\/a> adel tegen zich in het harnas. Toen Goethe in 1778 in Berlijn verbleef, was hij verbaasd dat de koning zo onpopulair was. In augustus van dat jaar bracht Frederik een bezoek aan Breslau; hij zat in de regen zes uren op zijn paard en liep een ernstige verkoudheid op. Hij zou nooit meer de oude worden en kon nauwelijks meer uit zijn stoel komen vanwege kortademigheid en <a title=\"Jicht\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Jicht\">jicht<\/a>. In 1780 werd Henri de Catt ontslagen. Aan het einde van zijn leven liet Frederik zich een uitgebreide maaltijd bezorgen met elf gangen en een fles champagne.[<a href=\"https:\/\/www.aerzteblatt.de\/archiv\/121124\/Friedrich-der-Grosse-und-die-Medizin-Die-Herren-Aerzte-sind-Quaelgeister\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/www.aerzteblatt.de\/archiv\/121124\/Friedrich-der-Grosse-und-die-Medizin-Die-Herren-Aerzte-sind-Quaelgeister<\/a>] De vloer van zijn zijn kamer lag bezaaid met papieren.<\/p>\n<h2><span id=\"Na_zijn_dood\" class=\"mw-headline\">Na zijn dood<\/span><\/h2>\n<p>Overeenkomstig zijn eigen testament ligt <i>der alte Fritz\u00a0<\/i>tegenwoordig begraven op het terras van zijn Slot Sanssouci in Potsdam &#8211; naast zijn geliefde honden. Het stoffelijk overschot werd aanvankelijk bijgezet in de <a title=\"Garnisonkirche (Potsdam)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Garnisonkirche_%28Potsdam%29\">Garnisonkirche<\/a> te Potsdam, naast het graf van zijn vader. In de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog werd het gebalsemde lichaam overgebracht naar een zoutmijn in Th\u00fcringen om te voorkomen dat het in handen van het <a title=\"Rode Leger (Sovjet-Unie)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Rode_Leger_%28Sovjet-Unie%29\">Rode Leger<\/a> zou vallen.<sup id=\"cite_ref-36\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-36\">[36]<\/a><\/sup> Vervolgens is zijn sarcofaag ondergebracht in de <a class=\"mw-redirect\" title=\"St. Elisabethkirche (Marburg)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/St._Elisabethkirche_%28Marburg%29\">Elisabethkirche<\/a> in <a title=\"Marburg (Duitsland)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Marburg_%28Duitsland%29\">Marburg<\/a> (<a title=\"Hessen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hessen\">Hessen<\/a>). Vanaf 1953 stond het in <a title=\"Burg Hohenzollern\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Burg_Hohenzollern\">Burg Hohenzollern<\/a>, het stamslot van het huis Hohenzollern, in <a title=\"Hechingen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Hechingen\">Hechingen<\/a> op de Schw\u00e4bischen Alb. Op 17 augustus 1991 is het stoffelijk overschot met veel vertoon bijgezet op het terras van zijn Sanssouci, als bezegeling van de nieuwe Duitse eenheid.<\/p>\n<p>Frederik de Grote is naderhand zeer verschillend beoordeeld. De bevolking van Berlijn schijnt opgelucht te zijn geweest toen de zuurpruim stierf, want de stad had nieuwe impulsen nodig. In Breslau en K\u00f6nigsberg lag de zaak anders en ging de mensen in het zwart gekleed naar herdenkingsdiensten. <a class=\"mw-redirect\" title=\"Friedrich Schiller\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Friedrich_Schiller\">Friedrich Schiller<\/a> wees na enkele maanden een verzoek om een gedicht te schrijven af. De filosoof <a title=\"Immanuel Kant\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Immanuel_Kant\">Immanuel Kant<\/a> (<a title=\"1724\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1724\">1724<\/a>&#8211;<a title=\"1804\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/1804\">1804<\/a>) beschouwde hem als de ware verlichte heerser, vooral vanwege zijn religieuze tolerantie. Mirabeau zou in 1789 verslag doen in zijn <i>Histoire s\u00e9cr\u00e8te de la cour de Berlin<\/i> waarin hij op zijn kenmerkende wijze de levenswijze van het Pruisische hof beschreef. De romantische historicus <a title=\"Thomas Carlyle (schrijver)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Carlyle_%28schrijver%29\">Thomas Carlyle<\/a> stelde hem voor als een held. <a title=\"Thomas Mann\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Mann\">Thomas Mann<\/a> stelde hem voor als een boosaardige dwerg. Frederiks afkeer van het Duits weerhield de <a title=\"Nazi\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Nazi\">nazi<\/a>&#8216;s er niet van om hem herhaaldelijk als een oorlogsheld in hun propagandafilms te laten optreden. <a title=\"Joseph Goebbels\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Joseph_Goebbels\">Joseph Goebbels<\/a> las Hitler uit brieven voor, die door Friedrich waren geschreven na de <a title=\"Slag bij Kunersdorf\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slag_bij_Kunersdorf\">Slag bij Kunersdorf<\/a>. Deze feiten deed de <a title=\"Sozialistische Einheitspartei Deutschlands\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sozialistische_Einheitspartei_Deutschlands\">SED<\/a> in 1962 besluiten het <a title=\"Ruiterstandbeeld van Frederik de Grote\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Ruiterstandbeeld_van_Frederik_de_Grote\">Ruiterstandbeeld van Frederik de Grote<\/a> van <a title=\"Unter den Linden\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Unter_den_Linden\">Unter den Linden<\/a> naar <a title=\"Slot Charlottenhof\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Slot_Charlottenhof\">Slot Charlottenhof<\/a> in Potsdam te verplaatsen; in 1980 is het standbeeld teruggezet op zijn oorspronkelijke plek. <a title=\"Helmut Schmidt\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Helmut_Schmidt\">Helmut Schmidt<\/a> liet in 1969 bij zijn aantreden als minister van defensie een borstbeeld van Frederik verwijderen en noemde hem Alexander de Grote in zakformaat.<\/p>\n<div class=\"thumb tleft\">\n<div class=\"thumbinner\"><figure style=\"width: 605px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a class=\"image\" href=\"http:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Friedrich_d._Grosse,_Reiterstandbild_von_C._Rauch,_1933_in_Haus_Doorn_fotografiert.JPG\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"thumbimage\" src=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1d\/Friedrich_d._Grosse%2C_Reiterstandbild_von_C._Rauch%2C_1933_in_Haus_Doorn_fotografiert.JPG\/260px-Friedrich_d._Grosse%2C_Reiterstandbild_von_C._Rauch%2C_1933_in_Haus_Doorn_fotografiert.JPG\" alt=\"\" width=\"605\" height=\"803\" data-file-width=\"382\" data-file-height=\"507\" \/><\/a><figcaption class=\"wp-caption-text\">Frederik de Grote op 60-jarige leeftijd; ruiterstandbeeld in Huis Doorn.[37]<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<p>Sommige historici beschouwen Frederiks belangstelling voor de <a title=\"Verlichting (stroming)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Verlichting_%28stroming%29\">Verlichting<\/a> vooral als een modeverschijnsel, een fa\u00e7ade. Voor Szabo bijvoorbeeld was hij een opportunist en iemand die grote risico&#8217;s nam, overgoten met een intellectueel laagje, maar in wezen een harteloze moordenaar, met kwade bedoelingen, een ongevoelige man die zich niet druk maakte om een mensenleven.[<a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=TRRmH7fx-wAC&amp;pg=PA387&amp;lpg=PA387&amp;dq=Hague+overture&amp;source=bl&amp;ots=nurHtClQbI&amp;sig=AHXK9Jb6i-F6wcH_Ke_b8PzDABA&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwipuKTc1ILaAhUHM8AKHX-QARoQ6AEIUDAJ#v=onepage&amp;q=Gottorp%20claims&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">F.A.J. Szabo (2008) The Seven Years War in Europe, 1756-1763<\/a>] De auteur beperkte zich tot de oorlogsjaren, toen een half miljoen soldaten en burgers het leven hadden gelaten. &#8220;Zijn opvattingen over staat, religie en justitie waren doordrenkt van verlichte idee\u00ebn.&#8221;<sup id=\"cite_ref-38\" class=\"reference\"><a href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_de_Grote#cite_note-38\">[38]\u00a0<\/a><\/sup>Pruisen was door zijn juridische en administratieve hervormingen een effici\u00ebnte staat geworden. Frederik schrijft in het voorwoord tot zijn <em>Histoire de mon temps<\/em> (1743): &#8220;Ik hoop dat het nageslacht, waarvoor ik schijf, in mij de filosoof van de vorst en de fatsoenlijke mens van de politicus zal onderscheiden. Ik moet toegeven dat het uiterst moeilijk is fatsoenlijk en integer te blijven wanneer men door de zware politiek wervelstorm die er in Europa wordt, wordt meegesleurd.&#8221;<\/p>\n<h2><span id=\"Werken\" class=\"mw-headline\">Werken<\/span><\/h2>\n<p>Frederik heeft een gigantisch literair oeuvre, bijna uitsluitend in de Franse taal, nagelaten van filosofische tractaten, gedichten en brieven, uitgegeven in tien delen.<\/p>\n<p>Anti-Machiavel, of oordeelkundig onderzoek, van den Vorst, van Machiavel &#8230; Door Frederick II, Voltaire, H. Zweerts. Nederlandse vertaling uit 1741 <a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/books.google.nl\/books?id=UHAGAAAAQAAJ&amp;pg=PR31&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false\" rel=\"nofollow\">[1]<\/a><\/p>\n<h2><span id=\"Externe_link\" class=\"mw-headline\">Externe links<\/span><\/h2>\n<ul>\n<li><span title=\"Taal: Engels\">(en)<\/span> History of Friedrich II of Prussia, Called Frederick the Great, by <a title=\"Thomas Carlyle (schrijver)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Thomas_Carlyle_%28schrijver%29\">Thomas Carlyle<\/a> <a class=\"external autonumber\" href=\"http:\/\/www.cs.cmu.edu\/%7Espok\/metabook\/fgreat.html\" rel=\"nofollow\">[2]<\/a><\/li>\n<li><span class=\"reference-text\"><a href=\"http:\/\/www.muenzenwoche.de\/de\/Handelsmuenzen-Friedrichs-II\/8?&amp;id=408&amp;type=a#\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Handelsm\u00fcnzen Friedrichs II.<\/a><\/span><\/li>\n<li><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/friedrich.uni-trier.de\/\" rel=\"nofollow\">\u0152uvres de Fr\u00e9d\u00e9ric le Grand<\/a> (digitale editie, Frans + Duits)<\/li>\n<\/ul>\n<table class=\"toccolours\" style=\"font-size: 85%; margin-top: 1em; margin-bottom: -0.5em; border: 1px solid #aaa; padding: 5px; clear: both; width: 100%;\">\n<tbody>\n<tr>\n<td>\n<dl>\n<dt>Bronnen<\/dt>\n<\/dl>\n<ul>\n<li>Googh, G.P. (1966) <i>Frederik de Grote<\/i>. Utrecht: Spectrum<\/li>\n<li>Kunisch, Joh. (2004) <i>Friedrich der Gro\u00dfe &#8211; Der K\u00f6nig und seine Zeit &#8211;<\/i>. M\u00fcnchen: C.H. Beck Verlag <a class=\"internal mw-magiclink-isbn\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Speciaal:Boekbronnen\/3406522092\">ISBN 3-406-52209-2<\/a>.<\/li>\n<li>MacDonogh, G. (1999) <i>Frederick the Great<\/i>. New York: St. Martin&#8217;s Griffin<\/li>\n<li>Mitford, N. (1971) <i>Frederik de Grote<\/i><\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<dl>\n<dt>Voetnoten en referenties<\/dt>\n<\/dl>\n<div style=\"font-size: 100%;\">\n<ol class=\"references\">\n<li id=\"cite_note-1\"><span class=\"reference-text\">Sinds 1707 had Pruisen ook zeggenschap over het <a class=\"mw-redirect\" title=\"Kanton Neuenburg\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Kanton_Neuenburg\">Kanton Neuenburg<\/a> waar door een gouverneur werd geregeerd; vanaf 1754 door <a class=\"new\" title=\"Georg Keith (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Georg_Keith&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Georg Keith<\/a> die daar betrekkingen onderhield met J.J. Rousseau.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-2\"><span class=\"reference-text\">Hij was de derde zoon. Er zouden nog tien kinderen volgen.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-3\"><span class=\"reference-text\">Mitford, N. (1971) Frederik de Grote, p. 43<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-4\"><span class=\"reference-text\">In 1734 nam Frederik deel aan <a title=\"Poolse Successieoorlog\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Poolse_Successieoorlog\">Poolse Successieoorlog<\/a> onder Eugenius van Savoye<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-5\"><span class=\"reference-text\">Mitford, N. (1971) Frederik de Grote, p. 62<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-6\"><span class=\"reference-text\">Mitford, N. (1971) Frederik de Grote, p. 80<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-7\"><span class=\"reference-text\">Het kasteel schonk hij in 1744 aan zijn broer, prins <a title=\"Frederik Hendrik Lodewijk van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_Hendrik_Lodewijk_van_Pruisen\">Hendrik<\/a>. <a title=\"August Willem van Pruisen\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/August_Willem_van_Pruisen\">August Willem van Pruisen<\/a> kreeg beschikking over Schloss K\u00f6nigs Wusterhausen.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-8\"><span class=\"reference-text\">Frederik had eerst Maria Theresia steun beloofd bij de verwerving van het <a title=\"Groothertogdom Toscane\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Groothertogdom_Toscane\">Groothertogdom Toscane<\/a>. Samen met <a title=\"Keizer Karel VII Albrecht\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Keizer_Karel_VII_Albrecht\">Keizer Karel VII Albrecht<\/a>, die in 1742 tot keizer werd gekozen, bestreed hij haar troonopvolging.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-9\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/denkmaltheater.de\/DenkMalTheater\/Repertoire_Sanssouci_Sruck_DenkMalTheater.html\" rel=\"nofollow\">DenkmalTheater<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-10\"><span class=\"reference-text\">Jan Wagenaar, deel XXII, p. 132-134.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-11\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"http:\/\/friedrich.uni-trier.de\/de\/roedenbeck\/1\/275-o11\/text\/?h=Pinto\" rel=\"nofollow\">http:\/\/friedrich.uni-trier.de\/de\/roedenbeck\/1\/275-o11\/text\/?h=Pinto<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-12\"><span class=\"reference-text\">Van de Prins geen kwaad. (2007) De dagboeken van S.P.A. van Heiden Reinestein, kamerheer en drost 1777-1785, p. 132, 254, 278.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-13\"><span class=\"reference-text\">Gedenkschriften van Gijsbert Jan van Hardenbroek, Deel VI, 1785-1787. Amsterdam 1910, p. 662.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-14\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"http:\/\/www.lehrmittelverlag-zuerich.ch\/Portals\/1\/Documents\/lehrmittelsites\/geschichte%20der%20neuzeit\/geschichte%20der%20neuzeit_downloads\/03_inhalt_geschiche_fallbeispiel_seite_132_137.pdf\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.lehrmittelverlag-zuerich.ch\/Portals\/1\/Documents\/lehrmittelsites\/geschichte%20der%20neuzeit\/geschichte%20der%20neuzeit_downloads\/03_inhalt_geschiche_fallbeispiel_seite_132_137.pdf<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-15\"><span class=\"reference-text\">Voltaire. Brieswisseling met Frederik de Grote 1736-1778, p. 391.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-16\"><span class=\"reference-text\">Frederik liet in december 1752 een anoniem verschenen smaadschrift tegen Maupertuis (van de hand van Voltaire) op de <a title=\"Gendarmenmarkt\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Gendarmenmarkt\">Gendarmenmarkt<\/a> verbranden.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-17\"><span class=\"reference-text\">Googh, G.P. (1966) Frederik de Grote, p. 211-240. Utrecht: Spectrum<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-18\"><span class=\"reference-text\">Gooch, G.P. (1966), p. 164.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-19\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.dekrantvantoen.nl\/vw\/article.do?id=LC-20060707-NO02005001&amp;vw=org&amp;lm=frederik%2Cgrot%2Cpruis\" rel=\"nofollow\">Oude componist treft jonge koning LC 2006<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-20\"><span class=\"reference-text\">Volgens de Zwitserse filosofe Ursula Pia Jauch was het zijn vader die Wolff eerst had weggezonden, maar ook had herbenoemd.<sup class=\"noprint nopopups\"><a title=\"Wikipedia:Bronvermelding\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Wikipedia:Bronvermelding#Bron_gevraagd\"><span title=\"Voor deze uitspraak is sinds 23 januari 2012 een bronvermelding gewenst.\">[bron?]<\/span><\/a><\/sup><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-21\"><span class=\"reference-text\">De terrasvormige opbouw naar het paleis zou hij gezien hebben bij het klooster <a title=\"Kamp-Lintfort\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Kamp-Lintfort\">Kamp-Lintfort<\/a>, gelegen tussen Duisburg en Venlo.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-22\"><span class=\"reference-text\">In 1744 kocht Frederik het <a class=\"new\" title=\"Het uithangbord van de kunsthandelaar Gersaint (de pagina bestaat niet)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/w\/index.php?title=Het_uithangbord_van_de_kunsthandelaar_Gersaint&amp;action=edit&amp;redlink=1\">Het uithangbord van de kunsthandelaar Gersaint<\/a>, het laatste schilderij van Watteau (1720). Het hangt nog steeds in slot Charlottenburg.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-23\"><span class=\"reference-text\">Frederik zat twee keer model voor hem in Turkse kledij.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-24\"><span class=\"reference-text\">Mielke, F. Potsdamer Baukunst. Das klassische Potsdam, p. 73. (Frankfurt a.M 1981)<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-25\"><span class=\"reference-text\">Andreas Conrad, Bare M\u00fcnze, TAGESSPIEGEL vom 16. Februar 2012, Seite 14<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-26\"><span class=\"reference-text\">Dillen, J.G. van (1970) Van Rijkdom en Regenten. Handboek tot de Economische en Sociale Geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek, blz. 601-6.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-27\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.natuerlich-brandenburg.de\/typo3\/fileadmin\/dateien\/download\/Presseinfo%20Kartoffelbefehl.pdf\" rel=\"nofollow\">www.natuerlich-brandenburg.de<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-28\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.kartoffel-geschichte.de\/Zweite_Furche\/Preussens_Bauern\/preussens_bauern.html#afn23#afn23\" rel=\"nofollow\">www.kartoffel-geschichte.de<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-29\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.myheimat.de\/potsdam\/grabfrevelei-warum-liegen-kartoffeln-auf-der-grabplatte-friedrichs-des-grossen-d44589.html\" rel=\"nofollow\">www.myheimat.de Grabfrevelei: Warum liegen Kartoffeln auf der Grabplatte Friedrichs des Grossen?<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-30\"><span class=\"reference-text\">Deze voorliefde voor snuiftabak heeft hem minstens \u00e9\u00e9n keer het leven gered. Een van zijn snuifdozen werd tijdens een van de door hem bijgewoonde veldslagen doorboord door een vijandelijke kogel. De snuifdoos wordt tot op de dag van vandaag tentoongesteld in het kasteel <a title=\"Sigmaringen (stad)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Sigmaringen_%28stad%29\">Sigmaringen<\/a>, het stamslot van de familie Hohenzollern.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-31\"><span class=\"reference-text\">MacDonogh, G. (1999) Frederick the Great, p. 102. New York: St. Martin&#8217;s Griffin<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-32\"><span class=\"reference-text\">Frederik sprak zelfs niet goed Duits en had ook daarvoor iemand in dienst.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-33\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.zeit.de\/2011\/48\/Interview-Friedrich\/seite-4\" rel=\"nofollow\">www.zeit.de<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-34\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external free\" href=\"http:\/\/www.queer.de\/detail.php?article_id=1941\" rel=\"nofollow\">http:\/\/www.queer.de\/detail.php?article_id=1941<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-35\"><span class=\"reference-text\">Giacomo Casanova, chevalier de Singalt. M\u00e9moires de ma vie, deel 10, p. 89.<\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-36\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-family: sans-serif; font-weight: bold; font-size: 85%; cursor: help; color: #555555;\" title=\"Taal: Duits\">(<span style=\"border-bottom: 1px dotted #555555;\">de<\/span>)<\/span> <a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.battern.de\/battern\/kaliwerk.html\" rel=\"nofollow\">www.battern.de<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-37\"><span class=\"reference-text\"><a class=\"external text\" href=\"http:\/\/www.collectieutrecht.nl\/view.asp?type=object&amp;id=105\" rel=\"nofollow\">Huis Doorn, monument voor Frederik de Grote<\/a><\/span><\/li>\n<li id=\"cite_note-38\"><span class=\"reference-text\"><span style=\"font-variant: small-caps; letter-spacing: 0.1em;\"><a title=\"Willem Frijhoff\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Willem_Frijhoff\">Frijhoff, W.<\/a><\/span> en <span style=\"font-variant: small-caps; letter-spacing: 0.1em;\">Wessels, L. (red.)<\/span> (2006): <i>Veelvormige dynamiek. Europa in het ancien r\u00e9gime, 1450-1800<\/i>, SUN &#8211; OUNL, Amsterdam\/Heerlen, p.258.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2>Referenties<\/h2>\n<div class='footnotes' id='footnotes-866'>\n<div class='footnotedivider'><\/div>\n<ol>\n<li id='fn-866-1'> Mittenzwei, I. (1980) Friedrich II. von Preussen. Biografie, p. 113 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-1'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-2'> Johann Joachim Quantz, sein Leben und seine Kompositionen von Adolf Raskin, p. 105 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-2'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-3'> <a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=7AFjAAAAcAAJ&amp;pg=PA148&amp;lpg=PA148&amp;dq=Nicolai+Quanz+Friedrich+Kamin&amp;source=bl&amp;ots=AmWPZAlnIt&amp;sig=ACfU3U1-WdMXiSurFIt1C_PGK0iOmS0kMQ&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjt8OGjv_vyAhVR_KQKHXKzADQQ6AF6BAgCEAM#v=onepage&amp;q=Nicolai%20Quanz%20Friedrich%20Kamin&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Anekdoten von K\u00f6nig Friedrich II. von Preussen, S. 145-148<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-3'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-4'> Al op jonge leeftijd had zijn moeder, de zus van <a class=\"mw-redirect\" title=\"George II van Engeland\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/George_II_van_Engeland\">George II van Engeland<\/a> haar Engelse nichtje prinses Amelia, als huwelijkskandidaat voor hem en haar neefje Frederik, de kroonopvolger, voor zijn zuster op het oog, hetgeen niet in overeenstemming was met de wensen van zijn vader, zodat de huiselijke vrede jarenlang werd verstoord. Zijn vader, die als kind opgegroeid was met George I, de latere Engelse koning, stond op twee huwelijken of geen enkel. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-4'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-5'> <a href=\"https:\/\/openaccess.leidenuniv.nl\/bitstream\/handle\/1887\/22271\/014.pdf?sequence=22\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">A. Peele (2013) <\/a>Een uitzonderlijke erfgenaam : de verdeling van de nalatenschap van Koning-Stadhouder Willem III en een consequentie daarvan : Pruisisch heerlijk gezag in Hooge en Lage Zwaluwe, 1702-1754.\u00a0<a href=\"https:\/\/openaccess.leidenuniv.nl\/bitstream\/handle\/1887\/22271\/014.pdf?sequence=22\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Deel II Drie Pruisische koningen als heren van Hooge en Lage Zwaluwe: een casus, p. 389-392<\/a>  <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-5'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-6'> Zilver bleek in Pruisen goedkoper te zijn, dan elders in Europa. Het gevolg was dat zilveren munten werd uitgevoerd. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-6'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-7'>\u00a0Het zou een van de oorzaken van de derde Silezische of <a title=\"Zevenjarige Oorlog (1756-1763)\" href=\"http:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Zevenjarige_Oorlog_%281756-1763%29\">Zevenjarige Oorlog<\/a> worden. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-7'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-8'> Voltaire. Briefwisseling met Frederik de Grote 1736-1778, p. 677 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-8'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-9'> <a href=\"http:\/\/resources.huygens.knaw.nl\/retroboeken\/elias\/#source=2&amp;page=519&amp;accessor=search_in_text&amp;accessor_href=http%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Felias%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D421%26source%3D2%26id%3Dsearch_in_text&amp;view=imagePane\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">J.E. Elias (1903-1905) De vroedschap van Amsterdam, p. 1062-1063<\/a>  <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-9'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-10'> <a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=eM9N1dxtsOkC&amp;pg=PA206&amp;lpg=PA206&amp;dq=11+april+1758+Pruisen+Groot-Brittanni\u00eb&amp;source=bl&amp;ots=nPhxZzFjz5&amp;sig=0yD6WEaMlFn7TC8NfUwYRQsydWQ&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjE5u_voM7dAhVPzaQKHS-LBZ4Q6AEwA3oECAcQAQ#v=onepage&amp;q=11%20april%201758%20Pruisen%20Groot-Brittanni\u00eb&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Nederlandsche post-ryder, geevende naauwkeurige berigten van de &#8230;, Band 7<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-10'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-11'> Voltaire. Brieven aan Frederik de Grote, p. 684 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-11'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-12'> I. Mittenzwei, p. 117 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-12'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-13'> Voltaire. Brieven aan Frederik de Grote, p. 717-718 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-13'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-14'> L. Beutin (1933) Die Wirkungen des Siebenj\u00e4hrigen Krieges auf die Volkswirtschaft in Preussen, p. 255-256. <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-14'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-15'> <a href=\"https:\/\/books.google.nl\/books?id=eFnwBgAAQBAJ&amp;lpg=PA17&amp;dq=Gotzkowsky%20Kriegsgeld&amp;hl=nl&amp;pg=PA8#v=onepage&amp;q=Gotzkowsky%20Kriegsgeld&amp;f=false\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Geldwertbewu\u00dftsein und M\u00fcnzpolitik Das sogenannte Gresham\u2019sche Gesetz im &#8230; Door Ingeborg Meyer, p. 8<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-15'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-16'> <a href=\"http:\/\/www.tagesspiegel.de\/berlin\/bare-muenze\/6213860.html Tagesspiegel\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Tagesspiegel<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-16'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-17'> Voltaire. Briefwisseling met Frederik de Grote 1736-1778, p. 650, 693 <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-17'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-18'> Heinz Becker (1986) Friedrich der Grosse und die Musik. In: Preussens grosser K\u00f6nig. Herausgegeben von Wilhelm Treue <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-18'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-19'> Michael S. Cullen (1986) Friedrich als Bauherr: Besessenheid und Strenge. In: Preussens grosser K\u00f6nig. Herausgegeben von Wilhelm Treue <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-19'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-20'> <a href=\"https:\/\/www.deutsche-digitale-bibliothek.de\/item\/RTPXLQUZBHF4LXXFOJLE76H5X22KWX7\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Deutsche Digitale Bibliothek<\/a> <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-20'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<li id='fn-866-21'> <i>Gedenkschriften van Gijsbert Jan van Hardenbroek, heer van Bergestein \u2026 enz. (1747-1787)<\/i>, deel I, p. 280. Uitgegeven en toegelicht door <a title=\"Frederik Jan Louis Kr\u00e4mer\" href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Frederik_Jan_Louis_Kr%C3%A4mer\">F.J.L. Kr\u00e4mer<\/a>. Amsterdam <span class='footnotereverse'><a href='#fnref-866-21'>&#8617;<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n<\/div>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_866\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"866\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Frederik II of Frederik de Grote (Berliner Stadtschloss, 24 januari 1712 \u2013 Potsdam, 17 augustus 1786) is mogelijk de bekendste, maar ook de meest omstreden telg uit het geslacht Hohenzollern. Al vroeg was hij geinteresseerd in franse literatuur en fluitspelen, maar wilde beroemd worden als filosoof en dichter. Na een poging zijn vader te ontvluchten, &hellip; <a href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/\" class=\"more-link\">Lees verder <span class=\"screen-reader-text\">Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter<\/span> <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n<p id=\"pvc_stats_866\" class=\"pvc_stats all  \" data-element-id=\"866\" style=\"\"><i class=\"pvc-stats-icon medium\" aria-hidden=\"true\"><svg aria-hidden=\"true\" focusable=\"false\" data-prefix=\"far\" data-icon=\"chart-bar\" role=\"img\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" viewBox=\"0 0 512 512\" class=\"svg-inline--fa fa-chart-bar fa-w-16 fa-2x\"><path fill=\"currentColor\" d=\"M396.8 352h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V108.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v230.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm-192 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V140.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v198.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zm96 0h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8V204.8c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v134.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8zM496 400H48V80c0-8.84-7.16-16-16-16H16C7.16 64 0 71.16 0 80v336c0 17.67 14.33 32 32 32h464c8.84 0 16-7.16 16-16v-16c0-8.84-7.16-16-16-16zm-387.2-48h22.4c6.4 0 12.8-6.4 12.8-12.8v-70.4c0-6.4-6.4-12.8-12.8-12.8h-22.4c-6.4 0-12.8 6.4-12.8 12.8v70.4c0 6.4 6.4 12.8 12.8 12.8z\" class=\"\"><\/path><\/svg><\/i> <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"16\" height=\"16\" alt=\"Loading\" src=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-content\/plugins\/page-views-count\/ajax-loader-2x.gif\" border=0 \/><\/p>\n<div class=\"pvc_clear\"><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-866","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"a3_pvc":{"activated":true,"total_views":12356,"today_views":0},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.7 (Yoast SEO v28.0) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter - Taco Tichelaar<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Taco Tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-07-08T12:57:44+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"52 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/\",\"name\":\"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter - Taco Tichelaar\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/upload.wikimedia.org\\\/wikipedia\\\/commons\\\/thumb\\\/4\\\/43\\\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\\\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\",\"datePublished\":\"2014-07-21T10:12:55+00:00\",\"dateModified\":\"2026-07-08T12:57:44+00:00\",\"description\":\"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/upload.wikimedia.org\\\/wikipedia\\\/commons\\\/thumb\\\/4\\\/43\\\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\\\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/upload.wikimedia.org\\\/wikipedia\\\/commons\\\/thumb\\\/4\\\/43\\\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\\\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/\",\"name\":\"Taco Tichelaar\",\"description\":\"geschiedenis, huisonderzoek\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\\\/wordpress\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g\"},\"description\":\"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/tacotichelaar.nl\",\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/taco.tichelaar\",\"https:\\\/\\\/www.linkedin.com\\\/in\\\/taco-tichelaar-a01036221\\\/\",\"https:\\\/\\\/en.wikipedia.org\\\/wiki\\\/User:Taksen\"],\"knowsAbout\":[\"18e eeuw\"],\"knowsLanguage\":[\"duits\",\"engels\",\"nederlands\",\"fries\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter - Taco Tichelaar","description":"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter","og_description":"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.","og_url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/","og_site_name":"Taco Tichelaar","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","article_modified_time":"2026-07-08T12:57:44+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png","type":"","width":"","height":""}],"twitter_misc":{"Geschatte leestijd":"52 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/","name":"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter - Taco Tichelaar","isPartOf":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png","datePublished":"2014-07-21T10:12:55+00:00","dateModified":"2026-07-08T12:57:44+00:00","description":"aangepast en tamelijk verouderd artikel op de Nederlandse Wikipedia.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/#primaryimage","url":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png","contentUrl":"http:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/43\/Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png\/266px-Frederick_II_of_Prussia_Coloured_drawing.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/frederik-ii-van-pruisen-de-filosoof-en-valsemunter\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Frederik II van Pruisen, filosoof en valsemunter"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#website","url":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/","name":"Taco Tichelaar","description":"geschiedenis, huisonderzoek","publisher":{"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/#\/schema\/person\/9507958c5bf79d94fffc2702606bc3a6","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g","caption":"admin"},"logo":{"@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/a49b40cf75021306b5946fce4549f64c43bfe4038dec77cf518111eb1b9e3f77?s=96&d=identicon&r=g"},"description":"My hobby is house and occupant research of canal houses in Amsterdam. Of some canal houses much is known, but in general I collect relevant information in tax books, stored in the Amsterdam city archive, in the literature or on internet. \u201c According to Zhuang zi, a Tao philosopher life is limited and knowledge to be gained is unlimited.' [2] \u201d","sameAs":["https:\/\/tacotichelaar.nl","https:\/\/www.facebook.com\/taco.tichelaar","https:\/\/www.linkedin.com\/in\/taco-tichelaar-a01036221\/","https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/User:Taksen"],"knowsAbout":["18e eeuw"],"knowsLanguage":["duits","engels","nederlands","fries"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/866","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=866"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/866\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13022,"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/866\/revisions\/13022"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tacotichelaar.nl\/wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}